Buitenplaatsen - Bewerkingsoverzicht

W. van Gorsel op 23 jul 2025 om 10:09

2025-07-23T10:09:56Z

← Oudere versie		Versie van 23 jul 2025 10:09
Regel 211:		Regel 211:

	[[category:Geschiedenis]]		[[category:Geschiedenis]]
	[[category:~~Bouwkunst~~]]		[[category:Bouwkunde]]
	[[category:buitenplaatsen]]		[[category:buitenplaatsen]]

Wim van Gorsel op 20 dec 2024 om 09:36

2024-12-20T09:36:09Z

← Oudere versie		Versie van 20 dec 2024 09:36
Regel 1:		Regel 1:
	~~{{Infobox~~
	~~\| above = Buitenplaatsen~~
	}}
	[[Bestand:Buitenplaatsen_KZGW_ZI_II_109b.jpg\|thumb\|right\|300px\|Gezicht op een deel van de tuin aan de achterzijde van het huis Sint Jan ten Heere te Domburg, met verschillende personen onder wie een tuinman, tekening Jan Arends, ca. 1777, Collectie KZGW, ZI II, 109b]]		[[Bestand:Buitenplaatsen_KZGW_ZI_II_109b.jpg\|thumb\|right\|300px\|Gezicht op een deel van de tuin aan de achterzijde van het huis Sint Jan ten Heere te Domburg, met verschillende personen onder wie een tuinman, tekening Jan Arends, ca. 1777, Collectie KZGW, ZI II, 109b]]
	== Algemeen ==		== Algemeen ==

Johan Francke: /* Bronnen */

2015-11-16T15:16:57Z

Bronnen

← Oudere versie		Versie van 16 nov 2015 15:16
Regel 212:		Regel 212:

	-[http://www.zeeuwsarchief.nl/toegang/buitenplaatsenwalcheren.htm Overzicht van bronnen over buitenplaatsen op Walcheren.]		-[http://www.zeeuwsarchief.nl/toegang/buitenplaatsenwalcheren.htm Overzicht van bronnen over buitenplaatsen op Walcheren.]

	Tegenwoordig industrieterrein, eens een buiten in de bocht van de Arne: Arnestein. De royale gestileerde oprit tot Poppenroede (bij Middelburg). Nu grazen hier koeien. Achterzijde van het 'Huis op Oost Capelle', nu een parkje met wat vijverfragmenten. Voorplein en gevel van bovengenoemd huis, eens de trots van ambachtsheer Le Sage. Het huis op Overduin, van voren gezien Een van Arends' vele tekeningen van de Dolphyn aan de Segeersweg bij Middelburg. Hier de achterzijde. Vage restanten van St.-Jan ten Heere zitten nog in een boerderij onder Aagtekerke. tekeningen van het kasteel Ter Hooge met vijvers en tuinen. Kamer van het kasteel Popkensburg. De buitenplaats Toorenvliet van de Zandweg te zien. Het huis op 't hof Rijnsburg, voorzijde. Het Huis van de hoge vrije heerlijkheid Duinbeek, van 't plein te zien.

	[[category:Geschiedenis]]		[[category:Geschiedenis]]
	[[category:Bouwkunst]]		[[category:Bouwkunst]]
	[[category:buitenplaatsen]]		[[category:buitenplaatsen]]

Johan Francke op 10 nov 2015 om 15:00

2015-11-10T15:00:30Z

← Oudere versie		Versie van 10 nov 2015 15:00
Regel 38:		Regel 38:
	Op een achttiende-eeuwse kaart van Walcheren die zich bevind in het Zeeuws Archief (ZA inv. nr. 1956-15) staan 114 ‘herenhofsteden’ aangeduid. De meeste buitenplaatsen komen voort uit vroegere hofsteden en de herenkamer van die boerderijen en zijn eenvoudig van opzet. Anders dan de Hollandse buitenhuizen vertonen enkele van de Zeeuwse buitens in de achttiende eeuw een ongebreidelde luxe.		Op een achttiende-eeuwse kaart van Walcheren die zich bevind in het Zeeuws Archief (ZA inv. nr. 1956-15) staan 114 ‘herenhofsteden’ aangeduid. De meeste buitenplaatsen komen voort uit vroegere hofsteden en de herenkamer van die boerderijen en zijn eenvoudig van opzet. Anders dan de Hollandse buitenhuizen vertonen enkele van de Zeeuwse buitens in de achttiende eeuw een ongebreidelde luxe.
	[[Bestand:Hattingakaart.jpg\|thumb\|500px\|right\|Kaart van Hattinga van de buitenplaatsen op Walcheren, 18de eeuw, ZA, inv.nr. 1956-15.]]		[[Bestand:Hattingakaart.jpg\|thumb\|500px\|right\|Kaart van Hattinga van de buitenplaatsen op Walcheren, 18de eeuw, ZA, inv.nr. 1956-15.]]
			[[Bestand:Buitenplaatsen_ZI-II-0771k.jpg\|thumb\|right\|300px\|De tuin bij het buiten Popperoeden-Ambacht met op de achtergrond het bijbehorende kanaaltje, aquarel door Jan Arends, ca. 1770-1771, ZA, KZGW, ZI II, 0771k]]
	*1. ’t Hof te Domburg, Domburg		*1. ’t Hof te Domburg, Domburg
	*2. Duinenburg, Domburg		*2. Duinenburg, Domburg
Regel 166:		Regel 166:
	=== Afbraak van de buitenplaatsen ===		=== Afbraak van de buitenplaatsen ===
	[[Bestand:Buitenplaatsen_ZI-II-0771e.jpg\|thumb\|right\|200px\|De tuin bij het buiten Popperoeden-Ambacht met op de achtergrond het bijbehorende kanaaltje, aquarel door Jan Arends, ca. 1770-1771, ZA, KZGW, ZI II, 0771e]]		[[Bestand:Buitenplaatsen_ZI-II-0771e.jpg\|thumb\|right\|200px\|De tuin bij het buiten Popperoeden-Ambacht met op de achtergrond het bijbehorende kanaaltje, aquarel door Jan Arends, ca. 1770-1771, ZA, KZGW, ZI II, 0771e]]
	[[Bestand:Buitenplaatsen_ZI-II-0771k.jpg\|thumb\|left\|200px\|De tuin bij het buiten Popperoeden-Ambacht met op de achtergrond het bijbehorende kanaaltje, aquarel door Jan Arends, ca. 1770-1771, ZA, KZGW, ZI II, 0771k]]
	In de 19de eeuw werden er nog enkele buitenplaatsen gebouwd. Nieuwe buitens zoals Schoonoord (1839), Iepenoord (1842-1843) en Eikenoord (1857) werden gebouwd in de Manteling onder Oostkapelle. Het verval van de buitenhuizen en het lustlandschap was toen echter al in volle gang. De huizen verdwenen als gevolg van een economische recessie; ook voor tuinonderhoud was niet langer geld beschikbaar en vele tuinen werden omgeploegd tot akkerland. Een goed voorbeeld daarvan is het buiten Popperoeden-Ambacht bij Middelburg. Dit werd na 1834 afgebroken, waarna er een boerderij werd gebouwd. De huidige oprijlaan ligt nu nog op min of meer dezelfde plaats als de oude. Een kleine twee eeuwen na de transformatie van het Walcherse cultuurlandschap was het zodoende opnieuw drastisch gewijzigd. De inkwartieringen en oorlogshandelingen tijdens de Franse tijd veroorzaakten ook veel schade. De soldaten sprongen ruw om met de interieurs, waardoor veel ornamenten sneuvelden.		In de 19de eeuw werden er nog enkele buitenplaatsen gebouwd. Nieuwe buitens zoals Schoonoord (1839), Iepenoord (1842-1843) en Eikenoord (1857) werden gebouwd in de Manteling onder Oostkapelle. Het verval van de buitenhuizen en het lustlandschap was toen echter al in volle gang. De huizen verdwenen als gevolg van een economische recessie; ook voor tuinonderhoud was niet langer geld beschikbaar en vele tuinen werden omgeploegd tot akkerland. Een goed voorbeeld daarvan is het buiten Popperoeden-Ambacht bij Middelburg. Dit werd na 1834 afgebroken, waarna er een boerderij werd gebouwd. De huidige oprijlaan ligt nu nog op min of meer dezelfde plaats als de oude. Een kleine twee eeuwen na de transformatie van het Walcherse cultuurlandschap was het zodoende opnieuw drastisch gewijzigd. De inkwartieringen en oorlogshandelingen tijdens de Franse tijd veroorzaakten ook veel schade. De soldaten sprongen ruw om met de interieurs, waardoor veel ornamenten sneuvelden.

Johan Francke: /* Inundatie 1944 */

2015-11-10T14:59:01Z

Inundatie 1944

← Oudere versie		Versie van 10 nov 2015 14:59
Regel 170:		Regel 170:

	=== Inundatie 1944 ===		=== Inundatie 1944 ===
	[[Bestand:Buitenplaatsen_Toornvliet_66646.jpg\|thumb\|~~left~~\|200px\|Vele tuinen en buitens werden verwoest door de inundatie van 1944; hier het buiten Toornvliet aan de Koudekerkseweg in Middelburg, 1944, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 66646.]]		[[Bestand:Buitenplaatsen_Toornvliet_66646.jpg\|thumb\|right\|200px\|Vele tuinen en buitens werden verwoest door de inundatie van 1944; hier het buiten Toornvliet aan de Koudekerkseweg in Middelburg, 1944, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 66646.]]
	Van de ooit bestaande 270 buitenplaatsen is nu nog geen tiende deel over. Van de indrukwekkende baroktuinen ~~[Help: baroktuin is een stijl met de kunst- en cultuurvormen van de 17de - en eerste helft der 18de eeuw, waarbij vooral met strakke symmetrisch en geometrische vormen werd gewerkt]~~ is nagenoeg ieder spoor verdwenen. Dit onder meer als gevolg van de Engelse landschapsstijl die eind achttiende eeuw zijn intrede ~~doet~~. Alles wat recht en geometrisch ~~is wordt~~ slingerend en natuurlijk gemaakt. Met de inundatie van Walcheren in 1944 ~~[zie ook thema: Slag om de Schelde] verdwijnen~~ de laatste 17de eeuwse tuinen. Tevens is er onwil om bij de wederopbouw historische tuinaanleg te laten prevaleren boven herstel van het omringende landschap. ~~Uiteraard doet ook~~ de ruilverkaveling er geen goed aan. Doordat veel buitenhuizen nogal groot zijn, hebben de nog overgebleven exemplaren nu vaak geen woonbestemming voor particulieren meer. Er wordt kantoor gehouden, er huist een zorginstelling of er zijn meerdere appartementen in ondergebracht.		Van de ooit bestaande 270 buitenplaatsen is thans nog geen tiende deel over. Van de indrukwekkende baroktuinen is nagenoeg ieder spoor verdwenen. Dit onder meer als gevolg van de Engelse landschapsstijl die eind achttiende eeuw zijn intrede deed. Alles wat recht en geometrisch was werd slingerend en natuurlijk gemaakt. Met de inundatie van Walcheren in 1944 verdwenen de laatste 17de eeuwse tuinen. Tevens was er onwil om bij de wederopbouw historische tuinaanleg te laten prevaleren boven herstel van het omringende landschap -hetgeen uiteraard ook op financiële bezwaren stuitte. Ook de ruilverkaveling deed geen goed aan de conservering van de tuinen. Doordat veel buitenhuizen nogal groot zijn, hebben de nog overgebleven exemplaren nu vaak geen woonbestemming voor particulieren meer. Er wordt kantoor gehouden, er huist een zorginstelling of er zijn meerdere appartementen in ondergebracht, zoals in Ter Hooge.

	== Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984 ==		== Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984 ==

Johan Francke: /* Desurbanisatie en inundatie markeren einde buitenplaatsen */

2015-11-10T14:56:22Z

Desurbanisatie en inundatie markeren einde buitenplaatsen

← Oudere versie		Versie van 10 nov 2015 14:56
Regel 161:		Regel 161:

	== Desurbanisatie en inundatie markeren einde buitenplaatsen ==		== Desurbanisatie en inundatie markeren einde buitenplaatsen ==
			[[Bestand:Buitenplaatsen_1950.jpg\|thumb\|left\|200px\|Verkoopaffiche uit 1868 van het hof Veldzigt te Serooskerke (W), ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1950.]]
	Eind achttiende eeuw bereikte de Zeeuwse welvaartsperiode zijn eind. De Fransen legden het continentale stelsel op zodat niet meer met Engeland gehandeld kon worden. De handel stortte in en geld werd niet langer opnieuw geïnvesteerd. In grote delen van Zeeland trokken mensen van de stad naar het land op zoek naar werk. Tijdens deze desurbanisatiegolf, verpauperden de buitenplaatsen. Er was geen ruimte meer voor onderhoud. Vaak werden de hofsteden afgebroken en vervangen door een boerderij. De grote tuinen werden opnieuw gecultiveerd tot akkerland.		Eind achttiende eeuw bereikte de Zeeuwse welvaartsperiode zijn eind. De Fransen legden het continentale stelsel op zodat niet meer met Engeland gehandeld kon worden. De handel stortte in en geld werd niet langer opnieuw geïnvesteerd. In grote delen van Zeeland trokken mensen van de stad naar het land op zoek naar werk. Tijdens deze desurbanisatiegolf, verpauperden de buitenplaatsen. Er was geen ruimte meer voor onderhoud. Vaak werden de hofsteden afgebroken en vervangen door een boerderij. De grote tuinen werden opnieuw gecultiveerd tot akkerland.

	=== Afbraak van de buitenplaatsen ===		=== Afbraak van de buitenplaatsen ===
			[[Bestand:Buitenplaatsen_ZI-II-0771e.jpg\|thumb\|right\|200px\|De tuin bij het buiten Popperoeden-Ambacht met op de achtergrond het bijbehorende kanaaltje, aquarel door Jan Arends, ca. 1770-1771, ZA, KZGW, ZI II, 0771e]]
			[[Bestand:Buitenplaatsen_ZI-II-0771k.jpg\|thumb\|left\|200px\|De tuin bij het buiten Popperoeden-Ambacht met op de achtergrond het bijbehorende kanaaltje, aquarel door Jan Arends, ca. 1770-1771, ZA, KZGW, ZI II, 0771k]]
	In de 19de eeuw werden er nog enkele buitenplaatsen gebouwd. Nieuwe buitens zoals Schoonoord (1839), Iepenoord (1842-1843) en Eikenoord (1857) werden gebouwd in de Manteling onder Oostkapelle. Het verval van de buitenhuizen en het lustlandschap was toen echter al in volle gang. De huizen verdwenen als gevolg van een economische recessie; ook voor tuinonderhoud was niet langer geld beschikbaar en vele tuinen werden omgeploegd tot akkerland. Een goed voorbeeld daarvan is het buiten Popperoeden-Ambacht bij Middelburg. Dit werd na 1834 afgebroken, waarna er een boerderij werd gebouwd. De huidige oprijlaan ligt nu nog op min of meer dezelfde plaats als de oude. Een kleine twee eeuwen na de transformatie van het Walcherse cultuurlandschap was het zodoende opnieuw drastisch gewijzigd. De inkwartieringen en oorlogshandelingen tijdens de Franse tijd veroorzaakten ook veel schade. De soldaten sprongen ruw om met de interieurs, waardoor veel ornamenten sneuvelden.		In de 19de eeuw werden er nog enkele buitenplaatsen gebouwd. Nieuwe buitens zoals Schoonoord (1839), Iepenoord (1842-1843) en Eikenoord (1857) werden gebouwd in de Manteling onder Oostkapelle. Het verval van de buitenhuizen en het lustlandschap was toen echter al in volle gang. De huizen verdwenen als gevolg van een economische recessie; ook voor tuinonderhoud was niet langer geld beschikbaar en vele tuinen werden omgeploegd tot akkerland. Een goed voorbeeld daarvan is het buiten Popperoeden-Ambacht bij Middelburg. Dit werd na 1834 afgebroken, waarna er een boerderij werd gebouwd. De huidige oprijlaan ligt nu nog op min of meer dezelfde plaats als de oude. Een kleine twee eeuwen na de transformatie van het Walcherse cultuurlandschap was het zodoende opnieuw drastisch gewijzigd. De inkwartieringen en oorlogshandelingen tijdens de Franse tijd veroorzaakten ook veel schade. De soldaten sprongen ruw om met de interieurs, waardoor veel ornamenten sneuvelden.
	~~[[Bestand:Buitenplaatsen_.jpg\|thumb\|left\|200px\|Verkoopaffiche uit 1868 van het hof Veldzigt te Serooskerke (W), ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1950.]]~~
	[[Bestand:Buitenplaatsen_ZI-II-0771e.jpg\|thumb\|right\|250px\|De tuin bij het buiten Popperoeden-Ambacht met op de achtergrond het bijbehorende kanaaltje, aquarel door Jan Arends, ca. 1770-1771, ZA, KZGW, ZI II, 0771e]]
	[[Bestand:Buitenplaatsen_ZI-II-0771k.jpg\|thumb\|right\|250px\|De tuin bij het buiten Popperoeden-Ambacht met op de achtergrond het bijbehorende kanaaltje, aquarel door Jan Arends, ca. 1770-1771, ZA, KZGW, ZI II, 0771k]]
	=== Inundatie 1944 ===		=== Inundatie 1944 ===
			[[Bestand:Buitenplaatsen_Toornvliet_66646.jpg\|thumb\|left\|200px\|Vele tuinen en buitens werden verwoest door de inundatie van 1944; hier het buiten Toornvliet aan de Koudekerkseweg in Middelburg, 1944, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 66646.]]
	Van de ooit bestaande 270 buitenplaatsen is nu nog geen tiende deel over. Van de indrukwekkende baroktuinen [Help: baroktuin is een stijl met de kunst- en cultuurvormen van de 17de - en eerste helft der 18de eeuw, waarbij vooral met strakke symmetrisch en geometrische vormen werd gewerkt] is nagenoeg ieder spoor verdwenen. Dit onder meer als gevolg van de Engelse landschapsstijl die eind achttiende eeuw zijn intrede doet. Alles wat recht en geometrisch is wordt slingerend en natuurlijk gemaakt. Met de inundatie van Walcheren in 1944 [zie ook thema: Slag om de Schelde] verdwijnen de laatste 17de eeuwse tuinen. Tevens is er onwil om bij de wederopbouw historische tuinaanleg te laten prevaleren boven herstel van het omringende landschap. Uiteraard doet ook de ruilverkaveling er geen goed aan. Doordat veel buitenhuizen nogal groot zijn, hebben de nog overgebleven exemplaren nu vaak geen woonbestemming voor particulieren meer. Er wordt kantoor gehouden, er huist een zorginstelling of er zijn meerdere appartementen in ondergebracht.		Van de ooit bestaande 270 buitenplaatsen is nu nog geen tiende deel over. Van de indrukwekkende baroktuinen [Help: baroktuin is een stijl met de kunst- en cultuurvormen van de 17de - en eerste helft der 18de eeuw, waarbij vooral met strakke symmetrisch en geometrische vormen werd gewerkt] is nagenoeg ieder spoor verdwenen. Dit onder meer als gevolg van de Engelse landschapsstijl die eind achttiende eeuw zijn intrede doet. Alles wat recht en geometrisch is wordt slingerend en natuurlijk gemaakt. Met de inundatie van Walcheren in 1944 [zie ook thema: Slag om de Schelde] verdwijnen de laatste 17de eeuwse tuinen. Tevens is er onwil om bij de wederopbouw historische tuinaanleg te laten prevaleren boven herstel van het omringende landschap. Uiteraard doet ook de ruilverkaveling er geen goed aan. Doordat veel buitenhuizen nogal groot zijn, hebben de nog overgebleven exemplaren nu vaak geen woonbestemming voor particulieren meer. Er wordt kantoor gehouden, er huist een zorginstelling of er zijn meerdere appartementen in ondergebracht.
	~~Vele tuinen en buitens werden verwoest door de inundatie van 1944; hier het buiten Toornvliet aan de Koudekerkseweg in Middelburg, 1944, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 66646.~~

	== Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984 ==		== Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984 ==

Johan Francke: /* Lijst van buitenplaatsen op Walcheren */

2015-11-10T14:51:41Z

Lijst van buitenplaatsen op Walcheren

Wijzigingen bekijken

Johan Francke: /* Lijst van buitenplaatsen op Walcheren */

2015-11-10T13:56:16Z

Lijst van buitenplaatsen op Walcheren

← Oudere versie		Versie van 10 nov 2015 13:56
Regel 39:		Regel 39:
	[[Bestand:Hattingakaart.jpg\|thumb\|500px\|right\|Kaart van Hattinga van de buitenplaatsen op Walcheren, 18de eeuw, ZA, inv.nr. 1956-15.]]		[[Bestand:Hattingakaart.jpg\|thumb\|500px\|right\|Kaart van Hattinga van de buitenplaatsen op Walcheren, 18de eeuw, ZA, inv.nr. 1956-15.]]

	*1. ’t Hof te Domburg<dd>Domburg		*1. ’t Hof te Domburg<d>Domburg
	*2. Duinenburg Domburg		*2. Duinenburg Domburg
	*3. Loverendale Domburg		*3. Loverendale Domburg

Johan Francke: /* Lijst van buitenplaatsen op Walcheren */

2015-11-10T13:55:53Z

Lijst van buitenplaatsen op Walcheren

← Oudere versie		Versie van 10 nov 2015 13:55
Regel 39:		Regel 39:
	[[Bestand:Hattingakaart.jpg\|thumb\|500px\|right\|Kaart van Hattinga van de buitenplaatsen op Walcheren, 18de eeuw, ZA, inv.nr. 1956-15.]]		[[Bestand:Hattingakaart.jpg\|thumb\|500px\|right\|Kaart van Hattinga van de buitenplaatsen op Walcheren, 18de eeuw, ZA, inv.nr. 1956-15.]]

	*1. ’t Hof te Domburg<dd> Domburg		*1. ’t Hof te Domburg<dd>Domburg
	*2. Duinenburg Domburg		*2. Duinenburg Domburg
	*3. Loverendale Domburg		*3. Loverendale Domburg

Johan Francke: /* Lijst van buitenplaatsen op Walcheren */

2015-11-10T13:55:30Z

Lijst van buitenplaatsen op Walcheren

← Oudere versie		Versie van 10 nov 2015 13:55
Regel 39:		Regel 39:
	[[Bestand:Hattingakaart.jpg\|thumb\|500px\|right\|Kaart van Hattinga van de buitenplaatsen op Walcheren, 18de eeuw, ZA, inv.nr. 1956-15.]]		[[Bestand:Hattingakaart.jpg\|thumb\|500px\|right\|Kaart van Hattinga van de buitenplaatsen op Walcheren, 18de eeuw, ZA, inv.nr. 1956-15.]]

	*1. ’t Hof te Domburg Domburg		*1. ’t Hof te Domburg<dd> Domburg
	*2. Duinenburg Domburg		*2. Duinenburg Domburg
	*3. Loverendale Domburg		*3. Loverendale Domburg