Carel Steven Adema van Scheltema - Bewerkingsoverzicht

Wim van Gorsel op 21 okt 2024 om 07:09

2024-10-21T07:09:52Z

← Oudere versie		Versie van 21 okt 2024 07:09
Regel 2:		Regel 2:
	\| afbeelding = [[Bestand:Carel Steven Adama van Scheltema.jpg\|300px]]		\| afbeelding = [[Bestand:Carel Steven Adama van Scheltema.jpg\|300px]]
	\| naam = Carel Steven Adema van Scheltema		\| naam = Carel Steven Adema van Scheltema
	\| onderschrift = Carel Steven Adema van Scheltema~~, 1915~~. Foto: Wikimedia Commons.		\| onderschrift = Carel Steven Adema van Scheltema. Foto: Wikimedia Commons.
	\| geboortedatum = [[25 januari]] [[1815]]		\| geboortedatum = [[25 januari]] [[1815]]
	\| geboorteplaats = [[Den Haag]]		\| geboorteplaats = [[Den Haag]]

Wim van Gorsel: /* Proza, poëzie en liedbundels */

2024-10-18T09:18:27Z

Proza, poëzie en liedbundels

← Oudere versie		Versie van 18 okt 2024 09:18
Regel 25:		Regel 25:
	Adama van Scheltema heeft als man van het Réveil, een orthodoxe opwekkingsbeweging in protestants Nederland, veel stichtelijk proza en poëzie geschreven en vertaald uit het Engels, Duits en Frans. Engeland was zijn belangrijkste inspiratiebron en hij maakte verscheidene reizen naar Engeland. Zo vertaalde hij werken van onder andere Henry Wadsworth Longfellow, John Bunyan, Harriet Beecher Stowe, Charles Haddon Spurgeon en William Booth.		Adama van Scheltema heeft als man van het Réveil, een orthodoxe opwekkingsbeweging in protestants Nederland, veel stichtelijk proza en poëzie geschreven en vertaald uit het Engels, Duits en Frans. Engeland was zijn belangrijkste inspiratiebron en hij maakte verscheidene reizen naar Engeland. Zo vertaalde hij werken van onder andere Henry Wadsworth Longfellow, John Bunyan, Harriet Beecher Stowe, Charles Haddon Spurgeon en William Booth.
	Naast een warm voorstander van opbouwende volksliteratuur was hij ook een ijverig promotor van de volkszang. Hij vond dat zangverenigingen er goed aan deden om eenvoudige liederen te zingen. Daarbij doelde hij erop een lied zowel qua tekst, muziek als inhoud binnen de belevingswereld van het volk paste. De liederen moesten nog dagen herinnerd worden zodat ze ‘een gezegende uitwerking kunnen hebben op hart en leven. In diverse liederen wees Adama van Scheltema christenen nadrukkelijk op hun plicht om het evangelie te verkondigen aan de heidenen en op deze manier Gods rijk op aarde te stichten. Ten aanzien van de melodieën in de Vervolgbundel op de Evangelische Gezangen, zoals die in 1866 gepubliceerd werd, was hij kritisch. In zijn ogen was er daarbij alleen gelet op technische eisen en had de redactie van deze bundel zich niet bekommerd om het kerkvolk.		Naast een warm voorstander van opbouwende volksliteratuur was hij ook een ijverig promotor van de volkszang. Hij vond dat zangverenigingen er goed aan deden om eenvoudige liederen te zingen. Daarbij doelde hij erop een lied zowel qua tekst, muziek als inhoud binnen de belevingswereld van het volk paste. De liederen moesten nog dagen herinnerd worden zodat ze ‘een gezegende uitwerking kunnen hebben op hart en leven. In diverse liederen wees Adama van Scheltema christenen nadrukkelijk op hun plicht om het evangelie te verkondigen aan de heidenen en op deze manier Gods rijk op aarde te stichten. Ten aanzien van de melodieën in de Vervolgbundel op de Evangelische Gezangen, zoals die in 1866 gepubliceerd werd, was hij kritisch. In zijn ogen was er daarbij alleen gelet op technische eisen en had de redactie van deze bundel zich niet bekommerd om het kerkvolk.

	In totaal gaf Adama van Scheltema 46 bundels uit met in totaal 2500 liederen. Daarvoor vond hij niet alleen inspiratie in Nederland, maar ook in het buitenland. Adama van Scheltema heeft daarbij met name de Amerikaanse gospelhymnen gepropageerd; iets wat ook gold voor Johannes de Heer. In de tweede helft van de negentiende eeuw raakten deze gospelhymnen in Europa en ook in Nederland bekend. In zijn bundel Voor huis en school nam hij diverse van deze liederen op; in 1870 en 1872 verscheen een deel daarvan. Belangrijker voor de verspreiding van de gospelhymnen was de bundel In het land der vreemdelingschap (1871) met vertaalde liederen van Phillip Phillips. Twee jaar daarna verscheen nog de liedbundel Voor zang en bedestond, wederom met liederen van Phillip Phillips uit zijn bundel Song Ministry. Uit de voorrede van deze bundel bleek dat Adama van Scheltema Phillips prijsde omdat hij uitsluitend repertoire gebruikte dat voor de zondagsschool werd geschreven en dat hij niet zong ‘wat niet door iedere eenigzins gevormde stem hem kan worden nagezongen’.		In totaal gaf Adama van Scheltema 46 bundels uit met in totaal 2500 liederen. Daarvoor vond hij niet alleen inspiratie in Nederland, maar ook in het buitenland. Adama van Scheltema heeft daarbij met name de Amerikaanse gospelhymnen gepropageerd; iets wat ook gold voor Johannes de Heer. In de tweede helft van de negentiende eeuw raakten deze gospelhymnen in Europa en ook in Nederland bekend. In zijn bundel Voor huis en school nam hij diverse van deze liederen op; in 1870 en 1872 verscheen een deel daarvan. Belangrijker voor de verspreiding van de gospelhymnen was de bundel In het land der vreemdelingschap (1871) met vertaalde liederen van Phillip Phillips. Twee jaar daarna verscheen nog de liedbundel Voor zang en bedestond, wederom met liederen van Phillip Phillips uit zijn bundel Song Ministry. Uit de voorrede van deze bundel bleek dat Adama van Scheltema Phillips prijsde omdat hij uitsluitend repertoire gebruikte dat voor de zondagsschool werd geschreven en dat hij niet zong ‘wat niet door iedere eenigzins gevormde stem hem kan worden nagezongen’.
	Ook in Zingt den Heer (1873) werd een aantal gospelhymnen opgenomen. Van de 200 liederen zijn slechts circa 25 liederen van buitenlandse herkomst; de bundel bevat voor het merendeel oorspronkelijke liederen van Adama van Scheltema. In 1875 en 1876 werden in diverse afleveringen de bundel Opwekkingszangen- Liederen van Ira D. Sankey uitgegeven met in totaal 100 gospelhymnen. Adama van Scheltema bleef liederen van Ira David Sankey vertalen. In 1886 verscheen Nieuwe liederen van Ira D. Sankey met 25 liederen. In 1892/1893 verscheen Nieuwe Opwekkingszangen van Ira D. Sankey e.a. met 75 gospelhymnen. Deze bundel werd niet populair. Klaarblijkelijk was het nieuwe eraf en was er weinig behoefte meer aan nieuwe gospelhymnen.		Ook in Zingt den Heer (1873) werd een aantal gospelhymnen opgenomen. Van de 200 liederen zijn slechts circa 25 liederen van buitenlandse herkomst; de bundel bevat voor het merendeel oorspronkelijke liederen van Adama van Scheltema. In 1875 en 1876 werden in diverse afleveringen de bundel Opwekkingszangen- Liederen van Ira D. Sankey uitgegeven met in totaal 100 gospelhymnen. Adama van Scheltema bleef liederen van Ira David Sankey vertalen. In 1886 verscheen Nieuwe liederen van Ira D. Sankey met 25 liederen. In 1892/1893 verscheen Nieuwe Opwekkingszangen van Ira D. Sankey e.a. met 75 gospelhymnen. Deze bundel werd niet populair. Klaarblijkelijk was het nieuwe eraf en was er weinig behoefte meer aan nieuwe gospelhymnen.

	Naast de gospelhymnen vertaalde Adama van Scheltema ook het werk van de Jubilee-zangers in De geschiedenis van de Jubilee-zangers met hunne liederen (1877), waarin tevens 104 Jubilee-liederen in het Nederlands vertaald waren. De Fisk Jubilee Singers maakten in de jaren zeventig van de negentiende eeuw de negrospiritual bekend in Europa. Ook in Nederland gaf deze groep in 1877 uitvoeringen onder andere in Utrecht, Leeuwarden, Sneek en Goes. Met zijn bundel probeerde Adama van Scheltema de Jubilee-liederen populair maken. Daarin was hij echter niet succesvol.		Naast de gospelhymnen vertaalde Adama van Scheltema ook het werk van de Jubilee-zangers in De geschiedenis van de Jubilee-zangers met hunne liederen (1877), waarin tevens 104 Jubilee-liederen in het Nederlands vertaald waren. De Fisk Jubilee Singers maakten in de jaren zeventig van de negentiende eeuw de negrospiritual bekend in Europa. Ook in Nederland gaf deze groep in 1877 uitvoeringen onder andere in Utrecht, Leeuwarden, Sneek en Goes. Met zijn bundel probeerde Adama van Scheltema de Jubilee-liederen populair maken. Daarin was hij echter niet succesvol.
	Adama van Scheltema vertaalde niet alleen Engelse liederen, maar ook Franse liederen. Zo verscheen in 1881 de Harpe Zions, een vertaling van de Chants de Sion van César Malan. Uit de voorrede van de Harpe Sions blijkt dat Adama van Scheltema aan de zoon van de auteur, César Malan jr., toestemming heeft gevraagd om deze bundel te mogen uitgeven. De toestemming werd verleend onder de voorwaarde dat de oorspronkelijke Franse woorden en melodieën niet veranderd zouden worden. Omdat de harmonisaties volgens César Malan jr. die tot dan toe verschenen waren, beneden de maat waren, had Adama van Scheltema de Nijmeegse musicus Johan Hendrik Götz (1814-1900) gevraagd om nieuwe vierstemmige harmonisaties te schrijven.		Adama van Scheltema vertaalde niet alleen Engelse liederen, maar ook Franse liederen. Zo verscheen in 1881 de Harpe Zions, een vertaling van de Chants de Sion van César Malan. Uit de voorrede van de Harpe Sions blijkt dat Adama van Scheltema aan de zoon van de auteur, César Malan jr., toestemming heeft gevraagd om deze bundel te mogen uitgeven. De toestemming werd verleend onder de voorwaarde dat de oorspronkelijke Franse woorden en melodieën niet veranderd zouden worden. Omdat de harmonisaties volgens César Malan jr. die tot dan toe verschenen waren, beneden de maat waren, had Adama van Scheltema de Nijmeegse musicus Johan Hendrik Götz (1814-1900) gevraagd om nieuwe vierstemmige harmonisaties te schrijven.
	C.S. Adama van Scheltema werd echter vooral bekend als auteur van de serie Neerbosch’ Zangen. Deze serie was vernoemd naar de weesinrichting in Neerbosch die door Johannes van 't Lindenhout was opgericht. In 1870 kreeg de weesinrichting 1870 een eigen drukkerij, P.J. Milborn. Diverse weesjongens werden er tot drukker of boekbinder opgeleid. Tot de publicaties van de weesinrichting behoorden veel liedbundels, waaronder veel van Adama van Scheltema. Daarvan werden de jaargangen van Neerbosch’ Zangen bijzonder populair; Adama van Scheltema zorgde voor de teksten, A. Sneep, de muziekdocent van de weesinrichting, voor de muziek. Bij de verspreiding heeft het zangkoor van de weesinrichting een belangrijke rol gespeeld; overal in het landen werden namelijk propaganda-bijeenkomsten georganiseerd waarbij het zangkoor en het muziekkorps van Neerbosch optrad. Veel van de liederenbundels van Adama van Scheltema zijn uitgegeven bij Neerbosch' Weesinrichting in Nijmegen.		C.S. Adama van Scheltema werd echter vooral bekend als auteur van de serie Neerbosch’ Zangen. Deze serie was vernoemd naar de weesinrichting in Neerbosch die door Johannes van 't Lindenhout was opgericht. In 1870 kreeg de weesinrichting 1870 een eigen drukkerij, P.J. Milborn. Diverse weesjongens werden er tot drukker of boekbinder opgeleid. Tot de publicaties van de weesinrichting behoorden veel liedbundels, waaronder veel van Adama van Scheltema. Daarvan werden de jaargangen van Neerbosch’ Zangen bijzonder populair; Adama van Scheltema zorgde voor de teksten, A. Sneep, de muziekdocent van de weesinrichting, voor de muziek. Bij de verspreiding heeft het zangkoor van de weesinrichting een belangrijke rol gespeeld; overal in het landen werden namelijk propaganda-bijeenkomsten georganiseerd waarbij het zangkoor en het muziekkorps van Neerbosch optrad. Veel van de liederenbundels van Adama van Scheltema zijn uitgegeven bij Neerbosch' Weesinrichting in Nijmegen.

	Naast al deze vertaalbundels gaf Adama ook nog een aantal andere liedbundels uit. Zo verscheen in 1850 de Liederen voor Huiselijke en Godsdienstoefening in de Morgen- en Avondure uit, en in 1874 Ons Gezangboek. In het kader van zijn strijd tegen alcoholmisbruik gaf hij ook bundels met anti-alcoholliederen uit, zoals in Vrij en blij (circa 1870) en Onze geloofs- en strijdzangen; geheelonthoudersliederen (1892). Het waren liederen op basis van het boekje De jenever erger dan cholera van de predikant Ottho Gerhard Heldring uit 1838. Een selectie van het liedmateriaal uit de verschillende liedbundels van Adama van Scheltema werd in 1889 gepubliceerd in de Gezangen Zions uit 1889.		Naast al deze vertaalbundels gaf Adama ook nog een aantal andere liedbundels uit. Zo verscheen in 1850 de Liederen voor Huiselijke en Godsdienstoefening in de Morgen- en Avondure uit, en in 1874 Ons Gezangboek. In het kader van zijn strijd tegen alcoholmisbruik gaf hij ook bundels met anti-alcoholliederen uit, zoals in Vrij en blij (circa 1870) en Onze geloofs- en strijdzangen; geheelonthoudersliederen (1892). Het waren liederen op basis van het boekje De jenever erger dan cholera van de predikant Ottho Gerhard Heldring uit 1838. Een selectie van het liedmateriaal uit de verschillende liedbundels van Adama van Scheltema werd in 1889 gepubliceerd in de Gezangen Zions uit 1889.

Wim van Gorsel op 19 sep 2024 om 07:59

2024-09-19T07:59:06Z

← Oudere versie		Versie van 19 sep 2024 07:59
Regel 84:		Regel 84:
	== Auteur ==		== Auteur ==
	-W. van Gorsel, 2022		-W. van Gorsel, 2022

	~~== Noten ==~~
	~~<references/>~~

	[[Category:persoon]]		[[Category:persoon]]

W. van Gorsel: /* Bronnen */

2024-03-04T14:26:06Z

Bronnen

← Oudere versie		Versie van 4 mrt 2024 14:26
Regel 80:		Regel 80:

	== Bronnen ==		== Bronnen ==
	[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=30525023XIndex=Indexppn ''Carel Steven Adema van Scheltema'' (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, 2009).]		[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=30525023XIndex=Indexppn Carel Steven Adema van Scheltema (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, 2009)]

	== Auteur ==		== Auteur ==

W. van Gorsel: /* Tractaatgenootschap en Nederlandse Zondagsschool Vereniging */

2024-03-04T14:25:03Z

Tractaatgenootschap en Nederlandse Zondagsschool Vereniging

← Oudere versie		Versie van 4 mrt 2024 14:25
Regel 36:		Regel 36:

	==Tractaatgenootschap en Nederlandse Zondagsschool Vereniging==		==Tractaatgenootschap en Nederlandse Zondagsschool Vereniging==
	Adama van Scheltema was 45 jaar bestuurslid van het Nederlandsch Godsdienstig Tractaatgenootschap, een genootschap dat bestond van 1822 tot iets na 1900. Als secretaris daarvan heeft hij vele Bijbelsche Almakken volgeschreven. In de Bijbelsche Almanak, die jaarlijks werden uitgegeven, publiceerde Adama van Scheltema onder andere vertalingen van gospelhymnen. Verder was hij naast Philippus Jacobus Hoedemaker, T.M. Looman en E. van Weede Dijkveld medeoprichter van de Nederlandse Zondagsschool Vereniging in 1865 en bekleedde het voorzitterschap daarvan. Deze vereniging stelde zich ten doel om de evangelische Bijbelkennis te verspreiden, evenals liefde voor geloofswaarheid onder de jeugd door middel van zondagsscholen. Met het eigen maandblad De Christelijke Familiekring wilde men niet alleen de kinderen, maar via hen ook de ouders bereiken. Adama van Scheltema was ook mederedacteur van dit maandblad. Er werd gestimuleerd dat zondagsschoolonderwijzers de kinderen thuis bezochten. Daarmee probeerden men een nauwe relatie te leggen tussen zondagsschool en huis.~~<ref>[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=30525023XIndex=Indexppn ''Carel Steven Adema van Scheltema'' (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, 2009).]</ref>~~		Adama van Scheltema was 45 jaar bestuurslid van het Nederlandsch Godsdienstig Tractaatgenootschap, een genootschap dat bestond van 1822 tot iets na 1900. Als secretaris daarvan heeft hij vele Bijbelsche Almakken volgeschreven. In de Bijbelsche Almanak, die jaarlijks werden uitgegeven, publiceerde Adama van Scheltema onder andere vertalingen van gospelhymnen. Verder was hij naast Philippus Jacobus Hoedemaker, T.M. Looman en E. van Weede Dijkveld medeoprichter van de Nederlandse Zondagsschool Vereniging in 1865 en bekleedde het voorzitterschap daarvan. Deze vereniging stelde zich ten doel om de evangelische Bijbelkennis te verspreiden, evenals liefde voor geloofswaarheid onder de jeugd door middel van zondagsscholen. Met het eigen maandblad De Christelijke Familiekring wilde men niet alleen de kinderen, maar via hen ook de ouders bereiken. Adama van Scheltema was ook mederedacteur van dit maandblad. Er werd gestimuleerd dat zondagsschoolonderwijzers de kinderen thuis bezochten. Daarmee probeerden men een nauwe relatie te leggen tussen zondagsschool en huis.

	==Bibliografie==		==Bibliografie==

Wim van Gorsel op 18 mrt 2023 om 10:05

2023-03-18T10:05:03Z

← Oudere versie		Versie van 18 mrt 2023 10:05
Regel 14:		Regel 14:
	===Algemeen===		===Algemeen===
	Carel Steven Adama van Scheltema was de zoon van Henricus Adama van Scheltema, kassier, later boekhouder bij de Landsdrukkerij, en Madelaine Petronella Perrenoud. Hij begon zijn studie theologie in 1832 in Leiden. In 1839 werd Adama van Scheltema hervormd predikant in Borssele. Daarna werd hij predikant in Colijnsplaat (1844), Hoorn (1845) en Amsterdam (1849).		Carel Steven Adama van Scheltema was de zoon van Henricus Adama van Scheltema, kassier, later boekhouder bij de Landsdrukkerij, en Madelaine Petronella Perrenoud. Hij begon zijn studie theologie in 1832 in Leiden. In 1839 werd Adama van Scheltema hervormd predikant in Borssele. Daarna werd hij predikant in Colijnsplaat (1844), Hoorn (1845) en Amsterdam (1849).
	Als orthodox christen sympathiseerde Adama van Scheltema met Abraham Kuyper. De brede volkskerk die voor Adama van Scheltema sterk met zijn geloof en werk was verbonden, werd door Kuyper echter afgewezen.		Als orthodox christen sympathiseerde Adama van Scheltema met Abraham Kuyper. De brede volkskerk die voor Adama van Scheltema sterk met zijn geloof en werk was verbonden, werd door Kuyper echter afgewezen.
	Adema van Scheltema was van 1879 tot zijn dood een chronisch ~~eczeem-lijder~~. Nadat hij in 1881 om gezondheidsredenen zijn emiraat had aangevraagd, woonde hij in Ede en na 1883 in Arnhem.		Adema van Scheltema was van 1879 tot zijn dood een chronisch eczeemlijder. Nadat hij in 1881 om gezondheidsredenen zijn emiraat had aangevraagd, woonde hij in Ede en na 1883 in Arnhem.
	Adama van Scheltema trouwde op 1 augustus 1839 in Leiden met Hendrika Jacoba Stokhuyzen (1816-1872), die in 1872 verdronk. Op 12 juni 1873 trouwde hij met Françoise Madelon baronesse van Eck (1832-1883). Met Hendrika Stokhuyzen kreeg Adema van Scheltema veertien kinderen, waarvan twee als baby stierven. Een van de zoons, de antiquair Frederik Adama van Scheltema, was de vader van Carel Steven Adama van Scheltema die als socialistisch dichter bekend is geworden.		Adama van Scheltema trouwde op 1 augustus 1839 in Leiden met Hendrika Jacoba Stokhuyzen (1816-1872), die in 1872 verdronk. Op 12 juni 1873 trouwde hij met Françoise Madelon baronesse van Eck (1832-1883). Met Hendrika Stokhuyzen kreeg Adema van Scheltema veertien kinderen, waarvan twee als baby stierven. Een van de zoons, de antiquair Frederik Adama van Scheltema, was de vader van Carel Steven Adama van Scheltema die als socialistisch dichter bekend is geworden.

	===Drankbestrijder===		===Drankbestrijder===
	Adama van Scheltema was in zijn leven een fel bestrijder van drankmisbruik. In de eerste helft van negentiende eeuw de eerste Nederlandse drankbestrijdingsverenigingen opgericht. Zo ontstond in 1842 de Nederlandsche Vereeniging tot Afschaffing van Sterken Dranken (NVSD). Adama van Scheltema werd in 1844 lid van de NVSD en kwam al spoedig in het bestuur. In 1861 werd Adama van Scheltema geheelonthouder. Hij wees vanaf dat moment het gebruik van alle alcoholische dranken af, iets wat maar door weinigen werd begrepen.		Adama van Scheltema was in zijn leven een fel bestrijder van drankmisbruik. In de eerste helft van de negentiende eeuw werd de eerste Nederlandse drankbestrijdingsverenigingen opgericht. Zo ontstond in 1842 de Nederlandsche Vereeniging tot Afschaffing van Sterken Dranken (NVSD). Adama van Scheltema werd in 1844 lid van de NVSD en kwam al spoedig in het bestuur. In 1861 werd Adama van Scheltema geheelonthouder. Hij wees vanaf dat moment het gebruik van alle alcoholische dranken af, iets wat maar door weinigen werd begrepen.
	Omdat het Adama van Scheltema niet lukte om de NVSD te winnen voor het ideaal van geheelonthouding, richtte hij in 1881 de Nationale Christen Geheel-Onthouders Vereeniging op. Tot zijn overlijden was hij daarvan voorzitter, later ~~ere-voorzitter~~. Voor deze vereniging redigeerde hij eerst het maandblad De stem der liefde, en na 1891 het weekblad De Wereldstrijd. Samen met J.J. Ph. Valeton en M.W. de Ranitz kan men Adama van Scheltema beschouwen als de grondlegger van de christelijke geheelonthouding in Nederland. Na veel onbegrip kwam in de jaren 1890 de geheelonthouding tot bloei en kreeg hij hiervoor erkenning.		Omdat het Adama van Scheltema niet lukte om de NVSD te winnen voor het ideaal van geheelonthouding, richtte hij in 1881 de Nationale Christen Geheel-Onthouders Vereeniging op. Tot zijn overlijden was hij daarvan voorzitter, later erevoorzitter. Voor deze vereniging redigeerde hij eerst het maandblad De stem der liefde, en na 1891 het weekblad De Wereldstrijd. Samen met J.J. Ph. Valeton en M.W. de Ranitz kan men Adama van Scheltema beschouwen als de grondlegger van de christelijke geheelonthouding in Nederland. Na veel onbegrip kwam in de jaren 1890 de geheelonthouding tot bloei en kreeg hij hiervoor erkenning.

	== Proza, poëzie en liedbundels==		== Proza, poëzie en liedbundels==
	Adama van Scheltema heeft als man van het Réveil, een orthodoxe opwekkingsbeweging in protestants Nederland, veel stichtelijk proza en poëzie geschreven en vertaald uit het Engels, Duits en Frans. Engeland was zijn belangrijkste inspiratiebron en hij maakte verscheidene reizen naar Engeland. Zo vertaalde hij werken van onder andere Henry Wadsworth Longfellow, John Bunyan, Harriet Beecher Stowe, Charles Haddon Spurgeon en William Booth.		Adama van Scheltema heeft als man van het Réveil, een orthodoxe opwekkingsbeweging in protestants Nederland, veel stichtelijk proza en poëzie geschreven en vertaald uit het Engels, Duits en Frans. Engeland was zijn belangrijkste inspiratiebron en hij maakte verscheidene reizen naar Engeland. Zo vertaalde hij werken van onder andere Henry Wadsworth Longfellow, John Bunyan, Harriet Beecher Stowe, Charles Haddon Spurgeon en William Booth.
	Naast een warm voorstander van opbouwende volksliteratuur was hij ook een ijverig promotor van de volkszang. Hij vond dat zangverenigingen er goed aan deden om eenvoudige liederen te zingen. Daarbij doelde hij erop een lied zowel qua tekst, muziek als inhoud binnen de belevingswereld van het volk paste. De liederen moesten nog dagen herinnerd worden zodat ze ‘een gezegende uitwerking kunnen hebben op hart en leven. In diverse liederen ~~wijst~~ Adama van Scheltema christenen nadrukkelijk op hun plicht om het evangelie te verkondigen aan de heidenen en op deze manier Gods rijk op aarde te stichten. Ten aanzien van de melodieën in de Vervolgbundel op de Evangelische Gezangen zoals die in 1866 gepubliceerd werd, was hij kritisch. In zijn ogen was er daarbij alleen gelet op technische eisen en had de redactie van deze bundel zich niet bekommerd om het kerkvolk.		Naast een warm voorstander van opbouwende volksliteratuur was hij ook een ijverig promotor van de volkszang. Hij vond dat zangverenigingen er goed aan deden om eenvoudige liederen te zingen. Daarbij doelde hij erop een lied zowel qua tekst, muziek als inhoud binnen de belevingswereld van het volk paste. De liederen moesten nog dagen herinnerd worden zodat ze ‘een gezegende uitwerking kunnen hebben op hart en leven. In diverse liederen wees Adama van Scheltema christenen nadrukkelijk op hun plicht om het evangelie te verkondigen aan de heidenen en op deze manier Gods rijk op aarde te stichten. Ten aanzien van de melodieën in de Vervolgbundel op de Evangelische Gezangen, zoals die in 1866 gepubliceerd werd, was hij kritisch. In zijn ogen was er daarbij alleen gelet op technische eisen en had de redactie van deze bundel zich niet bekommerd om het kerkvolk.
	In totaal gaf Adama van Scheltema 46 bundels uit met in totaal 2500 liederen. Daarvoor vond hij niet alleen inspiratie in Nederland, maar ook in het buitenland. Adama van Scheltema heeft daarbij met name de Amerikaanse ~~gospel hymns~~ gepropageerd; iets wat ook gold voor Johannes de Heer. In de tweede helft van de negentiende eeuw raakten deze ~~gospel hymns~~ in Europa en ook in Nederland bekend. In zijn bundel Voor huis en school nam hij diverse van deze liederen op; in 1870 en 1872 verscheen een deel daarvan. Belangrijker voor de verspreiding van de ~~gospelhymns~~ was de bundel In het land der vreemdelingschap (1871) met vertaalde liederen van Phillip Phillips. Twee jaar daarna verscheen nog de liedbundel Voor zang en bedestond, wederom met liederen van Phillip Phillips uit zijn bundel Song Ministry. Uit de voorrede van deze bundel ~~blijkt~~ dat Adama van Scheltema Phillips ~~prijst~~ omdat hij uitsluitend repertoire ~~gebruikt~~ dat voor de zondagsschool werd geschreven en dat hij niet ~~zingt~~ ‘wat niet door iedere eenigzins gevormde stem hem kan worden nagezongen’.		In totaal gaf Adama van Scheltema 46 bundels uit met in totaal 2500 liederen. Daarvoor vond hij niet alleen inspiratie in Nederland, maar ook in het buitenland. Adama van Scheltema heeft daarbij met name de Amerikaanse gospelhymnen gepropageerd; iets wat ook gold voor Johannes de Heer. In de tweede helft van de negentiende eeuw raakten deze gospelhymnen in Europa en ook in Nederland bekend. In zijn bundel Voor huis en school nam hij diverse van deze liederen op; in 1870 en 1872 verscheen een deel daarvan. Belangrijker voor de verspreiding van de gospelhymnen was de bundel In het land der vreemdelingschap (1871) met vertaalde liederen van Phillip Phillips. Twee jaar daarna verscheen nog de liedbundel Voor zang en bedestond, wederom met liederen van Phillip Phillips uit zijn bundel Song Ministry. Uit de voorrede van deze bundel bleek dat Adama van Scheltema Phillips prijsde omdat hij uitsluitend repertoire gebruikte dat voor de zondagsschool werd geschreven en dat hij niet zong ‘wat niet door iedere eenigzins gevormde stem hem kan worden nagezongen’.
	Ook in Zingt den Heer (1873) werd een aantal ~~gospel hymns~~ opgenomen. Van de 200 liederen zijn slechts circa 25 liederen van buitenlandse herkomst; de bundel bevat voor het merendeel oorspronkelijke liederen van Adama van Scheltema. In 1875 en 1876 werden in diverse afleveringen de bundel Opwekkingszangen- Liederen van Ira D. Sankey uitgegeven met in totaal 100 ~~gospel hymns~~. Adama van Scheltema bleef liederen van Ira David Sankey vertalen. In 1886 verscheen Nieuwe liederen van Ira D. Sankey met 25 liederen. In 1892/1893 verscheen Nieuwe Opwekkingszangen van Ira D. Sankey e.a. met 75 ~~gospel hymns~~. Deze bundel werd niet populair. Klaarblijkelijk was het nieuwe eraf en was er weinig behoefte meer aan nieuwe ~~gospel hymns~~.		Ook in Zingt den Heer (1873) werd een aantal gospelhymnen opgenomen. Van de 200 liederen zijn slechts circa 25 liederen van buitenlandse herkomst; de bundel bevat voor het merendeel oorspronkelijke liederen van Adama van Scheltema. In 1875 en 1876 werden in diverse afleveringen de bundel Opwekkingszangen- Liederen van Ira D. Sankey uitgegeven met in totaal 100 gospelhymnen. Adama van Scheltema bleef liederen van Ira David Sankey vertalen. In 1886 verscheen Nieuwe liederen van Ira D. Sankey met 25 liederen. In 1892/1893 verscheen Nieuwe Opwekkingszangen van Ira D. Sankey e.a. met 75 gospelhymnen. Deze bundel werd niet populair. Klaarblijkelijk was het nieuwe eraf en was er weinig behoefte meer aan nieuwe gospelhymnen.
	Naast de ~~gospel hymns~~ vertaalde Adama van Scheltema ook het werk van de Jubilee-zangers in De geschiedenis van de Jubilee-zangers met hunne liederen (1877), waarin tevens 104 Jubilee-liederen in het Nederlands vertaald waren. De Fisk Jubilee Singers maakten in de jaren zeventig van de negentiende eeuw de negrospiritual bekend in Europa. Ook in Nederland gaf deze groep in 1877 uitvoeringen onder andere in Utrecht, Leeuwarden, Sneek en Goes. Met zijn bundel probeerde Adama van Scheltema de Jubilee-liederen populair maken. Daarin was hij echter niet succesvol.		Naast de gospelhymnen vertaalde Adama van Scheltema ook het werk van de Jubilee-zangers in De geschiedenis van de Jubilee-zangers met hunne liederen (1877), waarin tevens 104 Jubilee-liederen in het Nederlands vertaald waren. De Fisk Jubilee Singers maakten in de jaren zeventig van de negentiende eeuw de negrospiritual bekend in Europa. Ook in Nederland gaf deze groep in 1877 uitvoeringen onder andere in Utrecht, Leeuwarden, Sneek en Goes. Met zijn bundel probeerde Adama van Scheltema de Jubilee-liederen populair maken. Daarin was hij echter niet succesvol.
	Adama van Scheltema vertaalde niet alleen Engelse liederen, maar ook Franse liederen. Zo verscheen in 1881 de Harpe Zions, een vertaling van de Chants de Sion van César Malan. Uit de voorrede van de Harpe Sions blijkt dat Adama van Scheltema aan de zoon van de auteur, César Malan jr., toestemming heeft gevraagd om deze bundel te mogen uitgeven. De toestemming werd verleend onder de voorwaarde dat de oorspronkelijke Franse woorden en melodieën niet veranderd zouden worden. Omdat de harmonisaties volgens César Malan jr. die tot dan toe verschenen waren, beneden de maat waren, ~~heeft~~ Adama van Scheltema de Nijmeegse musicus Johan Hendrik Götz (1814-1900) gevraagd om nieuwe vierstemmige harmonisaties te schrijven.		Adama van Scheltema vertaalde niet alleen Engelse liederen, maar ook Franse liederen. Zo verscheen in 1881 de Harpe Zions, een vertaling van de Chants de Sion van César Malan. Uit de voorrede van de Harpe Sions blijkt dat Adama van Scheltema aan de zoon van de auteur, César Malan jr., toestemming heeft gevraagd om deze bundel te mogen uitgeven. De toestemming werd verleend onder de voorwaarde dat de oorspronkelijke Franse woorden en melodieën niet veranderd zouden worden. Omdat de harmonisaties volgens César Malan jr. die tot dan toe verschenen waren, beneden de maat waren, had Adama van Scheltema de Nijmeegse musicus Johan Hendrik Götz (1814-1900) gevraagd om nieuwe vierstemmige harmonisaties te schrijven.
	C.S. Adama van Scheltema werd echter vooral bekend als auteur van de serie Neerbosch’ Zangen. Deze serie is vernoemd naar de weesinrichting in Neerbosch die door Johannes van 't Lindenhout was opgericht. In 1870 kreeg de weesinrichting 1870 een eigen drukkerij, P.J. Milborn. Diverse weesjongens werden er tot drukker of boekbinder opgeleid. Tot de publicaties van de weesinrichting behoorden veel liedbundels, waaronder veel van Adama van Scheltema. Daarvan werden de jaargangen van Neerbosch’ Zangen bijzonder populair; Adama van Scheltema zorgde voor de teksten, A. Sneep, de muziekdocent van de weesinrichting, voor de muziek. Bij de verspreiding heeft het zangkoor van de weesinrichting een belangrijke rol gespeeld; overal in het landen werden namelijk propaganda-bijeenkomsten georganiseerd waarbij het zangkoor en het muziekkorps van Neerbosch optrad. Veel van de liederenbundels van Adama van Scheltema zijn uitgegeven bij Neerbosch' Weesinrichting in Nijmegen.		C.S. Adama van Scheltema werd echter vooral bekend als auteur van de serie Neerbosch’ Zangen. Deze serie was vernoemd naar de weesinrichting in Neerbosch die door Johannes van 't Lindenhout was opgericht. In 1870 kreeg de weesinrichting 1870 een eigen drukkerij, P.J. Milborn. Diverse weesjongens werden er tot drukker of boekbinder opgeleid. Tot de publicaties van de weesinrichting behoorden veel liedbundels, waaronder veel van Adama van Scheltema. Daarvan werden de jaargangen van Neerbosch’ Zangen bijzonder populair; Adama van Scheltema zorgde voor de teksten, A. Sneep, de muziekdocent van de weesinrichting, voor de muziek. Bij de verspreiding heeft het zangkoor van de weesinrichting een belangrijke rol gespeeld; overal in het landen werden namelijk propaganda-bijeenkomsten georganiseerd waarbij het zangkoor en het muziekkorps van Neerbosch optrad. Veel van de liederenbundels van Adama van Scheltema zijn uitgegeven bij Neerbosch' Weesinrichting in Nijmegen.
	Naast al deze vertaalbundels gaf Adama ook nog een aantal andere liedbundels uit. Zo verscheen in 1850 de Liederen voor Huiselijke en Godsdienstoefening in de Morgen- en Avondure uit, en in 1874 Ons Gezangboek. In het kader van zijn strijd tegen alcoholmisbruik gaf hij ook bundels met anti-alcoholliederen uit, zoals in Vrij en blij (circa 1870) en Onze geloofs- en strijdzangen; geheelonthoudersliederen (1892). Het waren liederen op basis van het boekje De jenever erger dan cholera van de predikant Ottho Gerhard Heldring uit 1838. Een selectie van het liedmateriaal uit de verschillende liedbundels van Adama van Scheltema werd in 1889 gepubliceerd in de Gezangen Zions uit 1889.		Naast al deze vertaalbundels gaf Adama ook nog een aantal andere liedbundels uit. Zo verscheen in 1850 de Liederen voor Huiselijke en Godsdienstoefening in de Morgen- en Avondure uit, en in 1874 Ons Gezangboek. In het kader van zijn strijd tegen alcoholmisbruik gaf hij ook bundels met anti-alcoholliederen uit, zoals in Vrij en blij (circa 1870) en Onze geloofs- en strijdzangen; geheelonthoudersliederen (1892). Het waren liederen op basis van het boekje De jenever erger dan cholera van de predikant Ottho Gerhard Heldring uit 1838. Een selectie van het liedmateriaal uit de verschillende liedbundels van Adama van Scheltema werd in 1889 gepubliceerd in de Gezangen Zions uit 1889.

Regel 36:		Regel 36:

	==Tractaatgenootschap en Nederlandse Zondagsschool Vereniging==		==Tractaatgenootschap en Nederlandse Zondagsschool Vereniging==
	Adama van Scheltema was 45 jaar bestuurslid van het Nederlandsch Godsdienstig Tractaatgenootschap, een genootschap dat bestond van 1822 tot iets na 1900. Als secretaris daarvan heeft hij vele Bijbelsche Almakken volgeschreven. In de Bijbelsche Almanak, die jaarlijks werden uitgegeven, publiceerde Adama van Scheltema onder andere vertalingen van ~~gospelhymns~~. Verder was hij naast Philippus Jacobus Hoedemaker, T.M. Looman en E. van Weede Dijkveld medeoprichter van de Nederlandse Zondagsschool Vereniging in 1865 en bekleedde het voorzitterschap daarvan. Deze vereniging stelde zich ten doel om de evangelische Bijbelkennis te verspreiden evenals liefde voor geloofswaarheid onder de jeugd door middel van zondagsscholen. Met het eigen maandblad De Christelijke Familiekring wilde men niet alleen de kinderen, maar via hen ook de ouders bereiken. Adama van Scheltema was ook mederedacteur van dit maandblad. Er werd gestimuleerd dat zondagsschoolonderwijzers de kinderen thuis bezochten. Daarmee probeerden men een nauwe relatie te leggen tussen zondagsschool en huis.<ref>[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=30525023XIndex=Indexppn ''Carel Steven Adema van Scheltema'' (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, 2009).]</ref>		Adama van Scheltema was 45 jaar bestuurslid van het Nederlandsch Godsdienstig Tractaatgenootschap, een genootschap dat bestond van 1822 tot iets na 1900. Als secretaris daarvan heeft hij vele Bijbelsche Almakken volgeschreven. In de Bijbelsche Almanak, die jaarlijks werden uitgegeven, publiceerde Adama van Scheltema onder andere vertalingen van gospelhymnen. Verder was hij naast Philippus Jacobus Hoedemaker, T.M. Looman en E. van Weede Dijkveld medeoprichter van de Nederlandse Zondagsschool Vereniging in 1865 en bekleedde het voorzitterschap daarvan. Deze vereniging stelde zich ten doel om de evangelische Bijbelkennis te verspreiden, evenals liefde voor geloofswaarheid onder de jeugd door middel van zondagsscholen. Met het eigen maandblad De Christelijke Familiekring wilde men niet alleen de kinderen, maar via hen ook de ouders bereiken. Adama van Scheltema was ook mederedacteur van dit maandblad. Er werd gestimuleerd dat zondagsschoolonderwijzers de kinderen thuis bezochten. Daarmee probeerden men een nauwe relatie te leggen tussen zondagsschool en huis.<ref>[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=30525023XIndex=Indexppn ''Carel Steven Adema van Scheltema'' (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, 2009).]</ref>

	==Bibliografie==		==Bibliografie==
Regel 78:		Regel 78:
	==Literatuur==		==Literatuur==
	Nagtglas, I., N.W.B.W.		Nagtglas, I., N.W.B.W.

			== Bronnen ==
			[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=30525023XIndex=Indexppn ''Carel Steven Adema van Scheltema'' (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, 2009).]

	== Auteur ==		== Auteur ==
	-W. van Gorsel, 2022		-W. van Gorsel, 2022

	~~== Bronnen ==~~
	~~[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=30525023XIndex=Indexppn ''Carel Steven Adema van Scheltema'' (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, 2009).]~~

	== Noten ==		== Noten ==
Regel 91:		Regel 91:
	[[Category:Zeeuwen]]		[[Category:Zeeuwen]]
	[[Category:Religie]]		[[Category:Religie]]
			{{DEFAULTSORT:Adema van Scheltema, Carel Steven}}
	{{DEFAULTSORT: Adema van Scheltema, Carel Steven}}

Wim van Gorsel op 1 mrt 2023 om 08:37

2023-03-01T08:37:27Z

← Oudere versie		Versie van 1 mrt 2023 08:37
Regel 36:		Regel 36:

	==Tractaatgenootschap en Nederlandse Zondagsschool Vereniging==		==Tractaatgenootschap en Nederlandse Zondagsschool Vereniging==
	Adama van Scheltema was 45 jaar bestuurslid van het Nederlandsch Godsdienstig Tractaatgenootschap, een genootschap dat bestond van 1822 tot iets na 1900. Als secretaris daarvan heeft hij vele Bijbelsche Almakken volgeschreven. In de Bijbelsche Almanak, die jaarlijks werden uitgegeven, publiceerde Adama van Scheltema onder andere vertalingen van gospelhymns. Verder was hij naast Philippus Jacobus Hoedemaker, T.M. Looman en E. van Weede Dijkveld medeoprichter van de Nederlandse Zondagsschool Vereniging in 1865 en bekleedde het voorzitterschap daarvan. Deze vereniging stelde zich ten doel om de evangelische Bijbelkennis te verspreiden evenals liefde voor geloofswaarheid onder de jeugd door middel van zondagsscholen. Met het eigen maandblad De Christelijke Familiekring wilde men niet alleen de kinderen, maar via hen ook de ouders bereiken. Adama van Scheltema was ook mederedacteur van dit maandblad. Er werd gestimuleerd dat zondagsschoolonderwijzers de kinderen thuis bezochten. Daarmee probeerden men een nauwe relatie te leggen tussen zondagsschool en huis.<ref>[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=~~305143352&Index~~=Indexppn ''~~J.A.C.M. Aarts (documentatiemap)~~'' (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, ~~2007~~).]</ref>		Adama van Scheltema was 45 jaar bestuurslid van het Nederlandsch Godsdienstig Tractaatgenootschap, een genootschap dat bestond van 1822 tot iets na 1900. Als secretaris daarvan heeft hij vele Bijbelsche Almakken volgeschreven. In de Bijbelsche Almanak, die jaarlijks werden uitgegeven, publiceerde Adama van Scheltema onder andere vertalingen van gospelhymns. Verder was hij naast Philippus Jacobus Hoedemaker, T.M. Looman en E. van Weede Dijkveld medeoprichter van de Nederlandse Zondagsschool Vereniging in 1865 en bekleedde het voorzitterschap daarvan. Deze vereniging stelde zich ten doel om de evangelische Bijbelkennis te verspreiden evenals liefde voor geloofswaarheid onder de jeugd door middel van zondagsscholen. Met het eigen maandblad De Christelijke Familiekring wilde men niet alleen de kinderen, maar via hen ook de ouders bereiken. Adama van Scheltema was ook mederedacteur van dit maandblad. Er werd gestimuleerd dat zondagsschoolonderwijzers de kinderen thuis bezochten. Daarmee probeerden men een nauwe relatie te leggen tussen zondagsschool en huis.<ref>[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=30525023XIndex=Indexppn ''Carel Steven Adema van Scheltema'' (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, 2009).]</ref>

	==Bibliografie==		==Bibliografie==
Regel 83:		Regel 83:

	== Bronnen ==		== Bronnen ==
	[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=30525023XIndex=Indexppn Carel Steven Adema van Scheltema (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, 2009).]		[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=30525023XIndex=Indexppn ''Carel Steven Adema van Scheltema'' (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, 2009).]

	== Noten ==		== Noten ==

Wim van Gorsel: /* Tractaatgenootschap en Nederlandse Zondagsschool Vereniging */

2023-03-01T08:36:19Z

Tractaatgenootschap en Nederlandse Zondagsschool Vereniging

← Oudere versie		Versie van 1 mrt 2023 08:36
Regel 36:		Regel 36:

	==Tractaatgenootschap en Nederlandse Zondagsschool Vereniging==		==Tractaatgenootschap en Nederlandse Zondagsschool Vereniging==
	Adama van Scheltema was 45 jaar bestuurslid van het Nederlandsch Godsdienstig Tractaatgenootschap, een genootschap dat bestond van 1822 tot iets na 1900. Als secretaris daarvan heeft hij vele Bijbelsche Almakken volgeschreven. In de Bijbelsche Almanak, die jaarlijks werden uitgegeven, publiceerde Adama van Scheltema onder andere vertalingen van gospelhymns. Verder was hij naast Philippus Jacobus Hoedemaker, T.M. Looman en E. van Weede Dijkveld medeoprichter van de Nederlandse Zondagsschool Vereniging in 1865 en bekleedde het voorzitterschap daarvan. Deze vereniging stelde zich ten doel om de evangelische Bijbelkennis te verspreiden evenals liefde voor geloofswaarheid onder de jeugd door middel van zondagsscholen. Met het eigen maandblad De Christelijke Familiekring wilde men niet alleen de kinderen, maar via hen ook de ouders bereiken. Adama van Scheltema was ook mederedacteur van dit maandblad. Er werd gestimuleerd dat zondagsschoolonderwijzers de kinderen thuis bezochten. Daarmee probeerden men een nauwe relatie te leggen tussen zondagsschool en huis.		Adama van Scheltema was 45 jaar bestuurslid van het Nederlandsch Godsdienstig Tractaatgenootschap, een genootschap dat bestond van 1822 tot iets na 1900. Als secretaris daarvan heeft hij vele Bijbelsche Almakken volgeschreven. In de Bijbelsche Almanak, die jaarlijks werden uitgegeven, publiceerde Adama van Scheltema onder andere vertalingen van gospelhymns. Verder was hij naast Philippus Jacobus Hoedemaker, T.M. Looman en E. van Weede Dijkveld medeoprichter van de Nederlandse Zondagsschool Vereniging in 1865 en bekleedde het voorzitterschap daarvan. Deze vereniging stelde zich ten doel om de evangelische Bijbelkennis te verspreiden evenals liefde voor geloofswaarheid onder de jeugd door middel van zondagsscholen. Met het eigen maandblad De Christelijke Familiekring wilde men niet alleen de kinderen, maar via hen ook de ouders bereiken. Adama van Scheltema was ook mederedacteur van dit maandblad. Er werd gestimuleerd dat zondagsschoolonderwijzers de kinderen thuis bezochten. Daarmee probeerden men een nauwe relatie te leggen tussen zondagsschool en huis.<ref>[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=305143352&Index=Indexppn ''J.A.C.M. Aarts (documentatiemap)'' (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, 2007).]</ref>

	==Bibliografie==		==Bibliografie==

Wim van Gorsel: /* Literatuur */

2023-01-04T11:10:39Z

Literatuur

← Oudere versie		Versie van 4 jan 2023 11:10
Regel 77:		Regel 77:

	==Literatuur==		==Literatuur==
	Nagtglas,I, N.W.B.W.		Nagtglas, I., N.W.B.W.

	== Auteur ==		== Auteur ==
	-W. van Gorsel, 2022		-W. van Gorsel, 2022

Wim van Gorsel: /* Bronnen */

2023-01-04T11:10:21Z

Bronnen

← Oudere versie		Versie van 4 jan 2023 11:10
Regel 82:		Regel 82:

	== Bronnen ==		== Bronnen ==
	*[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=30525023XIndex=Indexppn Carel Steven Adema van Scheltema (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, 2009).]		[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=30525023XIndex=Indexppn Carel Steven Adema van Scheltema (Middelburg: Zeeuws Documentatiecentrum, 2009).]

	== Noten ==		== Noten ==