Fruitteelt - Bewerkingsoverzicht

Wim van Gorsel op 14 jan 2025 om 08:58

2025-01-14T08:58:09Z

← Oudere versie		Versie van 14 jan 2025 08:58
Regel 1:		Regel 1:
	[[Bestand:~~Fruit1~~.jpg\|thumb\|right\|300px\|~~Perenoogst~~ met de ~~hand~~. Foto: J. ~~Wolterbeek~~, ~~1997~~. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. ~~128861~~]]		[[Bestand:Fruit1a.jpg\|thumb\|right\|300px\| De praalwagen "Toerisme, paspoort voor de vrede" van Gebr. Van 't Westeinde en de R.K. Plattelandsjongeren behaalt met 434 punten prijs "1c", en met 72 punten prijs "2c" voor verlichting bij het fruitcorso in de Goese Fruitwijk, hoogtepunt van de 13e Zeeuwse fruitweek. Foto: A. van Wyngen, 16-9-1967. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. 110551]]

	==Algemeen==		==Algemeen==
Regel 68:		Regel 68:
	*S. Walraven, Geen blos zonder zon, 19, mei 1977, 31-38.		*S. Walraven, Geen blos zonder zon, 19, mei 1977, 31-38.
	*Smallegange: 'schoondere, maar ook grootere...'..en menichvullere vruchten, als elders in Nederland'.		*Smallegange: 'schoondere, maar ook grootere...'..en menichvullere vruchten, als elders in Nederland'.


	[[Categorie: Landbouw & visserij]]		[[Categorie: Landbouw & visserij]]
	[[category:landbouw]]		[[category:landbouw]]

Wim van Gorsel: /* Literatuur */

2025-01-14T08:49:50Z

Literatuur

← Oudere versie		Versie van 14 jan 2025 08:49
Regel 69:		Regel 69:
	*Smallegange: 'schoondere, maar ook grootere...'..en menichvullere vruchten, als elders in Nederland'.		*Smallegange: 'schoondere, maar ook grootere...'..en menichvullere vruchten, als elders in Nederland'.

	~~AFBEELDING~~
	~~De 1e prijswinnaar van een kinderfruitcorso te Goes, 1963. De hal van de fruitteeltveiling te Goes.~~

	[[Categorie: Landbouw & visserij]]		[[Categorie: Landbouw & visserij]]
	[[category:landbouw]]		[[category:landbouw]]

Wim van Gorsel: /* Pruim */

2025-01-14T08:49:28Z

Pruim

← Oudere versie		Versie van 14 jan 2025 08:49
Regel 24:		Regel 24:
	De teelt van pruimen is in Zeeland vergeleken met die van appels en peren altijd van ondergeschikt belang geweest. Wel werden voor 1900 al pruimen uit Wemeldinge naar Engeland verzonden. Tot de pruimen behoren ook kwetsen en kroosjes, die vruchten van geringe kwaliteit opleveren (Tollenaars, Oranjepruimen). Vroeger werden deze pruimen wel als windscherm langs slootkanten geplaatst voor achterliggende appel en perenbomen. Rassen als Washington, Witte Wijnpruim en Reine Claude’s zijn thans meest verdwenen; de teelt die met het afnemen van de kersen na 1900 een tijdlang opkwam en enkele procenten van het Zeeuwse fruitteeltareaal wist in te nemen is, als in geheel Nederland, teruggaande. De loodglansziekte hield soms opruiming door dat bomen afstierven. Hoofdrassen zijn thans nog Czar en Victoria, terwijl het nieuwe ras Opal kwalitatief veel belooft, doch niet gemakkelijk te telen is.		De teelt van pruimen is in Zeeland vergeleken met die van appels en peren altijd van ondergeschikt belang geweest. Wel werden voor 1900 al pruimen uit Wemeldinge naar Engeland verzonden. Tot de pruimen behoren ook kwetsen en kroosjes, die vruchten van geringe kwaliteit opleveren (Tollenaars, Oranjepruimen). Vroeger werden deze pruimen wel als windscherm langs slootkanten geplaatst voor achterliggende appel en perenbomen. Rassen als Washington, Witte Wijnpruim en Reine Claude’s zijn thans meest verdwenen; de teelt die met het afnemen van de kersen na 1900 een tijdlang opkwam en enkele procenten van het Zeeuwse fruitteeltareaal wist in te nemen is, als in geheel Nederland, teruggaande. De loodglansziekte hield soms opruiming door dat bomen afstierven. Hoofdrassen zijn thans nog Czar en Victoria, terwijl het nieuwe ras Opal kwalitatief veel belooft, doch niet gemakkelijk te telen is.

	Kers: Deze is vroeger op Zuid-Beveland belangrijk geweest, doch de teelt van zoete kersen (Klerken, Hollanders, Suikerkersen, Bruine Blanche, Zoete Morel) is vrijwel verdwenen. Het areaal (1974: 27 ha) bestaat thans in hoofdzaak uit de minder riskante teelt van zure morellen, bestemd voor verwerking tot conserven. Morellen waren van oudere datum in Zeeland bekend. [[Baster]] vertelt dat ze wel aan draadjes geregen en gedroogd werden.		Kers: Deze is vroeger op Zuid-Beveland belangrijk geweest, doch de teelt van zoete kersen (Klerken, Hollanders, Suikerkersen, Bruine Blanche, Zoete Morel) is vrijwel verdwenen. Het areaal (1974: 27 ha) bestaat thans in hoofdzaak uit de minder riskante teelt van zure morellen, bestemd voor verwerking tot conserven. Morellen waren van oudere datum in Zeeland bekend. [[Job Baster]] vertelt dat ze wel aan draadjes geregen en gedroogd werden.

	==Klein fruit==		==Klein fruit==

Wim van Gorsel: /* Klein fruit */

2025-01-14T08:47:06Z

Klein fruit

← Oudere versie		Versie van 14 jan 2025 08:47
Regel 27:		Regel 27:

	==Klein fruit==		==Klein fruit==
	[[Bestand:~~Fruit2~~.jpg\|thumb\|right\|300px\|~~Fruitveiling; hal van~~ de ~~Coöperatieve Groente- en Fruitveiling Holland Zeeland (CHZ)~~. Foto: P. ~~Honhoff~~, 27-8-~~1992~~. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. ~~168953~~]]		[[Bestand:Fruit4.jpg\|thumb\|right\|300px\| De weekmarkt in de Lange Zelke in Vlissingen. Hier een fruitkraam. Foto: W. van Gorsel, 23-4-2021. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. 188473]]

	Op Schouwen, rond Zierikzee, was in de 18e eeuw de aalbessencultuur van groot belang. Dr. Job Baster deelde in 1574 mee, dat sommige tuinders tussen de duizend en tweeduizend ponden aalbessen verkochten, de rode voor een stuiver, de witte voor tien of twaalf duiten het pond. Een bessenstruik leverde 10-16 pond vruchten op en men maakte er hoofdzakelijk de toen alom vermaarde bessenwijn van, zodat er geen boer op Schouwen was die deze wijn niet in zijn kelder had, hetgeen de Staten van Zeeland bewoog om die wijn met een stuiver per stoop te belasten.		Op Schouwen, rond Zierikzee, was in de 18e eeuw de aalbessencultuur van groot belang. Dr. Job Baster deelde in 1574 mee, dat sommige tuinders tussen de duizend en tweeduizend ponden aalbessen verkochten, de rode voor een stuiver, de witte voor tien of twaalf duiten het pond. Een bessenstruik leverde 10-16 pond vruchten op en men maakte er hoofdzakelijk de toen alom vermaarde bessenwijn van, zodat er geen boer op Schouwen was die deze wijn niet in zijn kelder had, hetgeen de Staten van Zeeland bewoog om die wijn met een stuiver per stoop te belasten.

Wim van Gorsel: /* Klein fruit */

2025-01-14T08:44:56Z

Klein fruit

← Oudere versie		Versie van 14 jan 2025 08:44
Regel 27:		Regel 27:

	==Klein fruit==		==Klein fruit==
			[[Bestand:Fruit2.jpg\|thumb\|right\|300px\|Fruitveiling; hal van de Coöperatieve Groente- en Fruitveiling Holland Zeeland (CHZ). Foto: P. Honhoff, 27-8-1992. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. 168953]]

	Op Schouwen, rond Zierikzee, was in de 18e eeuw de aalbessencultuur van groot belang. Dr. Job Baster deelde in 1574 mee, dat sommige tuinders tussen de duizend en tweeduizend ponden aalbessen verkochten, de rode voor een stuiver, de witte voor tien of twaalf duiten het pond. Een bessenstruik leverde 10-16 pond vruchten op en men maakte er hoofdzakelijk de toen alom vermaarde bessenwijn van, zodat er geen boer op Schouwen was die deze wijn niet in zijn kelder had, hetgeen de Staten van Zeeland bewoog om die wijn met een stuiver per stoop te belasten.		Op Schouwen, rond Zierikzee, was in de 18e eeuw de aalbessencultuur van groot belang. Dr. Job Baster deelde in 1574 mee, dat sommige tuinders tussen de duizend en tweeduizend ponden aalbessen verkochten, de rode voor een stuiver, de witte voor tien of twaalf duiten het pond. Een bessenstruik leverde 10-16 pond vruchten op en men maakte er hoofdzakelijk de toen alom vermaarde bessenwijn van, zodat er geen boer op Schouwen was die deze wijn niet in zijn kelder had, hetgeen de Staten van Zeeland bewoog om die wijn met een stuiver per stoop te belasten.

Regel 48:		Regel 50:

	frambozen:f 17,40f 10,67		frambozen:f 17,40f 10,67


	De oppervlakte klein fruit (bessen, frambozen en bramen) bedroeg in 1950 nog 915 ha en is, na grote schommelingen in het areaal, gedaald tot 188 ha in 1974 (21% van het landelijk areaal). De sterke teruggang houdt verband met eerdere structurele veranderingen in de fruitteelt. Het klein fruit paste teelttechnisch en bedrijfseconomisch niet meer als tussenteelt in de moderne fruitaanplant. Deze tussenteelt van bessen liep van 700 ha in 1952 terug tot nihil in 1964. Een met de kosten niet oplopend prijspeil, gepaard aan een grote arbeidsintensiviteit, leidde tot een geringe rentabiliteit. De teelt werd nog in hoofdzaak uitgeoefend op kleine tuinbouwbedrijven, vaak in combinatie met die van andere producten onder glas. Zij omvatte in 1974: framboos: 55 ha, braam: 49 ha, rode bes: 46 ha en zwarte bes: 28 ha. De oogst wordt meest door de conservenindustrie verwerkt tot vruchtensap, vruchten op sap, jam, diepvriesproducten en halffabrikaten; een kleine rest gaat in verse consumptie.		De oppervlakte klein fruit (bessen, frambozen en bramen) bedroeg in 1950 nog 915 ha en is, na grote schommelingen in het areaal, gedaald tot 188 ha in 1974 (21% van het landelijk areaal). De sterke teruggang houdt verband met eerdere structurele veranderingen in de fruitteelt. Het klein fruit paste teelttechnisch en bedrijfseconomisch niet meer als tussenteelt in de moderne fruitaanplant. Deze tussenteelt van bessen liep van 700 ha in 1952 terug tot nihil in 1964. Een met de kosten niet oplopend prijspeil, gepaard aan een grote arbeidsintensiviteit, leidde tot een geringe rentabiliteit. De teelt werd nog in hoofdzaak uitgeoefend op kleine tuinbouwbedrijven, vaak in combinatie met die van andere producten onder glas. Zij omvatte in 1974: framboos: 55 ha, braam: 49 ha, rode bes: 46 ha en zwarte bes: 28 ha. De oogst wordt meest door de conservenindustrie verwerkt tot vruchtensap, vruchten op sap, jam, diepvriesproducten en halffabrikaten; een kleine rest gaat in verse consumptie.

Wim van Gorsel: /* Peer */

2025-01-14T08:41:39Z

Peer

← Oudere versie		Versie van 14 jan 2025 08:41
Regel 15:		Regel 15:

	==Peer==		==Peer==
	[[Bestand:~~Fruit2a~~.jpg\|thumb\|left\|300px\| ~~Het machinaal oogsten van zwarte bessen te Heinkenszand~~. Foto: J. Wolterbeek, ~~1998~~. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. ~~129273~~]]		[[Bestand:Fruit3.jpg\|thumb\|left\|300px\|Fruitteler Hoogstrate (Kloetinge) met peer Conferance. Foto: J. Wolterbeek, 29-7-2008. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. 116155]]

	Het perenassortiment is breder maar, evenals bij de appel, de laatste jaren toch sterk vernauwd. Ook hier zijn de meeste oude bekenden als Juttepeer, Oomskinderen, Beurré de Mérode, Pondspeer en Maagdepeer verdwenen, evenals kleurrijke namenals Seigneur d'Esperen, Soldat Laboureur, Duchesse d'Angoulëme en rassen die het nog wat langer volhielden als Clapp's Favourite, Nouveau Poiteau, Comtesse de Paris, Légipont, Bon Chrétien Williams (die opgediend werd tijdens de maaltijd in 1672 door Willem III, aan de Staten van Holland aangeboden). Evenmin zal men nog winterpeertjes, als Kleipeer of Louwtjes aantreffen. Wel komt de Gieser Wildeman nog voor, al is deze echter voorbij gestreefd door een andere stoofpeer, de Saint Rémy. Het assortiment bestaat thans uit de rassen Conference, Doyenné du Comice, Beurré Hardy, Bonne Louise d'Avranches, Beurré Alexandre Lucas en Triomphe de Vienne (als handperen).		Het perenassortiment is breder maar, evenals bij de appel, de laatste jaren toch sterk vernauwd. Ook hier zijn de meeste oude bekenden als Juttepeer, Oomskinderen, Beurré de Mérode, Pondspeer en Maagdepeer verdwenen, evenals kleurrijke namenals Seigneur d'Esperen, Soldat Laboureur, Duchesse d'Angoulëme en rassen die het nog wat langer volhielden als Clapp's Favourite, Nouveau Poiteau, Comtesse de Paris, Légipont, Bon Chrétien Williams (die opgediend werd tijdens de maaltijd in 1672 door Willem III, aan de Staten van Holland aangeboden). Evenmin zal men nog winterpeertjes, als Kleipeer of Louwtjes aantreffen. Wel komt de Gieser Wildeman nog voor, al is deze echter voorbij gestreefd door een andere stoofpeer, de Saint Rémy. Het assortiment bestaat thans uit de rassen Conference, Doyenné du Comice, Beurré Hardy, Bonne Louise d'Avranches, Beurré Alexandre Lucas en Triomphe de Vienne (als handperen).

Wim van Gorsel: /* Peer */

2025-01-14T08:39:28Z

Peer

← Oudere versie		Versie van 14 jan 2025 08:39
Regel 15:		Regel 15:

	==Peer==		==Peer==
			[[Bestand:Fruit2a.jpg\|thumb\|left\|300px\| Het machinaal oogsten van zwarte bessen te Heinkenszand. Foto: J. Wolterbeek, 1998. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. 129273]]

	Het perenassortiment is breder maar, evenals bij de appel, de laatste jaren toch sterk vernauwd. Ook hier zijn de meeste oude bekenden als Juttepeer, Oomskinderen, Beurré de Mérode, Pondspeer en Maagdepeer verdwenen, evenals kleurrijke namenals Seigneur d'Esperen, Soldat Laboureur, Duchesse d'Angoulëme en rassen die het nog wat langer volhielden als Clapp's Favourite, Nouveau Poiteau, Comtesse de Paris, Légipont, Bon Chrétien Williams (die opgediend werd tijdens de maaltijd in 1672 door Willem III, aan de Staten van Holland aangeboden). Evenmin zal men nog winterpeertjes, als Kleipeer of Louwtjes aantreffen. Wel komt de Gieser Wildeman nog voor, al is deze echter voorbij gestreefd door een andere stoofpeer, de Saint Rémy. Het assortiment bestaat thans uit de rassen Conference, Doyenné du Comice, Beurré Hardy, Bonne Louise d'Avranches, Beurré Alexandre Lucas en Triomphe de Vienne (als handperen).		Het perenassortiment is breder maar, evenals bij de appel, de laatste jaren toch sterk vernauwd. Ook hier zijn de meeste oude bekenden als Juttepeer, Oomskinderen, Beurré de Mérode, Pondspeer en Maagdepeer verdwenen, evenals kleurrijke namenals Seigneur d'Esperen, Soldat Laboureur, Duchesse d'Angoulëme en rassen die het nog wat langer volhielden als Clapp's Favourite, Nouveau Poiteau, Comtesse de Paris, Légipont, Bon Chrétien Williams (die opgediend werd tijdens de maaltijd in 1672 door Willem III, aan de Staten van Holland aangeboden). Evenmin zal men nog winterpeertjes, als Kleipeer of Louwtjes aantreffen. Wel komt de Gieser Wildeman nog voor, al is deze echter voorbij gestreefd door een andere stoofpeer, de Saint Rémy. Het assortiment bestaat thans uit de rassen Conference, Doyenné du Comice, Beurré Hardy, Bonne Louise d'Avranches, Beurré Alexandre Lucas en Triomphe de Vienne (als handperen).

Wim van Gorsel: /* Appel */

2025-01-14T08:37:44Z

Appel

← Oudere versie		Versie van 14 jan 2025 08:37
Regel 10:		Regel 10:

	==Appel==		==Appel==
	[[Bestand:~~Fruit1~~.jpg\|thumb\|right\|300px\|~~Perenoogst met~~ de ~~hand~~. Foto: J. ~~Wolterbeek~~, ~~1997~~. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. ~~128861~~]]		[[Bestand:Fruit2.jpg\|thumb\|right\|300px\|Fruitveiling; hal van de Coöperatieve Groente- en Fruitveiling Holland Zeeland (CHZ). Foto: P. Honhoff, 27-8-1992. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. 168953]]

	In de middeleeuwen hadden verscheidene Zeeuwse steden reeds een appelmarkt. In Zierikzee bestond sinds 1602 een Groenselgilde, waarbij de fruitaanvoerders verplicht waren o.a. alle appelen op de afslag in vanwege het gilde geijkte appelmanden te verkopen (1790), terwijl voor niet-leden andere regels golden en dezen 'penning en' aan het gilde moesten betalen. Vaak kwam men in vorige eeuwen de naam 'renetten' tegen. Het appelassortiment in de boerenboomgaardjes was ongelooflijk gevarieerd en bestond in één bekend geval uit: Goudrenet, Zure Bellefleur, Bismarck, Sterappel, Ananasrenet, Lemoenappel, Mankscodlin, Princesse Noble, IJzerzoet, Grauwzoete, Huismans Zoete, Bloemzoete, Zoete Ermgaard, onbekend vroeg zoet, Yellow Transparent (in het Zeeuws: Tarwe appel, Madeleinen), Groninger Kroon en Signe Tillisch. Was er een grote oogst, dan werden de appels soms tijdelijk in de boomgaard aan de hoop gestort op stro en licht met stro gedekt, vergelijkbaar met een aardappelhoop. Een zeer belangrijke rol bij de vernieuwing van de appelteelt hebben de East Mailing (Brits proefstation) onderstammen gespeeld. Daar had men 17 Europese onderstammen verzameld en geselecteerd en deze ook beschikbaar gesteld aan het Proefstation voor de Fruitteelt in [[Wilhelminadorp]]. Daarmee werd vlijtig geëxperimenteerd. Zo ontstond de wijker als boom op een zwakke onderstam en de blijver was die op een sterke onderstam, die echter lange tijd nodig had om op productie te komen. Uit Duitsland leerde men bovendien de spilvorm kennen een uit de minder bewerkelijke één centrale, verticale, zware stamtak gevormde boom met lichtere zijtakken waaraan betere, gekleurde vruchten. Ondertussen waren de meeste oude rassen vrijwel verdwenen, ook rassen die daarna nog een rol gespeeld hadden als Early Victoria, Transparente de Croncels, Bramley's Seedling en Zigeunerin. Zij werden vervangen door een klein deel zomerrassen als James Grieve en Benoni en grotendeels herfst- en winterrassen (bewaarrassen) zoals Cox's Orange Pippin, Golden Delicious en Winston. De Goudreinet heeft zich, in tegenstelling tot de tijdelijk veelbelovende Jonathan, als het enige oude ras weten te handhaven. Mede door bewaring in koelhuizen van deze z.g. bewaarrassen loopt de consumptieperiode van augustus tot juni/juli. De oogst is grotendeels bestemd voor verse consumptie; een klein deel waarbij kleine of afwijkende maten worden door de industrie verwerkt tot conserven (appelmoes, sap enz.). Veel fruittelers hebben met allerlei plantsystemen geëxperimenteerd; systemen van 'wijkers en blijvers'. Men wilde sneller resultaat van een boom en men trachtte ook door het planten van meer bomen per ha tot een kortere aanlooptijd te komen ten einde de hoge stichtingskosten te drukken. Hagensystemen werden bedacht. De laatste tijd wordt het aantal bomen opgevoerd van 1700 2000 tot 3000 3700 per ha. Veelbelovende rassen, waarmee thans de eerste praktijkproeven beginnen te lopen, zijn Jonagold, van Amerikaanse afkomst (Jonathan x Golden Delicious) en Karmijn de Sonnaville (Cox x Jonathan).		In de middeleeuwen hadden verscheidene Zeeuwse steden reeds een appelmarkt. In Zierikzee bestond sinds 1602 een Groenselgilde, waarbij de fruitaanvoerders verplicht waren o.a. alle appelen op de afslag in vanwege het gilde geijkte appelmanden te verkopen (1790), terwijl voor niet-leden andere regels golden en dezen 'penning en' aan het gilde moesten betalen. Vaak kwam men in vorige eeuwen de naam 'renetten' tegen. Het appelassortiment in de boerenboomgaardjes was ongelooflijk gevarieerd en bestond in één bekend geval uit: Goudrenet, Zure Bellefleur, Bismarck, Sterappel, Ananasrenet, Lemoenappel, Mankscodlin, Princesse Noble, IJzerzoet, Grauwzoete, Huismans Zoete, Bloemzoete, Zoete Ermgaard, onbekend vroeg zoet, Yellow Transparent (in het Zeeuws: Tarwe appel, Madeleinen), Groninger Kroon en Signe Tillisch. Was er een grote oogst, dan werden de appels soms tijdelijk in de boomgaard aan de hoop gestort op stro en licht met stro gedekt, vergelijkbaar met een aardappelhoop. Een zeer belangrijke rol bij de vernieuwing van de appelteelt hebben de East Mailing (Brits proefstation) onderstammen gespeeld. Daar had men 17 Europese onderstammen verzameld en geselecteerd en deze ook beschikbaar gesteld aan het Proefstation voor de Fruitteelt in [[Wilhelminadorp]]. Daarmee werd vlijtig geëxperimenteerd. Zo ontstond de wijker als boom op een zwakke onderstam en de blijver was die op een sterke onderstam, die echter lange tijd nodig had om op productie te komen. Uit Duitsland leerde men bovendien de spilvorm kennen een uit de minder bewerkelijke één centrale, verticale, zware stamtak gevormde boom met lichtere zijtakken waaraan betere, gekleurde vruchten. Ondertussen waren de meeste oude rassen vrijwel verdwenen, ook rassen die daarna nog een rol gespeeld hadden als Early Victoria, Transparente de Croncels, Bramley's Seedling en Zigeunerin. Zij werden vervangen door een klein deel zomerrassen als James Grieve en Benoni en grotendeels herfst- en winterrassen (bewaarrassen) zoals Cox's Orange Pippin, Golden Delicious en Winston. De Goudreinet heeft zich, in tegenstelling tot de tijdelijk veelbelovende Jonathan, als het enige oude ras weten te handhaven. Mede door bewaring in koelhuizen van deze z.g. bewaarrassen loopt de consumptieperiode van augustus tot juni/juli. De oogst is grotendeels bestemd voor verse consumptie; een klein deel waarbij kleine of afwijkende maten worden door de industrie verwerkt tot conserven (appelmoes, sap enz.). Veel fruittelers hebben met allerlei plantsystemen geëxperimenteerd; systemen van 'wijkers en blijvers'. Men wilde sneller resultaat van een boom en men trachtte ook door het planten van meer bomen per ha tot een kortere aanlooptijd te komen ten einde de hoge stichtingskosten te drukken. Hagensystemen werden bedacht. De laatste tijd wordt het aantal bomen opgevoerd van 1700 2000 tot 3000 3700 per ha. Veelbelovende rassen, waarmee thans de eerste praktijkproeven beginnen te lopen, zijn Jonagold, van Amerikaanse afkomst (Jonathan x Golden Delicious) en Karmijn de Sonnaville (Cox x Jonathan).

Wim van Gorsel op 14 jan 2025 om 08:33

2025-01-14T08:33:52Z

← Oudere versie		Versie van 14 jan 2025 08:33
Regel 10:		Regel 10:

	==Appel==		==Appel==
			[[Bestand:Fruit1.jpg\|thumb\|right\|300px\|Perenoogst met de hand. Foto: J. Wolterbeek, 1997. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. 128861]]

	In de middeleeuwen hadden verscheidene Zeeuwse steden reeds een appelmarkt. In Zierikzee bestond sinds 1602 een Groenselgilde, waarbij de fruitaanvoerders verplicht waren o.a. alle appelen op de afslag in vanwege het gilde geijkte appelmanden te verkopen (1790), terwijl voor niet-leden andere regels golden en dezen 'penning en' aan het gilde moesten betalen. Vaak kwam men in vorige eeuwen de naam 'renetten' tegen. Het appelassortiment in de boerenboomgaardjes was ongelooflijk gevarieerd en bestond in één bekend geval uit: Goudrenet, Zure Bellefleur, Bismarck, Sterappel, Ananasrenet, Lemoenappel, Mankscodlin, Princesse Noble, IJzerzoet, Grauwzoete, Huismans Zoete, Bloemzoete, Zoete Ermgaard, onbekend vroeg zoet, Yellow Transparent (in het Zeeuws: Tarwe appel, Madeleinen), Groninger Kroon en Signe Tillisch. Was er een grote oogst, dan werden de appels soms tijdelijk in de boomgaard aan de hoop gestort op stro en licht met stro gedekt, vergelijkbaar met een aardappelhoop. Een zeer belangrijke rol bij de vernieuwing van de appelteelt hebben de East Mailing (Brits proefstation) onderstammen gespeeld. Daar had men 17 Europese onderstammen verzameld en geselecteerd en deze ook beschikbaar gesteld aan het Proefstation voor de Fruitteelt in [[Wilhelminadorp]]. Daarmee werd vlijtig geëxperimenteerd. Zo ontstond de wijker als boom op een zwakke onderstam en de blijver was die op een sterke onderstam, die echter lange tijd nodig had om op productie te komen. Uit Duitsland leerde men bovendien de spilvorm kennen een uit de minder bewerkelijke één centrale, verticale, zware stamtak gevormde boom met lichtere zijtakken waaraan betere, gekleurde vruchten. Ondertussen waren de meeste oude rassen vrijwel verdwenen, ook rassen die daarna nog een rol gespeeld hadden als Early Victoria, Transparente de Croncels, Bramley's Seedling en Zigeunerin. Zij werden vervangen door een klein deel zomerrassen als James Grieve en Benoni en grotendeels herfst- en winterrassen (bewaarrassen) zoals Cox's Orange Pippin, Golden Delicious en Winston. De Goudreinet heeft zich, in tegenstelling tot de tijdelijk veelbelovende Jonathan, als het enige oude ras weten te handhaven. Mede door bewaring in koelhuizen van deze z.g. bewaarrassen loopt de consumptieperiode van augustus tot juni/juli. De oogst is grotendeels bestemd voor verse consumptie; een klein deel waarbij kleine of afwijkende maten worden door de industrie verwerkt tot conserven (appelmoes, sap enz.). Veel fruittelers hebben met allerlei plantsystemen geëxperimenteerd; systemen van 'wijkers en blijvers'. Men wilde sneller resultaat van een boom en men trachtte ook door het planten van meer bomen per ha tot een kortere aanlooptijd te komen ten einde de hoge stichtingskosten te drukken. Hagensystemen werden bedacht. De laatste tijd wordt het aantal bomen opgevoerd van 1700 2000 tot 3000 3700 per ha. Veelbelovende rassen, waarmee thans de eerste praktijkproeven beginnen te lopen, zijn Jonagold, van Amerikaanse afkomst (Jonathan x Golden Delicious) en Karmijn de Sonnaville (Cox x Jonathan).		In de middeleeuwen hadden verscheidene Zeeuwse steden reeds een appelmarkt. In Zierikzee bestond sinds 1602 een Groenselgilde, waarbij de fruitaanvoerders verplicht waren o.a. alle appelen op de afslag in vanwege het gilde geijkte appelmanden te verkopen (1790), terwijl voor niet-leden andere regels golden en dezen 'penning en' aan het gilde moesten betalen. Vaak kwam men in vorige eeuwen de naam 'renetten' tegen. Het appelassortiment in de boerenboomgaardjes was ongelooflijk gevarieerd en bestond in één bekend geval uit: Goudrenet, Zure Bellefleur, Bismarck, Sterappel, Ananasrenet, Lemoenappel, Mankscodlin, Princesse Noble, IJzerzoet, Grauwzoete, Huismans Zoete, Bloemzoete, Zoete Ermgaard, onbekend vroeg zoet, Yellow Transparent (in het Zeeuws: Tarwe appel, Madeleinen), Groninger Kroon en Signe Tillisch. Was er een grote oogst, dan werden de appels soms tijdelijk in de boomgaard aan de hoop gestort op stro en licht met stro gedekt, vergelijkbaar met een aardappelhoop. Een zeer belangrijke rol bij de vernieuwing van de appelteelt hebben de East Mailing (Brits proefstation) onderstammen gespeeld. Daar had men 17 Europese onderstammen verzameld en geselecteerd en deze ook beschikbaar gesteld aan het Proefstation voor de Fruitteelt in [[Wilhelminadorp]]. Daarmee werd vlijtig geëxperimenteerd. Zo ontstond de wijker als boom op een zwakke onderstam en de blijver was die op een sterke onderstam, die echter lange tijd nodig had om op productie te komen. Uit Duitsland leerde men bovendien de spilvorm kennen een uit de minder bewerkelijke één centrale, verticale, zware stamtak gevormde boom met lichtere zijtakken waaraan betere, gekleurde vruchten. Ondertussen waren de meeste oude rassen vrijwel verdwenen, ook rassen die daarna nog een rol gespeeld hadden als Early Victoria, Transparente de Croncels, Bramley's Seedling en Zigeunerin. Zij werden vervangen door een klein deel zomerrassen als James Grieve en Benoni en grotendeels herfst- en winterrassen (bewaarrassen) zoals Cox's Orange Pippin, Golden Delicious en Winston. De Goudreinet heeft zich, in tegenstelling tot de tijdelijk veelbelovende Jonathan, als het enige oude ras weten te handhaven. Mede door bewaring in koelhuizen van deze z.g. bewaarrassen loopt de consumptieperiode van augustus tot juni/juli. De oogst is grotendeels bestemd voor verse consumptie; een klein deel waarbij kleine of afwijkende maten worden door de industrie verwerkt tot conserven (appelmoes, sap enz.). Veel fruittelers hebben met allerlei plantsystemen geëxperimenteerd; systemen van 'wijkers en blijvers'. Men wilde sneller resultaat van een boom en men trachtte ook door het planten van meer bomen per ha tot een kortere aanlooptijd te komen ten einde de hoge stichtingskosten te drukken. Hagensystemen werden bedacht. De laatste tijd wordt het aantal bomen opgevoerd van 1700 2000 tot 3000 3700 per ha. Veelbelovende rassen, waarmee thans de eerste praktijkproeven beginnen te lopen, zijn Jonagold, van Amerikaanse afkomst (Jonathan x Golden Delicious) en Karmijn de Sonnaville (Cox x Jonathan).

Wim van Gorsel: /* Klein fruit */

2025-01-14T08:33:12Z

Klein fruit

← Oudere versie		Versie van 14 jan 2025 08:33
Regel 5:		Regel 5:

	==Klein fruit==		==Klein fruit==
	[[Bestand:~~Fruit1~~.jpg\|thumb\|left\|300px\|~~Perenoogst met de hand~~. Foto: J. Wolterbeek, ~~1997~~. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. ~~128861~~]]		[[Bestand:Fruit2a.jpg\|thumb\|left\|300px\| Het machinaal oogsten van zwarte bessen te Heinkenszand. Foto: J. Wolterbeek, 1998. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. 129273]]

	In 1934 brachten de bessen soms het plukloon niet op en veel onderbeplanting werd opgeruimd. Overigens werd met behulp van regeringsmaatregelen, zoals verplicht veilen, steun verleend (zie vier radiovoordrachten van minister Mr. Steenberghe, april 1939). In 1934 werd voor zwarte bessen 2 x een steunuitkering van 1 ct per kg verstrekt, voor kruisbessen 1 x 1 ct en 1 x 0,9 ct enz. Het hardfruit werd minder getroffen en de ooftteelt voor de handel was in 1938 gestegen tot 2817 ha. Met de klap in het klein fruit was men gaan specialiseren op de teelt van hard fruit en zo ontstond het wijker- en blijversysteem, dat het eerst in Zeeland met zoveel succes werd toegepast. Mede omdat ondertussen het onderstammenvraagstuk was uitgetest en de plantafstanden gekozen werden naar kracht van ent en onderstam. Een veel gebruikte plantafstand werd 6 x 7 m. Na de tweede wereldoorlog zijn uitbreiding en modernisering doorgegaan niet een hoogtepunt in 1968 van ruim 6000 ha (13Q 1 van het Nederlandse areaal) fruit en steenvruchten (appel, peer, pruim en kers), geteeld in 1898 bedrijven en dus een gemiddelde oppervlakte van ruim 3 ha. Nadien is er onder invloed van een crisis in de fruitteelt en mede onder invloed van concurrentie, zowel binnen de E.E.G. als mondiaal, gesaneerd o.a. via rooiregelingen. Zodoende bedroeg het areaal in 1974 nog 4780 ha (15% van het Nederlandse areaal) met 1044 bedrijven. In 6 jaar tijds was de gemiddelde bedrijfsoppervlakte 50% gestegen tot ruim 4,5 ha, een oppervlakte welke normaal door één werkkracht verzorgd kan worden. Dit areaal bestond voor de pitvruchten voor bijna 2/3 uit appels en 1/3 uit peren. In 1977 werden na magere jaren voor het eerst weer bevredigende bedrijfsuitkomsten verkregen.		In 1934 brachten de bessen soms het plukloon niet op en veel onderbeplanting werd opgeruimd. Overigens werd met behulp van regeringsmaatregelen, zoals verplicht veilen, steun verleend (zie vier radiovoordrachten van minister Mr. Steenberghe, april 1939). In 1934 werd voor zwarte bessen 2 x een steunuitkering van 1 ct per kg verstrekt, voor kruisbessen 1 x 1 ct en 1 x 0,9 ct enz. Het hardfruit werd minder getroffen en de ooftteelt voor de handel was in 1938 gestegen tot 2817 ha. Met de klap in het klein fruit was men gaan specialiseren op de teelt van hard fruit en zo ontstond het wijker- en blijversysteem, dat het eerst in Zeeland met zoveel succes werd toegepast. Mede omdat ondertussen het onderstammenvraagstuk was uitgetest en de plantafstanden gekozen werden naar kracht van ent en onderstam. Een veel gebruikte plantafstand werd 6 x 7 m. Na de tweede wereldoorlog zijn uitbreiding en modernisering doorgegaan niet een hoogtepunt in 1968 van ruim 6000 ha (13Q 1 van het Nederlandse areaal) fruit en steenvruchten (appel, peer, pruim en kers), geteeld in 1898 bedrijven en dus een gemiddelde oppervlakte van ruim 3 ha. Nadien is er onder invloed van een crisis in de fruitteelt en mede onder invloed van concurrentie, zowel binnen de E.E.G. als mondiaal, gesaneerd o.a. via rooiregelingen. Zodoende bedroeg het areaal in 1974 nog 4780 ha (15% van het Nederlandse areaal) met 1044 bedrijven. In 6 jaar tijds was de gemiddelde bedrijfsoppervlakte 50% gestegen tot ruim 4,5 ha, een oppervlakte welke normaal door één werkkracht verzorgd kan worden. Dit areaal bestond voor de pitvruchten voor bijna 2/3 uit appels en 1/3 uit peren. In 1977 werden na magere jaren voor het eerst weer bevredigende bedrijfsuitkomsten verkregen.