Reformatie - Bewerkingsoverzicht

Wim van Gorsel op 27 jan 2025 om 11:26

2025-01-27T11:26:53Z

← Oudere versie		Versie van 27 jan 2025 11:26
Regel 1:		Regel 1:
	~~{{Infobox~~
	~~\| above = Reformatie~~
	}}
	[[Bestand:Reformatie1.jpg\|thumb\|right\|200px\|De ideeen van de theoloog Calvijn waren van groot belang voor de geloofsbeleving in Zeeland. Schilderij, 16e eeuw. Maker onbekend. Bron: Wikimedia Commons]]		[[Bestand:Reformatie1.jpg\|thumb\|right\|200px\|De ideeen van de theoloog Calvijn waren van groot belang voor de geloofsbeleving in Zeeland. Schilderij, 16e eeuw. Maker onbekend. Bron: Wikimedia Commons]]
	==Reformatie==		==Reformatie==
Regel 56:		Regel 53:

	[[category:religie]]		[[category:religie]]
			[[category:geschiedenis]]

Wim van Gorsel op 30 okt 2024 om 10:18

2024-10-30T10:18:20Z

← Oudere versie		Versie van 30 okt 2024 10:18
Regel 27:		Regel 27:
	De uitoefening van het katholicisme te Hulst en omgeving was onmogelijk geworden. In stad en land van Hulst werd geen katholiek priester geduld. Eenentwintig jaar later (17 sept. 1669) zond bisschop d' Allamont een nieuw verslag naar Rome. De katholieken van Hulst hadden een houten oratorium gebouwd over de grens. In Sas van Gent was geen kerk, maar de gelovigen trokken meest naar Zelzate. Franciscanen uit St.-Niklaas trokken verder het land van Hulst in. Er waren twee schuurkerkjes (waarschijnlijk worden Groenendijk en Lamswaarde bedoeld). Veertien jaar later (5 augustus 1683) meldt bisschop de Hornes, dat in het hele district bijna 10.000 katholieken wonen. Een groot deel van hen kerkt over de grens. Ongeveer 6 franciscanen trekken rond in lekenkledij om het landvolk te verzorgen. In het verslag van bisschop van der Noot (2 december 1695) wordt enige verbetering geconstateerd. De paters mogen in stilte aan zieken de H. Communie uitreiken. De katholieken van Hulst kerken nog steeds over de grens bij Clinge, Sas van Gent gaat naar Zelzate, in stad en land van Axel werken enige minderbroeders en twee karmelieten.		De uitoefening van het katholicisme te Hulst en omgeving was onmogelijk geworden. In stad en land van Hulst werd geen katholiek priester geduld. Eenentwintig jaar later (17 sept. 1669) zond bisschop d' Allamont een nieuw verslag naar Rome. De katholieken van Hulst hadden een houten oratorium gebouwd over de grens. In Sas van Gent was geen kerk, maar de gelovigen trokken meest naar Zelzate. Franciscanen uit St.-Niklaas trokken verder het land van Hulst in. Er waren twee schuurkerkjes (waarschijnlijk worden Groenendijk en Lamswaarde bedoeld). Veertien jaar later (5 augustus 1683) meldt bisschop de Hornes, dat in het hele district bijna 10.000 katholieken wonen. Een groot deel van hen kerkt over de grens. Ongeveer 6 franciscanen trekken rond in lekenkledij om het landvolk te verzorgen. In het verslag van bisschop van der Noot (2 december 1695) wordt enige verbetering geconstateerd. De paters mogen in stilte aan zieken de H. Communie uitreiken. De katholieken van Hulst kerken nog steeds over de grens bij Clinge, Sas van Gent gaat naar Zelzate, in stad en land van Axel werken enige minderbroeders en twee karmelieten.

	[[Bestand:~~DannyBlind_pzc7oktober1995pag60~~.~~JPG~~\|thumb\|right\|~~200px~~\|~~Danny Blind houdt hoog op een trapveldje in Souburg, foto: archief PZC,~~ Bron: ~~[https:~~/~~/krantenbankzeeland.nl/issue/pzc/1995-10-07/edition/null/page/20 Krantenbank~~ Zeeland, ~~PZC, 7 oktober 1995, pag~~. 20.]]]		[[Bestand:Reformatie3.jpg\|thumb\|right\|300px\| Affiche n.a.v. 400 jaar reformatie; psalmenfestival. Bron: ZB/Beeldbank Zeeland, rec.nr. 10286]]
	Aan het begin van de 18e eeuw waren er in oostelijk Zeeuws-Vlaanderen zes vaste staties met schuurkerken: Groenendijk, Lamswaarde, Axel, Hulst (in de Bierkaaistraat), Koewacht en Boschkapelle. De meeste posten waren bezet door franciscanen. In Groenendijk zaten karmelieten en alleen in Boschkapelle was een seculier. Ook de grenskerken hebben de katholieke bewoners van Staats-Vlaanderen veel hulp geboden: Boekhoute en Assenede aan die van Philippine; Wachtebeke aan Westdorpe en Zuiddorpe; Moerbeke aan Zuiddorpe, Overslag en Koewacht; Stekene aan Koewacht en St.-Jansteen; De Klinge aan Staats Clinge en Hulst. In het verdere verloop van de 18e eeuw is er meer vrijheid gekomen en zijn er schuilkerken gebouwd op eigen gebied.		Aan het begin van de 18e eeuw waren er in oostelijk Zeeuws-Vlaanderen zes vaste staties met schuurkerken: Groenendijk, Lamswaarde, Axel, Hulst (in de Bierkaaistraat), Koewacht en Boschkapelle. De meeste posten waren bezet door franciscanen. In Groenendijk zaten karmelieten en alleen in Boschkapelle was een seculier. Ook de grenskerken hebben de katholieke bewoners van Staats-Vlaanderen veel hulp geboden: Boekhoute en Assenede aan die van Philippine; Wachtebeke aan Westdorpe en Zuiddorpe; Moerbeke aan Zuiddorpe, Overslag en Koewacht; Stekene aan Koewacht en St.-Jansteen; De Klinge aan Staats Clinge en Hulst. In het verdere verloop van de 18e eeuw is er meer vrijheid gekomen en zijn er schuilkerken gebouwd op eigen gebied.

Regel 54:		Regel 54:
	*I. Meijers, Des graven stroom.		*I. Meijers, Des graven stroom.
	*F. Doeleman, Zeggenschap op de Honte, 13-43.		*F. Doeleman, Zeggenschap op de Honte, 13-43.

	~~= “Afbeeldinge van de Nationale Sijnodus gehouden binnen Dordrecht in de jaeren 1618” =~~
	~~= REGALIA =~~
	Eigenlijk 'jura regalia', koninklijke rechten. Hieronder verstaat men rechten, die in de Karolingische tijd geacht werden aan de koning toe te komen en die in het algemeen niet blijvend aan de graven werden afgestaan. Bij de ontwikkeling van de [[landsheerlijkheid]] echter, hebben de landsheren regalia aan zich weten te houden en ook soms zulke rechten geusurpeerd. Wat regalia zijn is in 1158 op de rijksdag te Roncaglia (in Noord-Italië) door keizer Frederik I Barbarossa vastgesteld. De meest belangrijke zijn: het recht op de heerbanen, op de bevaarbare stromen, op de onbeheerde goederen, het recht van muntslag van tol heffing, het veerrecht, het visrecht enz. Voor Zeeland waren van bijzondere betekenis: het recht op de bevaarbare stromen en het tolrecht, maar ook het recht op de onbeheerde goederen, waarvan het wildernisregaal een bepaalde variant is en toepassing vond op de droogvallende schorren.


	[[category:religie]]		[[category:religie]]

Wim van Gorsel: /* Hervormingsbeweging */

2024-10-30T10:14:19Z

Hervormingsbeweging

← Oudere versie		Versie van 30 okt 2024 10:14
Regel 13:		Regel 13:
	De tweede fase is die van een zekere radicalisering in de hervormingsbeweging. Zij ontstond, eveneens rond 1525 in Zürich en omgeving, deels als een reactie op het optreden van Zwingli, die de overheid nogal veel zeggenschap in de kerk toekende. Bij inmenging van de overheid zou er nooit een gemeente van Christus kunnen ontstaan naar het model van de eerste gemeenten in Jerusalem, zo zeiden zijn tegenstanders, die zich wederdopers noemden. Iedere vorm van staatskerk werd daarom verworpen. Ook de kinderdoop werd veroordeeld, daar men eerst als volwassene kon toetreden tot de gemeenschap der wedergeborenen. De beweging viel al snel in twee delen uiteen: een groep die met geweld het Koninkrijk Gods wilde vestigen en een groep die zich afzijdig hield van werelds leven, geen wapens wilde dragen, geen eden wilde afleggen. De groepen werden uit Zwitserland verbannen en verspreidden zich over geheel Europa. Langs de Rijn zijn zij via Limburg en Luik naar de Nederlanden gekomen. Het optreden van de militante groep heeft de gematigden zeer veel schade gedaan. Ze hadden inmiddels vooral op het platteland van Zeeland veel aanhangers gevonden, maar waren bij de overheid suspect door hun afkeer van overheidsdienst en hun weigering om wapens te dragen of de eed af te leggen. De misdaden van de militanten werden op hen verhaald en in 1534/35, maar ook nog daarna, zijn zij bij honderden verbrand, onthoofd of vermoord. De strijd tegen hen werd trouwens niet alleen door de overheid gevoerd; ook de gereformeerde predikanten vuurden hun filippica's op hen af. Ten onder gegaan zijn zij echter nooit. Ondanks vervolging en verstrooiing hebben de Zeeuwse dopers contact weten te onderhouden met hun geloofsgenoten in Vlaanderen en Brabant.		De tweede fase is die van een zekere radicalisering in de hervormingsbeweging. Zij ontstond, eveneens rond 1525 in Zürich en omgeving, deels als een reactie op het optreden van Zwingli, die de overheid nogal veel zeggenschap in de kerk toekende. Bij inmenging van de overheid zou er nooit een gemeente van Christus kunnen ontstaan naar het model van de eerste gemeenten in Jerusalem, zo zeiden zijn tegenstanders, die zich wederdopers noemden. Iedere vorm van staatskerk werd daarom verworpen. Ook de kinderdoop werd veroordeeld, daar men eerst als volwassene kon toetreden tot de gemeenschap der wedergeborenen. De beweging viel al snel in twee delen uiteen: een groep die met geweld het Koninkrijk Gods wilde vestigen en een groep die zich afzijdig hield van werelds leven, geen wapens wilde dragen, geen eden wilde afleggen. De groepen werden uit Zwitserland verbannen en verspreidden zich over geheel Europa. Langs de Rijn zijn zij via Limburg en Luik naar de Nederlanden gekomen. Het optreden van de militante groep heeft de gematigden zeer veel schade gedaan. Ze hadden inmiddels vooral op het platteland van Zeeland veel aanhangers gevonden, maar waren bij de overheid suspect door hun afkeer van overheidsdienst en hun weigering om wapens te dragen of de eed af te leggen. De misdaden van de militanten werden op hen verhaald en in 1534/35, maar ook nog daarna, zijn zij bij honderden verbrand, onthoofd of vermoord. De strijd tegen hen werd trouwens niet alleen door de overheid gevoerd; ook de gereformeerde predikanten vuurden hun filippica's op hen af. Ten onder gegaan zijn zij echter nooit. Ondanks vervolging en verstrooiing hebben de Zeeuwse dopers contact weten te onderhouden met hun geloofsgenoten in Vlaanderen en Brabant.

	[[Bestand:~~DannyBlind_pzc7oktober1995pag60~~.~~JPG~~\|thumb\|left\|300px\|~~Danny Blind houdt hoog op een trapveldje in Souburg, foto~~: ~~archief PZC~~, ~~Bron: [https://krantenbankzeeland~~.~~nl/issue/pzc/1995-10~~-~~07/edition/null/page/20 Krantenbank Zeeland, PZC, 7 oktober 1995, pag~~. ~~20.]~~]]		[[Bestand:Reformatie2.jpg\|thumb\|left\|300px\|Schoolplaat naar Pouwels Weyts de Jonge: J.W. de Jongh en M. Wagenvoort: Eene vergadering van de Nationale Synode te Dordrecht 1619, J.B. Wolters, periode 1915-1931. Bron: Wikimedia Commons]]
	De derde fase van de Reformatie, de calvinistische, is nog sterker vanuit Vlaanderen beïnvloed. In het plakkaat van 28 april 1550 worden Calvijn en zijn ketterijen voor het eerst genoemd in het westelijk Franstalige deel van de Nederlanden. Wanneer het calvinisme in Zeeland is doorgedrongen, weten we niet, wel dat in 1559 Gelein d'Hoorne predikant te Middelburg was en waarschijnlijk uit Vlaanderen kwam. Het calvinisme viel de kerk (die hervormd moest worden) aan, niet (zoals de wederdopers deden) de regering. Wel diende de overheid zich te onderwerpen aan het evangelie. Er is geen godsdienstige beweging, die reeds korte tijd na haar ontstaan zo'n grote staatkundige invloed heeft gehad.		De derde fase van de Reformatie, de calvinistische, is nog sterker vanuit Vlaanderen beïnvloed. In het plakkaat van 28 april 1550 worden Calvijn en zijn ketterijen voor het eerst genoemd in het westelijk Franstalige deel van de Nederlanden. Wanneer het calvinisme in Zeeland is doorgedrongen, weten we niet, wel dat in 1559 Gelein d'Hoorne predikant te Middelburg was en waarschijnlijk uit Vlaanderen kwam. Het calvinisme viel de kerk (die hervormd moest worden) aan, niet (zoals de wederdopers deden) de regering. Wel diende de overheid zich te onderwerpen aan het evangelie. Er is geen godsdienstige beweging, die reeds korte tijd na haar ontstaan zo'n grote staatkundige invloed heeft gehad.

Wim van Gorsel: /* Na de Reformatie */

2024-10-30T10:12:44Z

Na de Reformatie

← Oudere versie		Versie van 30 okt 2024 10:12
Regel 27:		Regel 27:
	De uitoefening van het katholicisme te Hulst en omgeving was onmogelijk geworden. In stad en land van Hulst werd geen katholiek priester geduld. Eenentwintig jaar later (17 sept. 1669) zond bisschop d' Allamont een nieuw verslag naar Rome. De katholieken van Hulst hadden een houten oratorium gebouwd over de grens. In Sas van Gent was geen kerk, maar de gelovigen trokken meest naar Zelzate. Franciscanen uit St.-Niklaas trokken verder het land van Hulst in. Er waren twee schuurkerkjes (waarschijnlijk worden Groenendijk en Lamswaarde bedoeld). Veertien jaar later (5 augustus 1683) meldt bisschop de Hornes, dat in het hele district bijna 10.000 katholieken wonen. Een groot deel van hen kerkt over de grens. Ongeveer 6 franciscanen trekken rond in lekenkledij om het landvolk te verzorgen. In het verslag van bisschop van der Noot (2 december 1695) wordt enige verbetering geconstateerd. De paters mogen in stilte aan zieken de H. Communie uitreiken. De katholieken van Hulst kerken nog steeds over de grens bij Clinge, Sas van Gent gaat naar Zelzate, in stad en land van Axel werken enige minderbroeders en twee karmelieten.		De uitoefening van het katholicisme te Hulst en omgeving was onmogelijk geworden. In stad en land van Hulst werd geen katholiek priester geduld. Eenentwintig jaar later (17 sept. 1669) zond bisschop d' Allamont een nieuw verslag naar Rome. De katholieken van Hulst hadden een houten oratorium gebouwd over de grens. In Sas van Gent was geen kerk, maar de gelovigen trokken meest naar Zelzate. Franciscanen uit St.-Niklaas trokken verder het land van Hulst in. Er waren twee schuurkerkjes (waarschijnlijk worden Groenendijk en Lamswaarde bedoeld). Veertien jaar later (5 augustus 1683) meldt bisschop de Hornes, dat in het hele district bijna 10.000 katholieken wonen. Een groot deel van hen kerkt over de grens. Ongeveer 6 franciscanen trekken rond in lekenkledij om het landvolk te verzorgen. In het verslag van bisschop van der Noot (2 december 1695) wordt enige verbetering geconstateerd. De paters mogen in stilte aan zieken de H. Communie uitreiken. De katholieken van Hulst kerken nog steeds over de grens bij Clinge, Sas van Gent gaat naar Zelzate, in stad en land van Axel werken enige minderbroeders en twee karmelieten.

			[[Bestand:DannyBlind_pzc7oktober1995pag60.JPG\|thumb\|right\|200px\|Danny Blind houdt hoog op een trapveldje in Souburg, foto: archief PZC, Bron: [https://krantenbankzeeland.nl/issue/pzc/1995-10-07/edition/null/page/20 Krantenbank Zeeland, PZC, 7 oktober 1995, pag. 20.]]]
	Aan het begin van de 18e eeuw waren er in oostelijk Zeeuws-Vlaanderen zes vaste staties met schuurkerken: Groenendijk, Lamswaarde, Axel, Hulst (in de Bierkaaistraat), Koewacht en Boschkapelle. De meeste posten waren bezet door franciscanen. In Groenendijk zaten karmelieten en alleen in Boschkapelle was een seculier. Ook de grenskerken hebben de katholieke bewoners van Staats-Vlaanderen veel hulp geboden: Boekhoute en Assenede aan die van Philippine; Wachtebeke aan Westdorpe en Zuiddorpe; Moerbeke aan Zuiddorpe, Overslag en Koewacht; Stekene aan Koewacht en St.-Jansteen; De Klinge aan Staats Clinge en Hulst. In het verdere verloop van de 18e eeuw is er meer vrijheid gekomen en zijn er schuilkerken gebouwd op eigen gebied.		Aan het begin van de 18e eeuw waren er in oostelijk Zeeuws-Vlaanderen zes vaste staties met schuurkerken: Groenendijk, Lamswaarde, Axel, Hulst (in de Bierkaaistraat), Koewacht en Boschkapelle. De meeste posten waren bezet door franciscanen. In Groenendijk zaten karmelieten en alleen in Boschkapelle was een seculier. Ook de grenskerken hebben de katholieke bewoners van Staats-Vlaanderen veel hulp geboden: Boekhoute en Assenede aan die van Philippine; Wachtebeke aan Westdorpe en Zuiddorpe; Moerbeke aan Zuiddorpe, Overslag en Koewacht; Stekene aan Koewacht en St.-Jansteen; De Klinge aan Staats Clinge en Hulst. In het verdere verloop van de 18e eeuw is er meer vrijheid gekomen en zijn er schuilkerken gebouwd op eigen gebied.

Wim van Gorsel: /* Hervormingsbeweging */

2024-10-30T10:12:17Z

Hervormingsbeweging

← Oudere versie		Versie van 30 okt 2024 10:12
Regel 13:		Regel 13:
	De tweede fase is die van een zekere radicalisering in de hervormingsbeweging. Zij ontstond, eveneens rond 1525 in Zürich en omgeving, deels als een reactie op het optreden van Zwingli, die de overheid nogal veel zeggenschap in de kerk toekende. Bij inmenging van de overheid zou er nooit een gemeente van Christus kunnen ontstaan naar het model van de eerste gemeenten in Jerusalem, zo zeiden zijn tegenstanders, die zich wederdopers noemden. Iedere vorm van staatskerk werd daarom verworpen. Ook de kinderdoop werd veroordeeld, daar men eerst als volwassene kon toetreden tot de gemeenschap der wedergeborenen. De beweging viel al snel in twee delen uiteen: een groep die met geweld het Koninkrijk Gods wilde vestigen en een groep die zich afzijdig hield van werelds leven, geen wapens wilde dragen, geen eden wilde afleggen. De groepen werden uit Zwitserland verbannen en verspreidden zich over geheel Europa. Langs de Rijn zijn zij via Limburg en Luik naar de Nederlanden gekomen. Het optreden van de militante groep heeft de gematigden zeer veel schade gedaan. Ze hadden inmiddels vooral op het platteland van Zeeland veel aanhangers gevonden, maar waren bij de overheid suspect door hun afkeer van overheidsdienst en hun weigering om wapens te dragen of de eed af te leggen. De misdaden van de militanten werden op hen verhaald en in 1534/35, maar ook nog daarna, zijn zij bij honderden verbrand, onthoofd of vermoord. De strijd tegen hen werd trouwens niet alleen door de overheid gevoerd; ook de gereformeerde predikanten vuurden hun filippica's op hen af. Ten onder gegaan zijn zij echter nooit. Ondanks vervolging en verstrooiing hebben de Zeeuwse dopers contact weten te onderhouden met hun geloofsgenoten in Vlaanderen en Brabant.		De tweede fase is die van een zekere radicalisering in de hervormingsbeweging. Zij ontstond, eveneens rond 1525 in Zürich en omgeving, deels als een reactie op het optreden van Zwingli, die de overheid nogal veel zeggenschap in de kerk toekende. Bij inmenging van de overheid zou er nooit een gemeente van Christus kunnen ontstaan naar het model van de eerste gemeenten in Jerusalem, zo zeiden zijn tegenstanders, die zich wederdopers noemden. Iedere vorm van staatskerk werd daarom verworpen. Ook de kinderdoop werd veroordeeld, daar men eerst als volwassene kon toetreden tot de gemeenschap der wedergeborenen. De beweging viel al snel in twee delen uiteen: een groep die met geweld het Koninkrijk Gods wilde vestigen en een groep die zich afzijdig hield van werelds leven, geen wapens wilde dragen, geen eden wilde afleggen. De groepen werden uit Zwitserland verbannen en verspreidden zich over geheel Europa. Langs de Rijn zijn zij via Limburg en Luik naar de Nederlanden gekomen. Het optreden van de militante groep heeft de gematigden zeer veel schade gedaan. Ze hadden inmiddels vooral op het platteland van Zeeland veel aanhangers gevonden, maar waren bij de overheid suspect door hun afkeer van overheidsdienst en hun weigering om wapens te dragen of de eed af te leggen. De misdaden van de militanten werden op hen verhaald en in 1534/35, maar ook nog daarna, zijn zij bij honderden verbrand, onthoofd of vermoord. De strijd tegen hen werd trouwens niet alleen door de overheid gevoerd; ook de gereformeerde predikanten vuurden hun filippica's op hen af. Ten onder gegaan zijn zij echter nooit. Ondanks vervolging en verstrooiing hebben de Zeeuwse dopers contact weten te onderhouden met hun geloofsgenoten in Vlaanderen en Brabant.

	[[Bestand:DannyBlind_pzc7oktober1995pag60.JPG\|thumb\|~~right~~\|~~200px~~\|Danny Blind houdt hoog op een trapveldje in Souburg, foto: archief PZC, Bron: [https://krantenbankzeeland.nl/issue/pzc/1995-10-07/edition/null/page/20 Krantenbank Zeeland, PZC, 7 oktober 1995, pag. 20.]]]		[[Bestand:DannyBlind_pzc7oktober1995pag60.JPG\|thumb\|left\|300px\|Danny Blind houdt hoog op een trapveldje in Souburg, foto: archief PZC, Bron: [https://krantenbankzeeland.nl/issue/pzc/1995-10-07/edition/null/page/20 Krantenbank Zeeland, PZC, 7 oktober 1995, pag. 20.]]]
	De derde fase van de Reformatie, de calvinistische, is nog sterker vanuit Vlaanderen beïnvloed. In het plakkaat van 28 april 1550 worden Calvijn en zijn ketterijen voor het eerst genoemd in het westelijk Franstalige deel van de Nederlanden. Wanneer het calvinisme in Zeeland is doorgedrongen, weten we niet, wel dat in 1559 Gelein d'Hoorne predikant te Middelburg was en waarschijnlijk uit Vlaanderen kwam. Het calvinisme viel de kerk (die hervormd moest worden) aan, niet (zoals de wederdopers deden) de regering. Wel diende de overheid zich te onderwerpen aan het evangelie. Er is geen godsdienstige beweging, die reeds korte tijd na haar ontstaan zo'n grote staatkundige invloed heeft gehad.		De derde fase van de Reformatie, de calvinistische, is nog sterker vanuit Vlaanderen beïnvloed. In het plakkaat van 28 april 1550 worden Calvijn en zijn ketterijen voor het eerst genoemd in het westelijk Franstalige deel van de Nederlanden. Wanneer het calvinisme in Zeeland is doorgedrongen, weten we niet, wel dat in 1559 Gelein d'Hoorne predikant te Middelburg was en waarschijnlijk uit Vlaanderen kwam. Het calvinisme viel de kerk (die hervormd moest worden) aan, niet (zoals de wederdopers deden) de regering. Wel diende de overheid zich te onderwerpen aan het evangelie. Er is geen godsdienstige beweging, die reeds korte tijd na haar ontstaan zo'n grote staatkundige invloed heeft gehad.

Wim van Gorsel: /* Hervormingsbeweging */

2024-10-30T10:11:53Z

Hervormingsbeweging

← Oudere versie		Versie van 30 okt 2024 10:11
Regel 13:		Regel 13:
	De tweede fase is die van een zekere radicalisering in de hervormingsbeweging. Zij ontstond, eveneens rond 1525 in Zürich en omgeving, deels als een reactie op het optreden van Zwingli, die de overheid nogal veel zeggenschap in de kerk toekende. Bij inmenging van de overheid zou er nooit een gemeente van Christus kunnen ontstaan naar het model van de eerste gemeenten in Jerusalem, zo zeiden zijn tegenstanders, die zich wederdopers noemden. Iedere vorm van staatskerk werd daarom verworpen. Ook de kinderdoop werd veroordeeld, daar men eerst als volwassene kon toetreden tot de gemeenschap der wedergeborenen. De beweging viel al snel in twee delen uiteen: een groep die met geweld het Koninkrijk Gods wilde vestigen en een groep die zich afzijdig hield van werelds leven, geen wapens wilde dragen, geen eden wilde afleggen. De groepen werden uit Zwitserland verbannen en verspreidden zich over geheel Europa. Langs de Rijn zijn zij via Limburg en Luik naar de Nederlanden gekomen. Het optreden van de militante groep heeft de gematigden zeer veel schade gedaan. Ze hadden inmiddels vooral op het platteland van Zeeland veel aanhangers gevonden, maar waren bij de overheid suspect door hun afkeer van overheidsdienst en hun weigering om wapens te dragen of de eed af te leggen. De misdaden van de militanten werden op hen verhaald en in 1534/35, maar ook nog daarna, zijn zij bij honderden verbrand, onthoofd of vermoord. De strijd tegen hen werd trouwens niet alleen door de overheid gevoerd; ook de gereformeerde predikanten vuurden hun filippica's op hen af. Ten onder gegaan zijn zij echter nooit. Ondanks vervolging en verstrooiing hebben de Zeeuwse dopers contact weten te onderhouden met hun geloofsgenoten in Vlaanderen en Brabant.		De tweede fase is die van een zekere radicalisering in de hervormingsbeweging. Zij ontstond, eveneens rond 1525 in Zürich en omgeving, deels als een reactie op het optreden van Zwingli, die de overheid nogal veel zeggenschap in de kerk toekende. Bij inmenging van de overheid zou er nooit een gemeente van Christus kunnen ontstaan naar het model van de eerste gemeenten in Jerusalem, zo zeiden zijn tegenstanders, die zich wederdopers noemden. Iedere vorm van staatskerk werd daarom verworpen. Ook de kinderdoop werd veroordeeld, daar men eerst als volwassene kon toetreden tot de gemeenschap der wedergeborenen. De beweging viel al snel in twee delen uiteen: een groep die met geweld het Koninkrijk Gods wilde vestigen en een groep die zich afzijdig hield van werelds leven, geen wapens wilde dragen, geen eden wilde afleggen. De groepen werden uit Zwitserland verbannen en verspreidden zich over geheel Europa. Langs de Rijn zijn zij via Limburg en Luik naar de Nederlanden gekomen. Het optreden van de militante groep heeft de gematigden zeer veel schade gedaan. Ze hadden inmiddels vooral op het platteland van Zeeland veel aanhangers gevonden, maar waren bij de overheid suspect door hun afkeer van overheidsdienst en hun weigering om wapens te dragen of de eed af te leggen. De misdaden van de militanten werden op hen verhaald en in 1534/35, maar ook nog daarna, zijn zij bij honderden verbrand, onthoofd of vermoord. De strijd tegen hen werd trouwens niet alleen door de overheid gevoerd; ook de gereformeerde predikanten vuurden hun filippica's op hen af. Ten onder gegaan zijn zij echter nooit. Ondanks vervolging en verstrooiing hebben de Zeeuwse dopers contact weten te onderhouden met hun geloofsgenoten in Vlaanderen en Brabant.

			[[Bestand:DannyBlind_pzc7oktober1995pag60.JPG\|thumb\|right\|200px\|Danny Blind houdt hoog op een trapveldje in Souburg, foto: archief PZC, Bron: [https://krantenbankzeeland.nl/issue/pzc/1995-10-07/edition/null/page/20 Krantenbank Zeeland, PZC, 7 oktober 1995, pag. 20.]]]
	De derde fase van de Reformatie, de calvinistische, is nog sterker vanuit Vlaanderen beïnvloed. In het plakkaat van 28 april 1550 worden Calvijn en zijn ketterijen voor het eerst genoemd in het westelijk Franstalige deel van de Nederlanden. Wanneer het calvinisme in Zeeland is doorgedrongen, weten we niet, wel dat in 1559 Gelein d'Hoorne predikant te Middelburg was en waarschijnlijk uit Vlaanderen kwam. Het calvinisme viel de kerk (die hervormd moest worden) aan, niet (zoals de wederdopers deden) de regering. Wel diende de overheid zich te onderwerpen aan het evangelie. Er is geen godsdienstige beweging, die reeds korte tijd na haar ontstaan zo'n grote staatkundige invloed heeft gehad.		De derde fase van de Reformatie, de calvinistische, is nog sterker vanuit Vlaanderen beïnvloed. In het plakkaat van 28 april 1550 worden Calvijn en zijn ketterijen voor het eerst genoemd in het westelijk Franstalige deel van de Nederlanden. Wanneer het calvinisme in Zeeland is doorgedrongen, weten we niet, wel dat in 1559 Gelein d'Hoorne predikant te Middelburg was en waarschijnlijk uit Vlaanderen kwam. Het calvinisme viel de kerk (die hervormd moest worden) aan, niet (zoals de wederdopers deden) de regering. Wel diende de overheid zich te onderwerpen aan het evangelie. Er is geen godsdienstige beweging, die reeds korte tijd na haar ontstaan zo'n grote staatkundige invloed heeft gehad.

Wim van Gorsel: /* Hervormingsbeweging */

2024-10-30T10:00:07Z

Hervormingsbeweging

← Oudere versie		Versie van 30 okt 2024 10:00
Regel 11:		Regel 11:
	Dat Zeeland met zijn vele handelsverbindingen al vroeg met de Reformatie in aanraking kwam, lag voor de hand. De stuwende krachten van de Reformatie kwamen uit het zuiden, vooral toen in Vlaanderen de onderdrukking begon en een onafzienbare stroom van vluchtelingen naar het noorden uit week. Velen hunner vestigden zich toen tijdelijk of definitief in Zeeland. Reeds vroeg is sprake van rondreizende predikers en samenkomsten van hervormingsgezinden, waaraan dikwijls ook pastoors en kanunniken deel namen. Aanvankelijk was de reactie van de Zeeuwse overheid gematigd, maar toen Karel V in 1522 in deze landen de inquisitie instelde, was men wel gedwongen tot strenger optreden. In 1527 werden een paar kanunniken van de Noord monsterkerk in Middelburg nog gevankelijk naar Vilvoorde overgebracht, maar al gauw werden de straffen zwaarder en vielen er ook slachtoffers onder het gewone volk: Dirck Arentsz van Middelburg en Adriaen Lauwereynsz van Grijpskerke werden voor het stadhuis van Middelburg ter dood gebracht, officieel wegens `Lutherye', maar dat etiket kreeg iedereen die van de officiële leer af week. Erasmus constateerde al in 1525 dat de Zeeuwen, evenals de Vlamingen, goed op de hoogte waren van Luthers leer.		Dat Zeeland met zijn vele handelsverbindingen al vroeg met de Reformatie in aanraking kwam, lag voor de hand. De stuwende krachten van de Reformatie kwamen uit het zuiden, vooral toen in Vlaanderen de onderdrukking begon en een onafzienbare stroom van vluchtelingen naar het noorden uit week. Velen hunner vestigden zich toen tijdelijk of definitief in Zeeland. Reeds vroeg is sprake van rondreizende predikers en samenkomsten van hervormingsgezinden, waaraan dikwijls ook pastoors en kanunniken deel namen. Aanvankelijk was de reactie van de Zeeuwse overheid gematigd, maar toen Karel V in 1522 in deze landen de inquisitie instelde, was men wel gedwongen tot strenger optreden. In 1527 werden een paar kanunniken van de Noord monsterkerk in Middelburg nog gevankelijk naar Vilvoorde overgebracht, maar al gauw werden de straffen zwaarder en vielen er ook slachtoffers onder het gewone volk: Dirck Arentsz van Middelburg en Adriaen Lauwereynsz van Grijpskerke werden voor het stadhuis van Middelburg ter dood gebracht, officieel wegens `Lutherye', maar dat etiket kreeg iedereen die van de officiële leer af week. Erasmus constateerde al in 1525 dat de Zeeuwen, evenals de Vlamingen, goed op de hoogte waren van Luthers leer.

	De tweede fase is die van een zekere radicalisering in de hervormingsbeweging. Zij ontstond, eveneens rond 1525 in Zürich en omgeving, deels als een reactie op het optreden van Zwingli, die de overheid nogal veel zeggenschap in de kerk toekende. Bij inmenging van de overheid zou er nooit een gemeente van Christus kunnen ontstaan naar het model van de eerste gemeenten in Jerusalem, zo zeiden zijn tegenstanders, die zich [[wederdopers]] noemden. Iedere vorm van staatskerk werd daarom verworpen. Ook de kinderdoop werd veroordeeld, daar men eerst als volwassene kon toetreden tot de gemeenschap der wedergeborenen. De beweging viel al snel in twee delen uiteen: een groep die met geweld het Koninkrijk Gods wilde vestigen en een groep die zich afzijdig hield van werelds leven, geen wapens wilde dragen, geen eden wilde afleggen. De groepen werden uit Zwitserland verbannen en verspreidden zich over geheel Europa. Langs de Rijn zijn zij via Limburg en Luik naar de Nederlanden gekomen. Het optreden van de militante groep heeft de gematigden zeer veel schade gedaan. Ze hadden inmiddels vooral op het platteland van Zeeland veel aanhangers gevonden, maar waren bij de overheid suspect door hun afkeer van overheidsdienst en hun weigering om wapens te dragen of de eed af te leggen. De misdaden van de militanten werden op hen verhaald en in 1534/35, maar ook nog daarna, zijn zij bij honderden verbrand, onthoofd of vermoord. De strijd tegen hen werd trouwens niet alleen door de overheid gevoerd; ook de gereformeerde predikanten vuurden hun filippica's op hen af. Ten onder gegaan zijn zij echter nooit. Ondanks vervolging en verstrooiing hebben de Zeeuwse dopers contact weten te onderhouden met hun geloofsgenoten in Vlaanderen en Brabant.		De tweede fase is die van een zekere radicalisering in de hervormingsbeweging. Zij ontstond, eveneens rond 1525 in Zürich en omgeving, deels als een reactie op het optreden van Zwingli, die de overheid nogal veel zeggenschap in de kerk toekende. Bij inmenging van de overheid zou er nooit een gemeente van Christus kunnen ontstaan naar het model van de eerste gemeenten in Jerusalem, zo zeiden zijn tegenstanders, die zich wederdopers noemden. Iedere vorm van staatskerk werd daarom verworpen. Ook de kinderdoop werd veroordeeld, daar men eerst als volwassene kon toetreden tot de gemeenschap der wedergeborenen. De beweging viel al snel in twee delen uiteen: een groep die met geweld het Koninkrijk Gods wilde vestigen en een groep die zich afzijdig hield van werelds leven, geen wapens wilde dragen, geen eden wilde afleggen. De groepen werden uit Zwitserland verbannen en verspreidden zich over geheel Europa. Langs de Rijn zijn zij via Limburg en Luik naar de Nederlanden gekomen. Het optreden van de militante groep heeft de gematigden zeer veel schade gedaan. Ze hadden inmiddels vooral op het platteland van Zeeland veel aanhangers gevonden, maar waren bij de overheid suspect door hun afkeer van overheidsdienst en hun weigering om wapens te dragen of de eed af te leggen. De misdaden van de militanten werden op hen verhaald en in 1534/35, maar ook nog daarna, zijn zij bij honderden verbrand, onthoofd of vermoord. De strijd tegen hen werd trouwens niet alleen door de overheid gevoerd; ook de gereformeerde predikanten vuurden hun filippica's op hen af. Ten onder gegaan zijn zij echter nooit. Ondanks vervolging en verstrooiing hebben de Zeeuwse dopers contact weten te onderhouden met hun geloofsgenoten in Vlaanderen en Brabant.

	De derde fase van de Reformatie, de calvinistische, is nog sterker vanuit Vlaanderen beïnvloed. In het plakkaat van 28 april 1550 worden Calvijn en zijn ketterijen voor het eerst genoemd in het westelijk Franstalige deel van de Nederlanden. Wanneer het calvinisme in Zeeland is doorgedrongen, weten we niet, wel dat in 1559 Gelein d'Hoorne predikant te Middelburg was en waarschijnlijk uit Vlaanderen kwam. Het calvinisme viel de kerk (die hervormd moest worden) aan, niet (zoals de wederdopers deden) de regering. Wel diende de overheid zich te onderwerpen aan het evangelie. Er is geen godsdienstige beweging, die reeds korte tijd na haar ontstaan zo'n grote staatkundige invloed heeft gehad.		De derde fase van de Reformatie, de calvinistische, is nog sterker vanuit Vlaanderen beïnvloed. In het plakkaat van 28 april 1550 worden Calvijn en zijn ketterijen voor het eerst genoemd in het westelijk Franstalige deel van de Nederlanden. Wanneer het calvinisme in Zeeland is doorgedrongen, weten we niet, wel dat in 1559 Gelein d'Hoorne predikant te Middelburg was en waarschijnlijk uit Vlaanderen kwam. Het calvinisme viel de kerk (die hervormd moest worden) aan, niet (zoals de wederdopers deden) de regering. Wel diende de overheid zich te onderwerpen aan het evangelie. Er is geen godsdienstige beweging, die reeds korte tijd na haar ontstaan zo'n grote staatkundige invloed heeft gehad.
Regel 19:		Regel 19:
	Een verklaring van de stormachtige ontwikkeling van het calvinisme in Zeeland in de 16e eeuw kan worden gezocht in het verzet tegen de strenge maatregelen van de centrale regering, de plakkaten en de inquisitie, waarin regering en officiële kerk samenwerkten. Door het instellen van nieuwe bisdommen werden die twee nog nauwer met elkaar verbonden. De haat tegen de inquisitie ontlaadde zich vooral tegen de kerk: de plakkaten waren zo streng dat vele magistraten in Zeeland ze voor onuitvoerbaar verklaarden. Formeel betuigden zij eerbied en gehoorzaamheid, in werkelijkheid knepen zij een oogje dicht en verklaarden niet te weten dat er in hun stad iets onoorbaars plaatsvond (Zierikzee!). Na de beeldenstorm kwamen zij echter in het nauw te zitten, daar velen van hen en hun familieleden de Reformatie waren toegedaan en er in 1566 ook openlijk voor uit kwamen. Een groot aantal van hen vluchtte toen Alva in aantocht was. Achtergebleven magistraten traden daarna strenger op. Beeldenstormers werden gevonnist en vele doopsgezinden, hoewel zij zich absoluut niet roerden, werden wederom het slachtoffer.		Een verklaring van de stormachtige ontwikkeling van het calvinisme in Zeeland in de 16e eeuw kan worden gezocht in het verzet tegen de strenge maatregelen van de centrale regering, de plakkaten en de inquisitie, waarin regering en officiële kerk samenwerkten. Door het instellen van nieuwe bisdommen werden die twee nog nauwer met elkaar verbonden. De haat tegen de inquisitie ontlaadde zich vooral tegen de kerk: de plakkaten waren zo streng dat vele magistraten in Zeeland ze voor onuitvoerbaar verklaarden. Formeel betuigden zij eerbied en gehoorzaamheid, in werkelijkheid knepen zij een oogje dicht en verklaarden niet te weten dat er in hun stad iets onoorbaars plaatsvond (Zierikzee!). Na de beeldenstorm kwamen zij echter in het nauw te zitten, daar velen van hen en hun familieleden de Reformatie waren toegedaan en er in 1566 ook openlijk voor uit kwamen. Een groot aantal van hen vluchtte toen Alva in aantocht was. Achtergebleven magistraten traden daarna strenger op. Beeldenstormers werden gevonnist en vele doopsgezinden, hoewel zij zich absoluut niet roerden, werden wederom het slachtoffer.

	In 1572 kreeg het verzet een nationaal aspect: in Vlissingen wierp men het Spaanse juk af. Kerkelijk bleef alles nog gewoon doorgaan tot op 28 september 1572 de eerste prediking in het Nederduits werd gehouden. Pas na de overgang van Middelburg kwam de Reformatie echt goed op gang en ontstond op Walcheren de bekende organisatie van de classis. Op Schouwen was dit reeds eerder begonnen, maar de herovering van Zierikzee bracht vertraging. In 1574 nam Zeeland deel aan de Synode van Dordrecht; de eerste provinciale synode werd in 1579 te Goes gehouden en daarmee was de organisatie van de provinciale kerk rond. De Zeeuwse kerkorde werd in 1581 op de provinciale synode te Middelburg aanvaard en is blijven gelden tot na de komst der Fransen in 1796. Deze kerkorde gaf Zeeland een eigen karakter: de kerk was met handen en voeten gebonden aan de overheid, al moet worden gezegd dat de theocratische visie, die de Reformatie hier bracht, ook door de overheid werd aanvaard; meer dan in enige andere provincie heeft deze visie in Zeeland een kans gekregen. Een andere zaak is of zij steeds op de juiste wijze is gebruikt. Op den duur leidde deze situatie, zoals ook elders, toch tot een voortdurende spanning tussen kerk en overheid.		In 1572 kreeg het verzet een nationaal aspect: in Vlissingen wierp men het Spaanse juk af. Kerkelijk bleef alles nog gewoon doorgaan tot op 28 september 1572 de eerste prediking in het Nederduits werd gehouden. Pas na de overgang van Middelburg kwam de Reformatie echt goed op gang en ontstond op Walcheren de bekende organisatie van de classis. Op Schouwen was dit reeds eerder begonnen, maar de herovering van Zierikzee bracht vertraging. In 1574 nam Zeeland deel aan de Synode van Dordrecht; de eerste provinciale synode werd in 1579 te Goes gehouden en daarmee was de organisatie van de provinciale kerk rond. De Zeeuwse kerkorde werd in 1581 op de provinciale synode te Middelburg aanvaard en is blijven gelden tot na de komst der Fransen in 1796. Deze kerkorde gaf Zeeland een eigen karakter: de kerk was met handen en voeten gebonden aan de overheid, al moet worden gezegd dat de theocratische visie, die de Reformatie hier bracht, ook door de overheid werd aanvaard; meer dan in enige andere provincie heeft deze visie in Zeeland een kans gekregen. Een andere zaak is of zij steeds op de juiste wijze is gebruikt. Op den duur leidde deze situatie, zoals ook elders, toch tot een voortdurende spanning tussen kerk en overheid.

	===Na de Reformatie===		===Na de Reformatie===

Wim van Gorsel op 30 okt 2024 om 09:58

2024-10-30T09:58:29Z

← Oudere versie		Versie van 30 okt 2024 09:58
Regel 2:		Regel 2:
	\| above = Reformatie		\| above = Reformatie
	}}		}}
	[[Bestand:Reformatie1.jpg\|thumb\|right\|200px\|~~Tekst~~. Bron: Wikimedia Commons]]		[[Bestand:Reformatie1.jpg\|thumb\|right\|200px\|De ideeen van de theoloog Calvijn waren van groot belang voor de geloofsbeleving in Zeeland. Schilderij, 16e eeuw. Maker onbekend. Bron: Wikimedia Commons]]
	==Reformatie==		==Reformatie==
	===Hervormingsbeweging===		===Hervormingsbeweging===

Wim van Gorsel op 30 okt 2024 om 09:55

2024-10-30T09:55:30Z

← Oudere versie		Versie van 30 okt 2024 09:55
Regel 2:		Regel 2:
	\| above = Reformatie		\| above = Reformatie
	}}		}}
	[[Bestand:~~DannyBlind_pzc7oktober1995pag60~~.~~JPG~~\|thumb\|right\|200px\|~~Danny Blind houdt hoog op een trapveldje in Souburg, foto: archief PZC,~~ Bron: ~~[https://krantenbankzeeland.nl/issue/pzc/1995-10-07/edition/null/page/20 Krantenbank Zeeland, PZC, 7 oktober 1995, pag. 20.]~~]]		[[Bestand:Reformatie1.jpg\|thumb\|right\|200px\|Tekst. Bron: Wikimedia Commons]]
	==Reformatie==		==Reformatie==
	===Hervormingsbeweging===		===Hervormingsbeweging===

Wim van Gorsel op 30 okt 2024 om 09:53

2024-10-30T09:53:04Z

← Oudere versie		Versie van 30 okt 2024 09:53
Regel 2:		Regel 2:
	\| above = Reformatie		\| above = Reformatie
	}}		}}
			[[Bestand:DannyBlind_pzc7oktober1995pag60.JPG\|thumb\|right\|200px\|Danny Blind houdt hoog op een trapveldje in Souburg, foto: archief PZC, Bron: [https://krantenbankzeeland.nl/issue/pzc/1995-10-07/edition/null/page/20 Krantenbank Zeeland, PZC, 7 oktober 1995, pag. 20.]]]
	==Reformatie==		==Reformatie==
	===Hervormingsbeweging===		===Hervormingsbeweging===