De-proletarisering - Bewerkingsoverzicht

W. van Gorsel op 16 apr 2025 om 09:46

2025-04-16T09:46:39Z

← Oudere versie		Versie van 16 apr 2025 09:46
Regel 1:		Regel 1:
	~~{{Infobox~~
	~~\| above = De-proletarisering (deproletarisering, de-proletarisatie)~~
	}}
	==Algemeen==		==Algemeen==
	[[Bestand:deproletarisering_116197.jpg\|right\|300px\|thumb\|Platteweg te Driewegen. Typisch boerderijtje van het huis-en-schuur type zoals er zoveel verrezen gedurende de ontwikkeling die de-proletarisering wordt genoemd. In verband met ruimtegebrek is later duidelijk zichtbaar de schuur bij het huis getrokken, zijn dakkapellen geplaatst en is de schuur naar achteren uitgebreid, 21 september 2004, foto: J. Francke, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 116197]]		[[Bestand:deproletarisering_116197.jpg\|right\|300px\|thumb\|Platteweg te Driewegen. Typisch boerderijtje van het huis-en-schuur type zoals er zoveel verrezen gedurende de ontwikkeling die de-proletarisering wordt genoemd. In verband met ruimtegebrek is later duidelijk zichtbaar de schuur bij het huis getrokken, zijn dakkapellen geplaatst en is de schuur naar achteren uitgebreid, 21 september 2004, foto: J. Francke, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 116197]]

	Onder de-proletarisering wordt meer algemeen verstaan: de diverse manieren waarop de bezitloze arbeider die slechts zijn arbeid als koopwaar aan te bieden heeft, zelf probeert (of het object vormt van pogingen waarvoor anderen het initiatief hebben genomen) aan deze situatie van afhankelijkheid een eind te maken door het inschakelen van andere bestaansbronnen, met name gerelateerd aan vormen van bezit. Een vorm van de-proletarisering werd bijvoorbeeld beoogd in de arbeidersmedezeggenschap en later in de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, die gepropageerd werden door de confessionele vakbonden in het eerste driekwart van de twintigste eeuw. Deze bonden wensten voor de arbeider medezeggenschap en medeverantwoordelijkheid op het niveau van de bedrijfstak en wel via de arbeidersorganisaties. Het streven werd in het algemeen niet met succes bekroond.		De-proletarisering (deproletarisering, de-proletarisatie). Onder de-proletarisering wordt meer algemeen verstaan: de diverse manieren waarop de bezitloze arbeider die slechts zijn arbeid als koopwaar aan te bieden heeft, zelf probeert (of het object vormt van pogingen waarvoor anderen het initiatief hebben genomen) aan deze situatie van afhankelijkheid een eind te maken door het inschakelen van andere bestaansbronnen, met name gerelateerd aan vormen van bezit. Een vorm van de-proletarisering werd bijvoorbeeld beoogd in de arbeidersmedezeggenschap en later in de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, die gepropageerd werden door de confessionele vakbonden in het eerste driekwart van de twintigste eeuw. Deze bonden wensten voor de arbeider medezeggenschap en medeverantwoordelijkheid op het niveau van de bedrijfstak en wel via de arbeidersorganisaties. Het streven werd in het algemeen niet met succes bekroond.
	Een meer specifieke vorm van de-proletarisering is het historische proces waarbij bezitloze landarbeiders zich opwerkten tot landarbeider / klein-landgebruiker door het pachten of kopen van land voor exploitatie in eigen beheer. Het einde van dit proces kon zijn dat de landarbeider in staat was zijn rol als werknemer te beëindigen omdat hij volledig van de exploitatie van zijn eigen boerenbedrijfje kon leven.		Een meer specifieke vorm van de-proletarisering is het historische proces waarbij bezitloze landarbeiders zich opwerkten tot landarbeider / klein-landgebruiker door het pachten of kopen van land voor exploitatie in eigen beheer. Het einde van dit proces kon zijn dat de landarbeider in staat was zijn rol als werknemer te beëindigen omdat hij volledig van de exploitatie van zijn eigen boerenbedrijfje kon leven.

Wim van Gorsel op 3 jan 2025 om 10:28

2025-01-03T10:28:52Z

← Oudere versie		Versie van 3 jan 2025 10:28
Regel 2:		Regel 2:
	\| above = De-proletarisering (deproletarisering, de-proletarisatie)		\| above = De-proletarisering (deproletarisering, de-proletarisatie)
	}}		}}
			==Algemeen==
	[[Bestand:deproletarisering_116197.jpg\|right\|300px\|thumb\|Platteweg te Driewegen. Typisch boerderijtje van het huis-en-schuur type zoals er zoveel verrezen gedurende de ontwikkeling die de-proletarisering wordt genoemd. In verband met ruimtegebrek is later duidelijk zichtbaar de schuur bij het huis getrokken, zijn dakkapellen geplaatst en is de schuur naar achteren uitgebreid, 21 september 2004, foto: J. Francke, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 116197]]		[[Bestand:deproletarisering_116197.jpg\|right\|300px\|thumb\|Platteweg te Driewegen. Typisch boerderijtje van het huis-en-schuur type zoals er zoveel verrezen gedurende de ontwikkeling die de-proletarisering wordt genoemd. In verband met ruimtegebrek is later duidelijk zichtbaar de schuur bij het huis getrokken, zijn dakkapellen geplaatst en is de schuur naar achteren uitgebreid, 21 september 2004, foto: J. Francke, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 116197]]

W. van Gorsel op 26 sep 2024 om 09:52

2024-09-26T09:52:36Z

← Oudere versie		Versie van 26 sep 2024 09:52
Regel 29:		Regel 29:
	Op het gebied van de arbeidsverhoudingen had de de-proletarisering vanaf de eeuwwisseling een dubbelzijdig effect. Enerzijds vormden losse landarbeiders met wat land, die relatief onafhankelijk waren van de boeren-werkgevers soms de kern van de vroegste landarbeiderbonden (Serooskerke, Oostkapelle), anderzijds vertrokken arbeiders die zich volledig opwerkten tot klein-landbouwer soms uit de plaatselijke afdeling van de landarbeiderbond waarvan zij eerder de actieve kern hadden gevormd (Ouwerkerk).		Op het gebied van de arbeidsverhoudingen had de de-proletarisering vanaf de eeuwwisseling een dubbelzijdig effect. Enerzijds vormden losse landarbeiders met wat land, die relatief onafhankelijk waren van de boeren-werkgevers soms de kern van de vroegste landarbeiderbonden (Serooskerke, Oostkapelle), anderzijds vertrokken arbeiders die zich volledig opwerkten tot klein-landbouwer soms uit de plaatselijke afdeling van de landarbeiderbond waarvan zij eerder de actieve kern hadden gevormd (Ouwerkerk).

	== ~~AUTEUR~~ ==		== Auteur==
	Jan Zwemer, 2012		Jan Zwemer, 2012

	== ~~LITERATUUR~~ ==		== Literatuur ==
	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|42276 P.J. Bouman, Geschiedenis van den Zeeuwschen landbouw in de negentiende en twintigste eeuw en ven de Zeeuwsche Landbouw-Maatschappij 1843-1943 (Wageningen, 1946) 297-298.]		-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|42276 P.J. Bouman, Geschiedenis van den Zeeuwschen landbouw in de negentiende en twintigste eeuw en ven de Zeeuwsche Landbouw-Maatschappij 1843-1943 (Wageningen, 1946) 297-298.]

Johan Francke: /* LITERATUUR */

2015-03-02T11:51:47Z

LITERATUUR

← Oudere versie		Versie van 2 mrt 2015 11:51
Regel 45:		Regel 45:
	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|5014647 J. Zwemer, Onrust en welvaart. Het platteland van de Zeeuwse eilanden in het tijdvak van de Eerste Wereldoorlog, 1910-1922 (Vlissingen, 2011) 75-77, 229-232, 279, 280.]		-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|5014647 J. Zwemer, Onrust en welvaart. Het platteland van de Zeeuwse eilanden in het tijdvak van de Eerste Wereldoorlog, 1910-1922 (Vlissingen, 2011) 75-77, 229-232, 279, 280.]

	[[category: Landbouw & visserij]]		[[category:Landbouw & visserij]]
	[[category: landbouw]]		[[category:landbouw]]
			[[category:Bevolking]]
			[[category:Bouwkunde]]

Johan Francke op 12 feb 2015 om 14:30

2015-02-12T14:30:56Z

← Oudere versie		Versie van 12 feb 2015 14:30
Regel 3:		Regel 3:
	}}		}}

	[[Bestand:deproletarisering_116197.jpg\|right\|300px\|thumb\|~~typisch landarbeidershuisje met aangebouwde~~ schuur ~~voor enkele stuks vee of gereedschap aan~~ de ~~Platteweg in Driewegen~~. In verband met ruimtegebrek is later duidelijk zichtbaar de schuur bij het huis getrokken, zijn dakkapellen geplaatst en is de schuur naar achteren uitgebreid, 21 september 2004, foto: J. Francke, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 116197]]		[[Bestand:deproletarisering_116197.jpg\|right\|300px\|thumb\|Platteweg te Driewegen. Typisch boerderijtje van het huis-en-schuur type zoals er zoveel verrezen gedurende de ontwikkeling die de-proletarisering wordt genoemd. In verband met ruimtegebrek is later duidelijk zichtbaar de schuur bij het huis getrokken, zijn dakkapellen geplaatst en is de schuur naar achteren uitgebreid, 21 september 2004, foto: J. Francke, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 116197]]

	Onder de-proletarisering wordt meer algemeen verstaan: de diverse manieren waarop de bezitloze arbeider die slechts zijn arbeid als koopwaar aan te bieden heeft, zelf probeert (of het object vormt van pogingen waarvoor anderen het initiatief hebben genomen) aan deze situatie van afhankelijkheid een eind te maken door het inschakelen van andere bestaansbronnen, met name gerelateerd aan vormen van bezit. Een vorm van de-proletarisering werd bijvoorbeeld beoogd in de arbeidersmedezeggenschap en later in de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, die gepropageerd werden door de confessionele vakbonden in het eerste driekwart van de twintigste eeuw. Deze bonden wensten voor de arbeider medezeggenschap en medeverantwoordelijkheid op het niveau van de bedrijfstak en wel via de arbeidersorganisaties. Het streven werd in het algemeen niet met succes bekroond.		Onder de-proletarisering wordt meer algemeen verstaan: de diverse manieren waarop de bezitloze arbeider die slechts zijn arbeid als koopwaar aan te bieden heeft, zelf probeert (of het object vormt van pogingen waarvoor anderen het initiatief hebben genomen) aan deze situatie van afhankelijkheid een eind te maken door het inschakelen van andere bestaansbronnen, met name gerelateerd aan vormen van bezit. Een vorm van de-proletarisering werd bijvoorbeeld beoogd in de arbeidersmedezeggenschap en later in de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, die gepropageerd werden door de confessionele vakbonden in het eerste driekwart van de twintigste eeuw. Deze bonden wensten voor de arbeider medezeggenschap en medeverantwoordelijkheid op het niveau van de bedrijfstak en wel via de arbeidersorganisaties. Het streven werd in het algemeen niet met succes bekroond.
Regel 9:		Regel 9:

	== Aanwijzingen voor de-proletarisering vóór 1890 ==		== Aanwijzingen voor de-proletarisering vóór 1890 ==
	[[Bestand:deproletarisering_61784.jpg\|left\|300px\|thumb\|~~typisch landarbeiders boerderijtje~~ aan de Borsselsedijk tussen Borssele en 's-Heerenhoek, februari 1976, foto: J. Bitter, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 61784]]		[[Bestand:deproletarisering_61784.jpg\|left\|300px\|thumb\|Typische kleine hofstede uit de periode van de de-proletarisering aan de Borsselsedijk tussen Borssele en 's-Heerenhoek, februari 1976, foto: J. Bitter, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 61784]]
	[[Bestand:Boerderij114743.jpg\|thumb\|right\|300px\|Hof 't Zelve Anders te Serooskerke. ~~Een landarbeidershuisje met daaraan vastgebouwd een kleine schuur~~. In verband met de ruimte is later de schuur bij het huis getrokken, foto: J. Francke, 8 april 2004,Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, rec.nr. 114743.]]		[[Bestand:Boerderij114743.jpg\|thumb\|right\|300px\|Hof 't Zelve Anders te Serooskerke.Het kleinste type boerderij, zoals gebouwd werd voor landarbeiders die voor zichzelf begonnen te boeren. In verband met de ruimte is later de schuur bij het huis getrokken, foto: J. Francke, 8 april 2004,Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, rec.nr. 114743.]]
	In de sociale geschiedenis van het negentiende- en twintigste-eeuwse Zeeland speelde de-proletarisering in de laatstgenoemde engere betekenis een aanzienlijke rol. In hoeverre er voor de grote agrarische depressie, die circa 1878 begon, sprake was van deze vorm van de-proletarisering, is nauwelijks bekend. Er zijn wel enkele aanwijzingen voor, zoals een relatief lage huwelijksfrequentie (het aantal huwelijken per jaar per duizend inwoners) in oostelijk Schouwen en Duiveland en in de oostelijke Zak van Zuid-Beveland tussen 1850 en 1880. Mogelijk stelden arbeiders hun huwelijk uit of huwden zij niet om geld te sparen voor de pacht of de aankoop van een stuk eigen land. Ook wordt van de landarbeiders op Walcheren, en meer specifiek die te Grijpskerke, in het laatste decennium van de achttiende eeuw gemeld dat zij algemeen in het bezit waren van een eigen stukje land. Vele Grijpskerkse arbeiders hadden ook een schuurtje en één of twee koeien.		In de sociale geschiedenis van het negentiende- en twintigste-eeuwse Zeeland speelde de-proletarisering in de laatstgenoemde engere betekenis een aanzienlijke rol. In hoeverre er voor de grote agrarische depressie, die circa 1878 begon, sprake was van deze vorm van de-proletarisering, is nauwelijks bekend. Er zijn wel enkele aanwijzingen voor, zoals een relatief lage huwelijksfrequentie (het aantal huwelijken per jaar per duizend inwoners) in oostelijk Schouwen en Duiveland en in de oostelijke Zak van Zuid-Beveland tussen 1850 en 1880. Mogelijk stelden arbeiders hun huwelijk uit of huwden zij niet om geld te sparen voor de pacht of de aankoop van een stuk eigen land. Ook wordt van de landarbeiders op Walcheren, en meer specifiek die te Grijpskerke, in het laatste decennium van de achttiende eeuw gemeld dat zij algemeen in het bezit waren van een eigen stukje land. Vele Grijpskerkse arbeiders hadden ook een schuurtje en één of twee koeien.
	De-proletarisering werd vooral van belang naarmate de agrarische depressie, vanaf het midden van de jaren 1890, haar invloed begon te verliezen. In de lange gunstige periode voor de landbouw die toen begon en die duurde tot het midden van de jaren 1920, met een hoogtepunt tijdens de Eerste Wereldoorlog, begonnen honderden Zeeuwse landarbeiders land voor eigen rekening te exploiteren. Tijdens de agrarische crisis waren de pachtprijzen gedaald, zodat het voor arbeiders aantrekkelijk werd een stukje grond te huren, terwijl hun lonen na 1895 begonnen te stijgen – sneller dan de pachtprijzen dat deden. Ook werden grote bedrijven door de gestegen loonkosten minder rendabel, zodat grote boeren bezuinigden op arbeid en bereid waren land te verpachten of te verkopen. Verder vergemakkelijkte de in zwang komende coöperatieve aankoop van kunstmest en veevoer het boeren op een klein boerenbedrijf.		De-proletarisering werd vooral van belang naarmate de agrarische depressie, vanaf het midden van de jaren 1890, haar invloed begon te verliezen. In de lange gunstige periode voor de landbouw die toen begon en die duurde tot het midden van de jaren 1920, met een hoogtepunt tijdens de Eerste Wereldoorlog, begonnen honderden Zeeuwse landarbeiders land voor eigen rekening te exploiteren. Tijdens de agrarische crisis waren de pachtprijzen gedaald, zodat het voor arbeiders aantrekkelijk werd een stukje grond te huren, terwijl hun lonen na 1895 begonnen te stijgen – sneller dan de pachtprijzen dat deden. Ook werden grote bedrijven door de gestegen loonkosten minder rendabel, zodat grote boeren bezuinigden op arbeid en bereid waren land te verpachten of te verkopen. Verder vergemakkelijkte de in zwang komende coöperatieve aankoop van kunstmest en veevoer het boeren op een klein boerenbedrijf.

Johan Francke: /* Huwelijksfrequentie en daling grondprijs */

2014-10-24T14:06:02Z

Huwelijksfrequentie en daling grondprijs

← Oudere versie		Versie van 24 okt 2014 14:06
Regel 8:		Regel 8:
	Een meer specifieke vorm van de-proletarisering is het historische proces waarbij bezitloze landarbeiders zich opwerkten tot landarbeider / klein-landgebruiker door het pachten of kopen van land voor exploitatie in eigen beheer. Het einde van dit proces kon zijn dat de landarbeider in staat was zijn rol als werknemer te beëindigen omdat hij volledig van de exploitatie van zijn eigen boerenbedrijfje kon leven.		Een meer specifieke vorm van de-proletarisering is het historische proces waarbij bezitloze landarbeiders zich opwerkten tot landarbeider / klein-landgebruiker door het pachten of kopen van land voor exploitatie in eigen beheer. Het einde van dit proces kon zijn dat de landarbeider in staat was zijn rol als werknemer te beëindigen omdat hij volledig van de exploitatie van zijn eigen boerenbedrijfje kon leven.

	== ~~Huwelijksfrequentie en daling grondprijs~~ ==		== Aanwijzingen voor de-proletarisering vóór 1890 ==
	[[Bestand:deproletarisering_61784.jpg\|left\|300px\|thumb\|typisch landarbeiders boerderijtje aan de Borsselsedijk tussen Borssele en 's-Heerenhoek, februari 1976, foto: J. Bitter, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 61784]]		[[Bestand:deproletarisering_61784.jpg\|left\|300px\|thumb\|typisch landarbeiders boerderijtje aan de Borsselsedijk tussen Borssele en 's-Heerenhoek, februari 1976, foto: J. Bitter, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 61784]]
	[[Bestand:Boerderij114743.jpg\|thumb\|right\|300px\|Hof 't Zelve Anders te Serooskerke. Een landarbeidershuisje met daaraan vastgebouwd een kleine schuur. In verband met de ruimte is later de schuur bij het huis getrokken, foto: J. Francke, 8 april 2004,Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, rec.nr. 114743.]]		[[Bestand:Boerderij114743.jpg\|thumb\|right\|300px\|Hof 't Zelve Anders te Serooskerke. Een landarbeidershuisje met daaraan vastgebouwd een kleine schuur. In verband met de ruimte is later de schuur bij het huis getrokken, foto: J. Francke, 8 april 2004,Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, rec.nr. 114743.]]

Johan Francke: /* Huwelijksfrequentie en daling grondprijs */

2014-10-24T13:57:02Z

Huwelijksfrequentie en daling grondprijs

← Oudere versie		Versie van 24 okt 2014 13:57
Regel 10:		Regel 10:
	== Huwelijksfrequentie en daling grondprijs ==		== Huwelijksfrequentie en daling grondprijs ==
	[[Bestand:deproletarisering_61784.jpg\|left\|300px\|thumb\|typisch landarbeiders boerderijtje aan de Borsselsedijk tussen Borssele en 's-Heerenhoek, februari 1976, foto: J. Bitter, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 61784]]		[[Bestand:deproletarisering_61784.jpg\|left\|300px\|thumb\|typisch landarbeiders boerderijtje aan de Borsselsedijk tussen Borssele en 's-Heerenhoek, februari 1976, foto: J. Bitter, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 61784]]
	[[Bestand:Boerderij114743.jpg\|thumb\|right\|300px\|Hof 't Zelve Anders te Serooskerke. Een landarbeidershuisje met daaraan vastgebouwd een kleine schuur. In verband met de ruimte is later de schuur bij huis getrokken., foto: J. Francke, 8 april 2004,Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, rec.nr. 114743.]]		[[Bestand:Boerderij114743.jpg\|thumb\|right\|300px\|Hof 't Zelve Anders te Serooskerke. Een landarbeidershuisje met daaraan vastgebouwd een kleine schuur. In verband met de ruimte is later de schuur bij het huis getrokken, foto: J. Francke, 8 april 2004,Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, rec.nr. 114743.]]
	In de sociale geschiedenis van het negentiende- en twintigste-eeuwse Zeeland speelde de-proletarisering in de laatstgenoemde engere betekenis een aanzienlijke rol. In hoeverre er voor de grote agrarische depressie, die circa 1878 begon, sprake was van deze vorm van de-proletarisering, is nauwelijks bekend. Er zijn wel enkele aanwijzingen voor, zoals een relatief lage huwelijksfrequentie (het aantal huwelijken per jaar per duizend inwoners) in oostelijk Schouwen en Duiveland en in de oostelijke Zak van Zuid-Beveland tussen 1850 en 1880. Mogelijk stelden arbeiders hun huwelijk uit of huwden zij niet om geld te sparen voor de pacht of de aankoop van een stuk eigen land. Ook wordt van de landarbeiders op Walcheren, en meer specifiek die te Grijpskerke, in het laatste decennium van de achttiende eeuw gemeld dat zij algemeen in het bezit waren van een eigen stukje land. Vele Grijpskerkse arbeiders hadden ook een schuurtje en één of twee koeien.		In de sociale geschiedenis van het negentiende- en twintigste-eeuwse Zeeland speelde de-proletarisering in de laatstgenoemde engere betekenis een aanzienlijke rol. In hoeverre er voor de grote agrarische depressie, die circa 1878 begon, sprake was van deze vorm van de-proletarisering, is nauwelijks bekend. Er zijn wel enkele aanwijzingen voor, zoals een relatief lage huwelijksfrequentie (het aantal huwelijken per jaar per duizend inwoners) in oostelijk Schouwen en Duiveland en in de oostelijke Zak van Zuid-Beveland tussen 1850 en 1880. Mogelijk stelden arbeiders hun huwelijk uit of huwden zij niet om geld te sparen voor de pacht of de aankoop van een stuk eigen land. Ook wordt van de landarbeiders op Walcheren, en meer specifiek die te Grijpskerke, in het laatste decennium van de achttiende eeuw gemeld dat zij algemeen in het bezit waren van een eigen stukje land. Vele Grijpskerkse arbeiders hadden ook een schuurtje en één of twee koeien.
	De-proletarisering werd vooral van belang naarmate de agrarische depressie, vanaf het midden van de jaren 1890, haar invloed begon te verliezen. In de lange gunstige periode voor de landbouw die toen begon en die duurde tot het midden van de jaren 1920, met een hoogtepunt tijdens de Eerste Wereldoorlog, begonnen honderden Zeeuwse landarbeiders land voor eigen rekening te exploiteren. Tijdens de agrarische crisis waren de pachtprijzen gedaald, zodat het voor arbeiders aantrekkelijk werd een stukje grond te huren, terwijl hun lonen na 1895 begonnen te stijgen – sneller dan de pachtprijzen dat deden. Ook werden grote bedrijven door de gestegen loonkosten minder rendabel, zodat grote boeren bezuinigden op arbeid en bereid waren land te verpachten of te verkopen. Verder vergemakkelijkte de in zwang komende coöperatieve aankoop van kunstmest en veevoer het boeren op een klein boerenbedrijf.		De-proletarisering werd vooral van belang naarmate de agrarische depressie, vanaf het midden van de jaren 1890, haar invloed begon te verliezen. In de lange gunstige periode voor de landbouw die toen begon en die duurde tot het midden van de jaren 1920, met een hoogtepunt tijdens de Eerste Wereldoorlog, begonnen honderden Zeeuwse landarbeiders land voor eigen rekening te exploiteren. Tijdens de agrarische crisis waren de pachtprijzen gedaald, zodat het voor arbeiders aantrekkelijk werd een stukje grond te huren, terwijl hun lonen na 1895 begonnen te stijgen – sneller dan de pachtprijzen dat deden. Ook werden grote bedrijven door de gestegen loonkosten minder rendabel, zodat grote boeren bezuinigden op arbeid en bereid waren land te verpachten of te verkopen. Verder vergemakkelijkte de in zwang komende coöperatieve aankoop van kunstmest en veevoer het boeren op een klein boerenbedrijf.

Johan Francke op 24 okt 2014 om 13:55

2014-10-24T13:55:30Z

← Oudere versie		Versie van 24 okt 2014 13:55
Regel 3:		Regel 3:
	}}		}}

	[[Bestand:~~proletarisering_116197~~.jpg\|~~left~~\|300px\|thumb\|typisch landarbeidershuisje met aangebouwde schuur voor enkele stuks vee of gereedschap aan de Platteweg in Driewegen. In verband met ruimtegebrek is later duidelijk zichtbaar de schuur bij het huis getrokken, zijn dakkapellen geplaatst en is de schuur naar achteren uitgebreid, 21 september 2004, foto: J. Francke, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 116197]]		[[Bestand:deproletarisering_116197.jpg\|right\|300px\|thumb\|typisch landarbeidershuisje met aangebouwde schuur voor enkele stuks vee of gereedschap aan de Platteweg in Driewegen. In verband met ruimtegebrek is later duidelijk zichtbaar de schuur bij het huis getrokken, zijn dakkapellen geplaatst en is de schuur naar achteren uitgebreid, 21 september 2004, foto: J. Francke, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 116197]]

	Onder de-proletarisering wordt meer algemeen verstaan: de diverse manieren waarop de bezitloze arbeider die slechts zijn arbeid als koopwaar aan te bieden heeft, zelf probeert (of het object vormt van pogingen waarvoor anderen het initiatief hebben genomen) aan deze situatie van afhankelijkheid een eind te maken door het inschakelen van andere bestaansbronnen, met name gerelateerd aan vormen van bezit. Een vorm van de-proletarisering werd bijvoorbeeld beoogd in de arbeidersmedezeggenschap en later in de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, die gepropageerd werden door de confessionele vakbonden in het eerste driekwart van de twintigste eeuw. Deze bonden wensten voor de arbeider medezeggenschap en medeverantwoordelijkheid op het niveau van de bedrijfstak en wel via de arbeidersorganisaties. Het streven werd in het algemeen niet met succes bekroond.		Onder de-proletarisering wordt meer algemeen verstaan: de diverse manieren waarop de bezitloze arbeider die slechts zijn arbeid als koopwaar aan te bieden heeft, zelf probeert (of het object vormt van pogingen waarvoor anderen het initiatief hebben genomen) aan deze situatie van afhankelijkheid een eind te maken door het inschakelen van andere bestaansbronnen, met name gerelateerd aan vormen van bezit. Een vorm van de-proletarisering werd bijvoorbeeld beoogd in de arbeidersmedezeggenschap en later in de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, die gepropageerd werden door de confessionele vakbonden in het eerste driekwart van de twintigste eeuw. Deze bonden wensten voor de arbeider medezeggenschap en medeverantwoordelijkheid op het niveau van de bedrijfstak en wel via de arbeidersorganisaties. Het streven werd in het algemeen niet met succes bekroond.
Regel 9:		Regel 9:

	== Huwelijksfrequentie en daling grondprijs ==		== Huwelijksfrequentie en daling grondprijs ==
	[[Bestand:~~proletarisering_61784~~.jpg\|left\|300px\|thumb\|typisch landarbeiders boerderijtje aan de Borsselsedijk tussen Borssele en 's-Heerenhoek, februari 1976, foto: J. Bitter, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 61784]]		[[Bestand:deproletarisering_61784.jpg\|left\|300px\|thumb\|typisch landarbeiders boerderijtje aan de Borsselsedijk tussen Borssele en 's-Heerenhoek, februari 1976, foto: J. Bitter, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 61784]]
	[[Bestand:Boerderij114743.jpg\|thumb\|right\|300px\|Hof 't Zelve Anders te Serooskerke. Een landarbeidershuisje met daaraan vastgebouwd een kleine schuur. In verband met de ruimte is later de schuur bij huis getrokken., foto: J. Francke, 8 april 2004,Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, rec.nr. 114743.]]		[[Bestand:Boerderij114743.jpg\|thumb\|right\|300px\|Hof 't Zelve Anders te Serooskerke. Een landarbeidershuisje met daaraan vastgebouwd een kleine schuur. In verband met de ruimte is later de schuur bij huis getrokken., foto: J. Francke, 8 april 2004,Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, rec.nr. 114743.]]
	In de sociale geschiedenis van het negentiende- en twintigste-eeuwse Zeeland speelde de-proletarisering in de laatstgenoemde engere betekenis een aanzienlijke rol. In hoeverre er voor de grote agrarische depressie, die circa 1878 begon, sprake was van deze vorm van de-proletarisering, is nauwelijks bekend. Er zijn wel enkele aanwijzingen voor, zoals een relatief lage huwelijksfrequentie (het aantal huwelijken per jaar per duizend inwoners) in oostelijk Schouwen en Duiveland en in de oostelijke Zak van Zuid-Beveland tussen 1850 en 1880. Mogelijk stelden arbeiders hun huwelijk uit of huwden zij niet om geld te sparen voor de pacht of de aankoop van een stuk eigen land. Ook wordt van de landarbeiders op Walcheren, en meer specifiek die te Grijpskerke, in het laatste decennium van de achttiende eeuw gemeld dat zij algemeen in het bezit waren van een eigen stukje land. Vele Grijpskerkse arbeiders hadden ook een schuurtje en één of twee koeien.		In de sociale geschiedenis van het negentiende- en twintigste-eeuwse Zeeland speelde de-proletarisering in de laatstgenoemde engere betekenis een aanzienlijke rol. In hoeverre er voor de grote agrarische depressie, die circa 1878 begon, sprake was van deze vorm van de-proletarisering, is nauwelijks bekend. Er zijn wel enkele aanwijzingen voor, zoals een relatief lage huwelijksfrequentie (het aantal huwelijken per jaar per duizend inwoners) in oostelijk Schouwen en Duiveland en in de oostelijke Zak van Zuid-Beveland tussen 1850 en 1880. Mogelijk stelden arbeiders hun huwelijk uit of huwden zij niet om geld te sparen voor de pacht of de aankoop van een stuk eigen land. Ook wordt van de landarbeiders op Walcheren, en meer specifiek die te Grijpskerke, in het laatste decennium van de achttiende eeuw gemeld dat zij algemeen in het bezit waren van een eigen stukje land. Vele Grijpskerkse arbeiders hadden ook een schuurtje en één of twee koeien.

Johan Francke op 24 okt 2014 om 13:54

2014-10-24T13:54:30Z

← Oudere versie		Versie van 24 okt 2014 13:54
Regel 3:		Regel 3:
	}}		}}

			[[Bestand:proletarisering_116197.jpg\|left\|300px\|thumb\|typisch landarbeidershuisje met aangebouwde schuur voor enkele stuks vee of gereedschap aan de Platteweg in Driewegen. In verband met ruimtegebrek is later duidelijk zichtbaar de schuur bij het huis getrokken, zijn dakkapellen geplaatst en is de schuur naar achteren uitgebreid, 21 september 2004, foto: J. Francke, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 116197]]

	Onder de-proletarisering wordt meer algemeen verstaan: de diverse manieren waarop de bezitloze arbeider die slechts zijn arbeid als koopwaar aan te bieden heeft, zelf probeert (of het object vormt van pogingen waarvoor anderen het initiatief hebben genomen) aan deze situatie van afhankelijkheid een eind te maken door het inschakelen van andere bestaansbronnen, met name gerelateerd aan vormen van bezit. Een vorm van de-proletarisering werd bijvoorbeeld beoogd in de arbeidersmedezeggenschap en later in de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, die gepropageerd werden door de confessionele vakbonden in het eerste driekwart van de twintigste eeuw. Deze bonden wensten voor de arbeider medezeggenschap en medeverantwoordelijkheid op het niveau van de bedrijfstak en wel via de arbeidersorganisaties. Het streven werd in het algemeen niet met succes bekroond.		Onder de-proletarisering wordt meer algemeen verstaan: de diverse manieren waarop de bezitloze arbeider die slechts zijn arbeid als koopwaar aan te bieden heeft, zelf probeert (of het object vormt van pogingen waarvoor anderen het initiatief hebben genomen) aan deze situatie van afhankelijkheid een eind te maken door het inschakelen van andere bestaansbronnen, met name gerelateerd aan vormen van bezit. Een vorm van de-proletarisering werd bijvoorbeeld beoogd in de arbeidersmedezeggenschap en later in de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, die gepropageerd werden door de confessionele vakbonden in het eerste driekwart van de twintigste eeuw. Deze bonden wensten voor de arbeider medezeggenschap en medeverantwoordelijkheid op het niveau van de bedrijfstak en wel via de arbeidersorganisaties. Het streven werd in het algemeen niet met succes bekroond.
Regel 8:		Regel 9:

	== Huwelijksfrequentie en daling grondprijs ==		== Huwelijksfrequentie en daling grondprijs ==
	[[Bestand:Boerderij114743.jpg\|thumb\|right\|~~400px~~\|Hof 't Zelve Anders te Serooskerke. Een ~~typisch~~ landarbeidershuisje met daaraan vastgebouwd een kleine schuur ~~voor enkele stuks vee of gereedschap~~. In verband met de ruimte is later de schuur bij huis getrokken., foto: J. Francke, 8 april 2004,Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, rec.nr. 114743.]]		[[Bestand:proletarisering_61784.jpg\|left\|300px\|thumb\|typisch landarbeiders boerderijtje aan de Borsselsedijk tussen Borssele en 's-Heerenhoek, februari 1976, foto: J. Bitter, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 61784]]
			[[Bestand:Boerderij114743.jpg\|thumb\|right\|300px\|Hof 't Zelve Anders te Serooskerke. Een landarbeidershuisje met daaraan vastgebouwd een kleine schuur. In verband met de ruimte is later de schuur bij huis getrokken., foto: J. Francke, 8 april 2004,Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, rec.nr. 114743.]]
	In de sociale geschiedenis van het negentiende- en twintigste-eeuwse Zeeland speelde de-proletarisering in de laatstgenoemde engere betekenis een aanzienlijke rol. In hoeverre er voor de grote agrarische depressie, die circa 1878 begon, sprake was van deze vorm van de-proletarisering, is nauwelijks bekend. Er zijn wel enkele aanwijzingen voor, zoals een relatief lage huwelijksfrequentie (het aantal huwelijken per jaar per duizend inwoners) in oostelijk Schouwen en Duiveland en in de oostelijke Zak van Zuid-Beveland tussen 1850 en 1880. Mogelijk stelden arbeiders hun huwelijk uit of huwden zij niet om geld te sparen voor de pacht of de aankoop van een stuk eigen land. Ook wordt van de landarbeiders op Walcheren, en meer specifiek die te Grijpskerke, in het laatste decennium van de achttiende eeuw gemeld dat zij algemeen in het bezit waren van een eigen stukje land. Vele Grijpskerkse arbeiders hadden ook een schuurtje en één of twee koeien.		In de sociale geschiedenis van het negentiende- en twintigste-eeuwse Zeeland speelde de-proletarisering in de laatstgenoemde engere betekenis een aanzienlijke rol. In hoeverre er voor de grote agrarische depressie, die circa 1878 begon, sprake was van deze vorm van de-proletarisering, is nauwelijks bekend. Er zijn wel enkele aanwijzingen voor, zoals een relatief lage huwelijksfrequentie (het aantal huwelijken per jaar per duizend inwoners) in oostelijk Schouwen en Duiveland en in de oostelijke Zak van Zuid-Beveland tussen 1850 en 1880. Mogelijk stelden arbeiders hun huwelijk uit of huwden zij niet om geld te sparen voor de pacht of de aankoop van een stuk eigen land. Ook wordt van de landarbeiders op Walcheren, en meer specifiek die te Grijpskerke, in het laatste decennium van de achttiende eeuw gemeld dat zij algemeen in het bezit waren van een eigen stukje land. Vele Grijpskerkse arbeiders hadden ook een schuurtje en één of twee koeien.
	De-proletarisering werd vooral van belang naarmate de agrarische depressie, vanaf het midden van de jaren 1890, haar invloed begon te verliezen. In de lange gunstige periode voor de landbouw die toen begon en die duurde tot het midden van de jaren 1920, met een hoogtepunt tijdens de Eerste Wereldoorlog, begonnen honderden Zeeuwse landarbeiders land voor eigen rekening te exploiteren. Tijdens de agrarische crisis waren de pachtprijzen gedaald, zodat het voor arbeiders aantrekkelijk werd een stukje grond te huren, terwijl hun lonen na 1895 begonnen te stijgen – sneller dan de pachtprijzen dat deden. Ook werden grote bedrijven door de gestegen loonkosten minder rendabel, zodat grote boeren bezuinigden op arbeid en bereid waren land te verpachten of te verkopen. Verder vergemakkelijkte de in zwang komende coöperatieve aankoop van kunstmest en veevoer het boeren op een klein boerenbedrijf.		De-proletarisering werd vooral van belang naarmate de agrarische depressie, vanaf het midden van de jaren 1890, haar invloed begon te verliezen. In de lange gunstige periode voor de landbouw die toen begon en die duurde tot het midden van de jaren 1920, met een hoogtepunt tijdens de Eerste Wereldoorlog, begonnen honderden Zeeuwse landarbeiders land voor eigen rekening te exploiteren. Tijdens de agrarische crisis waren de pachtprijzen gedaald, zodat het voor arbeiders aantrekkelijk werd een stukje grond te huren, terwijl hun lonen na 1895 begonnen te stijgen – sneller dan de pachtprijzen dat deden. Ook werden grote bedrijven door de gestegen loonkosten minder rendabel, zodat grote boeren bezuinigden op arbeid en bereid waren land te verpachten of te verkopen. Verder vergemakkelijkte de in zwang komende coöperatieve aankoop van kunstmest en veevoer het boeren op een klein boerenbedrijf.

Johan Francke: /* Landarbeiderswet 1919 */

2014-10-03T12:41:21Z

Landarbeiderswet 1919

← Oudere versie		Versie van 3 okt 2014 12:41
Regel 18:		Regel 18:

	== Landarbeiderswet 1919 ==		== Landarbeiderswet 1919 ==
	[[Bestand:Mes20nov1918pag1.JPG\|~~300px~~\|thumb\|right\|Artikel over de Landarbeiderswet in de Maas- en Scheldebode van 20 november 1918, bron: http://www.krantenbankzeeland.nl]]		[[Bestand:Mes20nov1918pag1.JPG\|250px\|thumb\|right\|Artikel over de Landarbeiderswet in de Maas- en Scheldebode van 20 november 1918, bron: http://www.krantenbankzeeland.nl]]
	Vanaf een bepaald moment in de vroege twintigste eeuw ontstond hier en daar een ware race om kleine stukken pachtland, met name die in de directe nabijheid van de dorpen. Landarbeiders en kleine boeren boden tegen elkaar op en zeker tijdens de Eerste Wereldoorlog werden zulke hoge pachtprijzen gegeven, dat een deel van de pachters rond 1920, toen de agrarische prijzen waren gedaald, van hun pacht moesten afzien of verzochten om pachtvermindering.		Vanaf een bepaald moment in de vroege twintigste eeuw ontstond hier en daar een ware race om kleine stukken pachtland, met name die in de directe nabijheid van de dorpen. Landarbeiders en kleine boeren boden tegen elkaar op en zeker tijdens de Eerste Wereldoorlog werden zulke hoge pachtprijzen gegeven, dat een deel van de pachters rond 1920, toen de agrarische prijzen waren gedaald, van hun pacht moesten afzien of verzochten om pachtvermindering.
	Toch vormde de Eerste Wereldoorlog met zijn hoge prijzen voor de landbouwproducten een extra stimulans voor het de-proletariseringsproces. Onderzoek in een handvol dorpen op de Zeeuwse eilanden wees uit dat vijf tot vijftien procent van de plaatselijke landarbeiders-kostwinners zich tussen 1914 en 1919 wist op te werken tot klein-landbouwer. In Zeeuws-Vlaanderen, waar veel minder grond beschikbaar was, zal dat percentage kleiner zijn geweest.		Toch vormde de Eerste Wereldoorlog met zijn hoge prijzen voor de landbouwproducten een extra stimulans voor het de-proletariseringsproces. Onderzoek in een handvol dorpen op de Zeeuwse eilanden wees uit dat vijf tot vijftien procent van de plaatselijke landarbeiders-kostwinners zich tussen 1914 en 1919 wist op te werken tot klein-landbouwer. In Zeeuws-Vlaanderen, waar veel minder grond beschikbaar was, zal dat percentage kleiner zijn geweest.