Streekdracht - Bewerkingsoverzicht

W. van Gorsel op 12 mei 2025 om 09:36

2025-05-12T09:36:55Z

← Oudere versie		Versie van 12 mei 2025 09:36
Regel 1:		Regel 1:
			[[Bestand:streekdracht_46858.jpg\|thumb\|right\|300px\|Vrouwen dragen streekdracht bij de presentatie van het boek : ''Het Zeeuwse kostuum door de eeuwen heen'', van Tiny Polderman. Zuid-Bevelandse streekdracht, midden: Katholiek, andere: Protestants, Veere 10 december 1993, collectie Jan Bruijns, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 46858]]

	==Algemeen==		==Algemeen==
	Streekdracht, klederdracht. Kleding, die door de gehele plattelandsbevolking van Zeeland werd gedragen en ook door ambachtslieden in de verschillende dorpen. De kleding verschilde naar streek, soms zelfs naar dorp en op Zuid-Beveland naar religieuze gezindte.		Streekdracht, klederdracht. Kleding, die door de gehele plattelandsbevolking van Zeeland werd gedragen en ook door ambachtslieden in de verschillende dorpen. De kleding verschilde naar streek, soms zelfs naar dorp en op Zuid-Beveland naar religieuze gezindte.
	[[Bestand:streekdracht_46858.jpg\|thumb\|right\|300px\|Vrouwen dragen streekdracht bij de presentatie van het boek : ''Het Zeeuwse kostuum door de eeuwen heen'', van Tiny Polderman. Zuid-Bevelandse streekdracht, midden: Katholiek, andere: Protestants, Veere 10 december 1993, collectie Jan Bruijns, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 46858]]

	== Kostuum rond 1800 ==		== Kostuum rond 1800 ==

W. van Gorsel op 12 mei 2025 om 09:36

2025-05-12T09:36:06Z

← Oudere versie		Versie van 12 mei 2025 09:36
Regel 1:		Regel 1:
	~~{{Infobox~~		==Algemeen==
	~~\| above =~~ Streekdracht, klederdracht		Streekdracht, klederdracht. Kleding, die door de gehele plattelandsbevolking van Zeeland werd gedragen en ook door ambachtslieden in de verschillende dorpen. De kleding verschilde naar streek, soms zelfs naar dorp en op Zuid-Beveland naar religieuze gezindte.
	}}
	Kleding, die door de gehele plattelandsbevolking van Zeeland werd gedragen en ook door ambachtslieden in de verschillende dorpen. De kleding verschilde naar streek, soms zelfs naar dorp en op Zuid-Beveland naar religieuze gezindte.
	[[Bestand:streekdracht_46858.jpg\|thumb\|right\|300px\|Vrouwen dragen streekdracht bij de presentatie van het boek : ''Het Zeeuwse kostuum door de eeuwen heen'', van Tiny Polderman. Zuid-Bevelandse streekdracht, midden: Katholiek, andere: Protestants, Veere 10 december 1993, collectie Jan Bruijns, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 46858]]		[[Bestand:streekdracht_46858.jpg\|thumb\|right\|300px\|Vrouwen dragen streekdracht bij de presentatie van het boek : ''Het Zeeuwse kostuum door de eeuwen heen'', van Tiny Polderman. Zuid-Bevelandse streekdracht, midden: Katholiek, andere: Protestants, Veere 10 december 1993, collectie Jan Bruijns, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 46858]]

	== Kostuum rond 1800 ==		== Kostuum rond 1800 ==
	Aan het eind van de 18<sup>de</sup> eeuw droegen mannen en vrouwen op het Zeeuwse platteland een zelfde soort kostuum. Dit kostuum was verwant met de informele kleding van de stedelijke burgerij. Vrouwen gingen gekleed in een jak, beuk (borst- en ruglap) en doek. Wie extra mooi gekleed wilde gaan, droeg geen beuk en doek, maar een stiklief (keurslijf). Vrouwen droegen meerdere rokken over elkaar. Over de bovenste rok ging een schort. Op het hoofd droegen vrouwen altijd een witte onder- en bovenmuts. De eenvoudige bovenmuts sloot nauw om het hoofd. Buiten droegen vrouwen op hun muts een hoed. Mannen gingen gekleed in een kniebroek en een hemdrok, soms met een vest daaroverheen. Om de hals knoopten zij een halsdoek. Buiten droegen ze een jas en op het hoofd een hoed.		Aan het eind van de 18<sup>de</sup> eeuw droegen mannen en vrouwen op het Zeeuwse platteland een zelfde soort kostuum. Dit kostuum was verwant met de informele kleding van de stedelijke burgerij. Vrouwen gingen gekleed in een jak, beuk (borst- en ruglap) en doek. Wie extra mooi gekleed wilde gaan, droeg geen beuk en doek, maar een stiklief (keurslijf). Vrouwen droegen meerdere rokken over elkaar. Over de bovenste rok ging een schort. Op het hoofd droegen vrouwen altijd een witte onder- en bovenmuts. De eenvoudige bovenmuts sloot nauw om het hoofd. Buiten droegen vrouwen op hun muts een hoed. Mannen gingen gekleed in een kniebroek en een hemdrok, soms met een vest daaroverheen. Om de hals knoopten zij een halsdoek. Buiten droegen ze een jas en op het hoofd een hoed.

Wim van Gorsel op 25 nov 2024 om 08:41

2024-11-25T08:41:40Z

← Oudere versie		Versie van 25 nov 2024 08:41
Regel 70:		Regel 70:

	[[category:volkskunde]]		[[category:volkskunde]]
	~~[[category:Kunst & cultuur]]~~

Johan Francke: /* Afbeeldingen en voorbeelden van streekdracht */

2015-01-02T11:02:29Z

Afbeeldingen en voorbeelden van streekdracht

← Oudere versie		Versie van 2 jan 2015 11:02
Regel 30:		Regel 30:

	== Afbeeldingen en voorbeelden van streekdracht ==		== Afbeeldingen en voorbeelden van streekdracht ==
	[[Bestand:streekdracht_11880.jpg\|right\|thumb\|300px\|Zeeuwse vrouwen klederdrachten, getoond aan prinses Wilhelmina en haar moeder, koningin Emma, op 21 aug. 1894: 1. Arnemuiden, visserstand; 2. platteland van W.; 3. Nieuwen St.-Joosland; 4. Land van Cadzand; 5. Land van Axel, boerenstand; 6. D.; 7. Noord-Beveland; 8. Nieuw- en St.-Joosland; 9. D.; 10. Westkapelle; 11. Th.; 12. Z-B.; 13. platteland van W.; 14. Z-B.; 15. N-B., voorheen; 16. Z-B., r.k.; 17. Sch.; 18. Westkapelle; 19. Arnemuiden,burgerstand; 20. Schouwen; 21. Land van Axel. boerenstand; 22. Tholen; 23. Zuid-Beveland, r.k.; 24. Zuid-Beveland, prot.; 25. Axel, burgerstand; 26. Land van Hulst; 27. Middelburger Ambacht; 28. Land van Hulst; 29. Land van Cadzand; 20. Middelburger Ambacht, ansichtkaart, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 11880]]

	[[Bestand:streekdracht_59561.jpg\|thumb\|left\|250px\|Zondagse muts van Beverse kloskant katholieke dracht, Zuid-Beveland, foto: Wim Helm, april 1979, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 59561]]		[[Bestand:streekdracht_59561.jpg\|thumb\|left\|250px\|Zondagse muts van Beverse kloskant katholieke dracht, Zuid-Beveland, foto: Wim Helm, april 1979, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 59561]]
	[[Bestand:streekdracht_59584.jpg\|thumb\|right\|250px\|Zondagse muts van Beverse kloskant protestantse dracht, Zuid-Beveland, foto: Wim Helm, april 1979, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 59584]]		[[Bestand:streekdracht_59584.jpg\|thumb\|right\|250px\|Zondagse muts van Beverse kloskant protestantse dracht, Zuid-Beveland, foto: Wim Helm, april 1979, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 59584]]
Regel 37:		Regel 35:
	[[Bestand:streekdracht_00010.jpg\|thumb\|250px\|right\|Bloedkoralen halssnoer met klein gouden slot, prentbriefkaart De Koperen Tuin, 1985, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 00010 ]]		[[Bestand:streekdracht_00010.jpg\|thumb\|250px\|right\|Bloedkoralen halssnoer met klein gouden slot, prentbriefkaart De Koperen Tuin, 1985, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 00010 ]]

			[[Bestand:streekdracht_11880.jpg\|right\|thumb\|300px\|Zeeuwse vrouwen klederdrachten, getoond aan prinses Wilhelmina en haar moeder, koningin Emma, op 21 aug. 1894: 1. Arnemuiden, visserstand; 2. platteland van W.; 3. Nieuwen St.-Joosland; 4. Land van Cadzand; 5. Land van Axel, boerenstand; 6. D.; 7. Noord-Beveland; 8. Nieuw- en St.-Joosland; 9. D.; 10. Westkapelle; 11. Th.; 12. Z-B.; 13. platteland van W.; 14. Z-B.; 15. N-B., voorheen; 16. Z-B., r.k.; 17. Sch.; 18. Westkapelle; 19. Arnemuiden,burgerstand; 20. Schouwen; 21. Land van Axel. boerenstand; 22. Tholen; 23. Zuid-Beveland, r.k.; 24. Zuid-Beveland, prot.; 25. Axel, burgerstand; 26. Land van Hulst; 27. Middelburger Ambacht; 28. Land van Hulst; 29. Land van Cadzand; 20. Middelburger Ambacht, ansichtkaart, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 11880]]
	Walcherse muts. De bovenmuts is hard van de stijfsel en heeft in het achterdeel tientallen plooitjes.		Walcherse muts. De bovenmuts is hard van de stijfsel en heeft in het achterdeel tientallen plooitjes.

Johan Francke: /* Afbeeldingen en voorbeelden van streekdracht */

2015-01-02T11:00:55Z

Afbeeldingen en voorbeelden van streekdracht

← Oudere versie		Versie van 2 jan 2015 11:00
Regel 30:		Regel 30:

	== Afbeeldingen en voorbeelden van streekdracht ==		== Afbeeldingen en voorbeelden van streekdracht ==
	[[Bestand:streekdracht_11880.jpg\|~~left~~\|thumb\|300px\|Zeeuwse vrouwen klederdrachten, getoond aan prinses Wilhelmina en haar moeder, koningin Emma, op 21 aug. 1894: 1. Arnemuiden, visserstand; 2. platteland van W.; 3. Nieuwen St.-Joosland; 4. Land van Cadzand; 5. Land van Axel, boerenstand; 6. D.; 7. Noord-Beveland; 8. Nieuw- en St.-Joosland; 9. D.; 10. Westkapelle; 11. Th.; 12. Z-B.; 13. platteland van W.; 14. Z-B.; 15. N-B., voorheen; 16. Z-B., r.k.; 17. Sch.; 18. Westkapelle; 19. Arnemuiden,burgerstand; 20. Schouwen; 21. Land van Axel. boerenstand; 22. Tholen; 23. Zuid-Beveland, r.k.; 24. Zuid-Beveland, prot.; 25. Axel, burgerstand; 26. Land van Hulst; 27. Middelburger Ambacht; 28. Land van Hulst; 29. Land van Cadzand; 20. Middelburger Ambacht, ansichtkaart, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 11880]]		[[Bestand:streekdracht_11880.jpg\|right\|thumb\|300px\|Zeeuwse vrouwen klederdrachten, getoond aan prinses Wilhelmina en haar moeder, koningin Emma, op 21 aug. 1894: 1. Arnemuiden, visserstand; 2. platteland van W.; 3. Nieuwen St.-Joosland; 4. Land van Cadzand; 5. Land van Axel, boerenstand; 6. D.; 7. Noord-Beveland; 8. Nieuw- en St.-Joosland; 9. D.; 10. Westkapelle; 11. Th.; 12. Z-B.; 13. platteland van W.; 14. Z-B.; 15. N-B., voorheen; 16. Z-B., r.k.; 17. Sch.; 18. Westkapelle; 19. Arnemuiden,burgerstand; 20. Schouwen; 21. Land van Axel. boerenstand; 22. Tholen; 23. Zuid-Beveland, r.k.; 24. Zuid-Beveland, prot.; 25. Axel, burgerstand; 26. Land van Hulst; 27. Middelburger Ambacht; 28. Land van Hulst; 29. Land van Cadzand; 20. Middelburger Ambacht, ansichtkaart, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 11880]]

	[[Bestand:streekdracht_59561.jpg\|thumb\|left\|250px\|Zondagse muts van Beverse kloskant katholieke dracht, Zuid-Beveland, foto: Wim Helm, april 1979, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 59561]]		[[Bestand:streekdracht_59561.jpg\|thumb\|left\|250px\|Zondagse muts van Beverse kloskant katholieke dracht, Zuid-Beveland, foto: Wim Helm, april 1979, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 59561]]
	[[Bestand:streekdracht_59584.jpg\|thumb\|right\|250px\|Zondagse muts van Beverse kloskant protestantse dracht, Zuid-Beveland, foto: Wim Helm, april 1979, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 59584]]		[[Bestand:streekdracht_59584.jpg\|thumb\|right\|250px\|Zondagse muts van Beverse kloskant protestantse dracht, Zuid-Beveland, foto: Wim Helm, april 1979, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 59584]]
	Ongestreken is er weinig verschil tussen de mutsen van protestanten en katholieken. Gestreken en geplooid heeft de katholieke muts een hoekig trapeziumvormig profiel, terwijl de protestantse muts een ovale schelpvorm heeft. Deze muts van doorgestopte tule (katholieke dracht -linkerafbeelding) naar een patroon kan Beverse kloskant, met de hand gemaakt in 's Heerenhoek. De tule werd op een raam gespannen, daaronder lag een papieren patroon gemaakt naar een stuk echt kant. De tule werd naar dat patroon doorgestopt. Deze kant werd in de wintermaanden gemaakt, als er geen werk was op het land; ze was voordeliger dan echte kant.		Ongestreken is er weinig verschil tussen de mutsen van protestanten en katholieken. Gestreken en geplooid heeft de katholieke muts een hoekig trapeziumvormig profiel, terwijl de protestantse muts een ovale schelpvorm heeft. Deze muts van doorgestopte tule (katholieke dracht -linkerafbeelding) naar een patroon kan Beverse kloskant, met de hand gemaakt in 's Heerenhoek. De tule werd op een raam gespannen, daaronder lag een papieren patroon gemaakt naar een stuk echt kant. De tule werd naar dat patroon doorgestopt. Deze kant werd in de wintermaanden gemaakt, als er geen werk was op het land; ze was voordeliger dan echte kant.
			[[Bestand:streekdracht_00010.jpg\|thumb\|250px\|right\|Bloedkoralen halssnoer met klein gouden slot, prentbriefkaart De Koperen Tuin, 1985, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 00010 ]]


	Walcherse muts. De bovenmuts is hard van de stijfsel en heeft in het achterdeel tientallen plooitjes.		Walcherse muts. De bovenmuts is hard van de stijfsel en heeft in het achterdeel tientallen plooitjes.
Regel 51:		Regel 53:

	Rechtsonder: Twee verschillende hoofddeksels zoals ze bij de Walcherse mannendracht voorkomen. De ronde hoed kwam pas op het eind van de I9e eeuw in zwang (zowel door mannen als door jongens gedragen).		Rechtsonder: Twee verschillende hoofddeksels zoals ze bij de Walcherse mannendracht voorkomen. De ronde hoed kwam pas op het eind van de I9e eeuw in zwang (zowel door mannen als door jongens gedragen).

	~~[[Bestand:streekdracht_00010.jpg\|thumb\|250px\|right\|Bloedkoralen halssnoer met klein gouden slot, prentbriefkaart De Koperen Tuin, 1985, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 00010 ]]~~

	Het vrouwenkostuum van het Land van Axel. Ondanks de doek met de hoge vleugels lijkt deze dracht het meest van alle Zeeuwse drachten op de Walcherse (bij de mannendracht is zelfs geen verschil). Behoudens kleine verschillen in opmaak hebben de vrouwenmutsen in wezen dezelfde vorm; ook de namen van de onderdelen en de haardracht zijn hetzelfde. Het gewoonlijk vierrijïge bloedkoralen collier met gouden slot (rechtsboven) wordt van voren gesloten. Het slot is driedelig en op het middenstuk zit een bloedkoraal, gevat in een gouden kastje, typisch voor de Axelse halsketting. De Axelse beuk is vrij klein: op de zondagse (linksboven en linksonder) is de versiering met kralen en pailletten aangebracht; de hier getoonde daagse (rechtsonder) is alleen met borduurwerk versierd. Het voor- en achterpand zijn op de ene schouder aan elkaar genaaid, de andere zijde sluit met haken en ogen.		Het vrouwenkostuum van het Land van Axel. Ondanks de doek met de hoge vleugels lijkt deze dracht het meest van alle Zeeuwse drachten op de Walcherse (bij de mannendracht is zelfs geen verschil). Behoudens kleine verschillen in opmaak hebben de vrouwenmutsen in wezen dezelfde vorm; ook de namen van de onderdelen en de haardracht zijn hetzelfde. Het gewoonlijk vierrijïge bloedkoralen collier met gouden slot (rechtsboven) wordt van voren gesloten. Het slot is driedelig en op het middenstuk zit een bloedkoraal, gevat in een gouden kastje, typisch voor de Axelse halsketting. De Axelse beuk is vrij klein: op de zondagse (linksboven en linksonder) is de versiering met kralen en pailletten aangebracht; de hier getoonde daagse (rechtsonder) is alleen met borduurwerk versierd. Het voor- en achterpand zijn op de ene schouder aan elkaar genaaid, de andere zijde sluit met haken en ogen.

Johan Francke: /* Afbeeldingen en voorbeelden van streekdracht */

2015-01-02T10:50:17Z

Afbeeldingen en voorbeelden van streekdracht

← Oudere versie		Versie van 2 jan 2015 10:50
Regel 30:		Regel 30:

	== Afbeeldingen en voorbeelden van streekdracht ==		== Afbeeldingen en voorbeelden van streekdracht ==
	[[Bestand:streekdracht_11880.jpg\|~~right~~\|thumb\|300px\|Zeeuwse vrouwen klederdrachten, getoond aan prinses Wilhelmina en haar moeder, koningin Emma, op 21 aug. 1894: 1. Arnemuiden, visserstand; 2. platteland van W.; 3. Nieuwen St.-Joosland; 4. Land van Cadzand; 5. Land van Axel, boerenstand; 6. D.; 7. Noord-Beveland; 8. Nieuw- en St.-Joosland; 9. D.; 10. Westkapelle; 11. Th.; 12. Z-B.; 13. platteland van W.; 14. Z-B.; 15. N-B., voorheen; 16. Z-B., r.k.; 17. Sch.; 18. Westkapelle; 19. Arnemuiden,burgerstand; 20. Schouwen; 21. Land van Axel. boerenstand; 22. Tholen; 23. Zuid-Beveland, r.k.; 24. Zuid-Beveland, prot.; 25. Axel, burgerstand; 26. Land van Hulst; 27. Middelburger Ambacht; 28. Land van Hulst; 29. Land van Cadzand; 20. Middelburger Ambacht, ansichtkaart, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 11880]]		[[Bestand:streekdracht_11880.jpg\|left\|thumb\|300px\|Zeeuwse vrouwen klederdrachten, getoond aan prinses Wilhelmina en haar moeder, koningin Emma, op 21 aug. 1894: 1. Arnemuiden, visserstand; 2. platteland van W.; 3. Nieuwen St.-Joosland; 4. Land van Cadzand; 5. Land van Axel, boerenstand; 6. D.; 7. Noord-Beveland; 8. Nieuw- en St.-Joosland; 9. D.; 10. Westkapelle; 11. Th.; 12. Z-B.; 13. platteland van W.; 14. Z-B.; 15. N-B., voorheen; 16. Z-B., r.k.; 17. Sch.; 18. Westkapelle; 19. Arnemuiden,burgerstand; 20. Schouwen; 21. Land van Axel. boerenstand; 22. Tholen; 23. Zuid-Beveland, r.k.; 24. Zuid-Beveland, prot.; 25. Axel, burgerstand; 26. Land van Hulst; 27. Middelburger Ambacht; 28. Land van Hulst; 29. Land van Cadzand; 20. Middelburger Ambacht, ansichtkaart, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 11880]]

	Zondagse muts van Beverse kloskant (protestantse dracht, Zuid-Beveland). Ongestreken is er weinig verschil tussen de mutsen van protestanten en katholieken. Gestreken en geplooid heeft de katholieke muts een hoekig trapeziumvormig profiel, terwijl de protestantse muts een ovale schelpvorm heeft.		[[Bestand:streekdracht_59561.jpg\|thumb\|left\|250px\|Zondagse muts van Beverse kloskant katholieke dracht, Zuid-Beveland, foto: Wim Helm, april 1979, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 59561]]
			[[Bestand:streekdracht_59584.jpg\|thumb\|right\|250px\|Zondagse muts van Beverse kloskant protestantse dracht, Zuid-Beveland, foto: Wim Helm, april 1979, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 59584]]
	~~Zuidbevelandse~~ muts van doorgestopte tule (katholieke dracht) naar een patroon kan Beverse kloskant, met de hand gemaakt in 's Heerenhoek. De tule werd op een raam gespannen, daaronder lag een papieren patroon gemaakt naar een stuk echt kant. De tule werd naar dat patroon doorgestopt. Deze kant werd in de wintermaanden gemaakt, als er geen werk was op het land; ze was voordeliger dan echte kant.		Ongestreken is er weinig verschil tussen de mutsen van protestanten en katholieken. Gestreken en geplooid heeft de katholieke muts een hoekig trapeziumvormig profiel, terwijl de protestantse muts een ovale schelpvorm heeft. Deze muts van doorgestopte tule (katholieke dracht -linkerafbeelding) naar een patroon kan Beverse kloskant, met de hand gemaakt in 's Heerenhoek. De tule werd op een raam gespannen, daaronder lag een papieren patroon gemaakt naar een stuk echt kant. De tule werd naar dat patroon doorgestopt. Deze kant werd in de wintermaanden gemaakt, als er geen werk was op het land; ze was voordeliger dan echte kant.

	Walcherse muts. De bovenmuts is hard van de stijfsel en heeft in het achterdeel tientallen plooitjes.		Walcherse muts. De bovenmuts is hard van de stijfsel en heeft in het achterdeel tientallen plooitjes.
Regel 52:		Regel 52:
	Rechtsonder: Twee verschillende hoofddeksels zoals ze bij de Walcherse mannendracht voorkomen. De ronde hoed kwam pas op het eind van de I9e eeuw in zwang (zowel door mannen als door jongens gedragen).		Rechtsonder: Twee verschillende hoofddeksels zoals ze bij de Walcherse mannendracht voorkomen. De ronde hoed kwam pas op het eind van de I9e eeuw in zwang (zowel door mannen als door jongens gedragen).

	~~Zuid-Beveland, Wolphaartsdijk (prot~~.~~). Detail (o.): bloedkoralen~~ halssnoer, ~~kroonspelden en knopspeld~~.		[[Bestand:streekdracht_00010.jpg\|thumb\|250px\|right\|Bloedkoralen halssnoer met klein gouden slot, prentbriefkaart De Koperen Tuin, 1985, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 00010 ]]

	Het vrouwenkostuum van het Land van Axel. Ondanks de doek met de hoge vleugels lijkt deze dracht het meest van alle Zeeuwse drachten op de Walcherse (bij de mannendracht is zelfs geen verschil). Behoudens kleine verschillen in opmaak hebben de vrouwenmutsen in wezen dezelfde vorm; ook de namen van de onderdelen en de haardracht zijn hetzelfde. Het gewoonlijk vierrijïge bloedkoralen collier met gouden slot (rechtsboven) wordt van voren gesloten. Het slot is driedelig en op het middenstuk zit een bloedkoraal, gevat in een gouden kastje, typisch voor de Axelse halsketting. De Axelse beuk is vrij klein: op de zondagse (linksboven en linksonder) is de versiering met kralen en pailletten aangebracht; de hier getoonde daagse (rechtsonder) is alleen met borduurwerk versierd. Het voor- en achterpand zijn op de ene schouder aan elkaar genaaid, de andere zijde sluit met haken en ogen.		Het vrouwenkostuum van het Land van Axel. Ondanks de doek met de hoge vleugels lijkt deze dracht het meest van alle Zeeuwse drachten op de Walcherse (bij de mannendracht is zelfs geen verschil). Behoudens kleine verschillen in opmaak hebben de vrouwenmutsen in wezen dezelfde vorm; ook de namen van de onderdelen en de haardracht zijn hetzelfde. Het gewoonlijk vierrijïge bloedkoralen collier met gouden slot (rechtsboven) wordt van voren gesloten. Het slot is driedelig en op het middenstuk zit een bloedkoraal, gevat in een gouden kastje, typisch voor de Axelse halsketting. De Axelse beuk is vrij klein: op de zondagse (linksboven en linksonder) is de versiering met kralen en pailletten aangebracht; de hier getoonde daagse (rechtsonder) is alleen met borduurwerk versierd. Het voor- en achterpand zijn op de ene schouder aan elkaar genaaid, de andere zijde sluit met haken en ogen.

Johan Francke: /* Regionale variatie */

2015-01-02T10:25:35Z

Regionale variatie

← Oudere versie		Versie van 2 jan 2015 10:25
Regel 8:		Regel 8:

	== Regionale variatie ==		== Regionale variatie ==
	[[Bestand:streekdracht_60965.jpg\|thumb\|~~right~~\|150px\|Vrouw met de typerende puntige dracht in de schouderstukken van het Land van Axel, foto: J. van Rhijn, 1935, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 60965]]		[[Bestand:streekdracht_60965.jpg\|thumb\|left\|150px\|Vrouw met de typerende puntige dracht in de schouderstukken van het Land van Axel, foto: J. van Rhijn, 1935, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 60965]]
	In het begin van de 19de eeuw ontstonden regionale verschillen in de kleding. Rond 1850 was in elke regio een eigen kostuum tot ontwikkeling gekomen. De kleding van de boeren ging zich steeds meer onderscheiden van de stadse kleding en kreeg een eigen stijl. De ontwikkeling van de Zeeuwse streekdrachten werd bepaald door de rijkdom en het welvaartspeil van de plattelandsbevolking, de handel en nijverheid, de sociale structuur van de dorpsgemeenschap en de esthetische codes in de dorpen. Vaak zette de elite de toon. Sloot de plattelandselite zich af van invloeden van buiten, dan kregen ontwikkelingen in de streekdrachten een introvert karakter. Een elite die zich openstelde voor de buitenwereld nam gemakkelijk elementen uit de burgermode over. De streekdrachten ontwikkelden zich in deze gebieden anders. De volgende streekdrachten zijn te onderscheiden: Walcheren, Nieuw- en Sint-Joosland, Arnemuiden, Zuid-Beveland, Land van Axel, Land van Hulst, Land van Cadzand en de drachten van de noordelijke eilanden (Noord-Beveland, Tholen, Schouwen-Duiveland). Daarnaast bestonden er variaties. Voorbeeld daarvan is de Arnemuidse dracht, waarvan de oorspronkelijke vissersdracht veel leek op de algemeen Walcherse. Later ontstond er naast de vissersdracht een Arnemuidse burgerdracht, die veel elementen uit de Nieuwlandse dracht had overgenomen. Andere varianten waren de dracht van het Middelburgs Ambacht, de drachten van de katholieken en protestanten op Zuid-Beveland (ontstaan rond 1875) en de dracht van de Axelse burgervrouwen, die zich hoofdzakelijk met hun muts onderscheidden van de Axelse boerendracht. Op de noordelijke eilanden ontstond in het tweede kwart van de 19de eeuw een onderscheid in de kleding van boerenvrouwen en burgervrouwen. Op Schouwen-Duiveland en Tholen was de boerendracht weelderiger dan de burgerdracht. Op Noord-Beveland was dat precies andersom.		In het begin van de 19de eeuw ontstonden regionale verschillen in de kleding. Rond 1850 was in elke regio een eigen kostuum tot ontwikkeling gekomen. De kleding van de boeren ging zich steeds meer onderscheiden van de stadse kleding en kreeg een eigen stijl. De ontwikkeling van de Zeeuwse streekdrachten werd bepaald door de rijkdom en het welvaartspeil van de plattelandsbevolking, de handel en nijverheid, de sociale structuur van de dorpsgemeenschap en de esthetische codes in de dorpen. Vaak zette de elite de toon. Sloot de plattelandselite zich af van invloeden van buiten, dan kregen ontwikkelingen in de streekdrachten een introvert karakter. Een elite die zich openstelde voor de buitenwereld nam gemakkelijk elementen uit de burgermode over. De streekdrachten ontwikkelden zich in deze gebieden anders. De volgende streekdrachten zijn te onderscheiden: Walcheren, Nieuw- en Sint-Joosland, Arnemuiden, Zuid-Beveland, Land van Axel, Land van Hulst, Land van Cadzand en de drachten van de noordelijke eilanden (Noord-Beveland, Tholen, Schouwen-Duiveland). Daarnaast bestonden er variaties. Voorbeeld daarvan is de Arnemuidse dracht, waarvan de oorspronkelijke vissersdracht veel leek op de algemeen Walcherse. Later ontstond er naast de vissersdracht een Arnemuidse burgerdracht, die veel elementen uit de Nieuwlandse dracht had overgenomen. Andere varianten waren de dracht van het Middelburgs Ambacht, de drachten van de katholieken en protestanten op Zuid-Beveland (ontstaan rond 1875) en de dracht van de Axelse burgervrouwen, die zich hoofdzakelijk met hun muts onderscheidden van de Axelse boerendracht. Op de noordelijke eilanden ontstond in het tweede kwart van de 19de eeuw een onderscheid in de kleding van boerenvrouwen en burgervrouwen. Op Schouwen-Duiveland en Tholen was de boerendracht weelderiger dan de burgerdracht. Op Noord-Beveland was dat precies andersom.

Johan Francke op 2 jan 2015 om 10:25

2015-01-02T10:25:10Z

← Oudere versie		Versie van 2 jan 2015 10:25
Regel 3:		Regel 3:
	}}		}}
	Kleding, die door de gehele plattelandsbevolking van Zeeland werd gedragen en ook door ambachtslieden in de verschillende dorpen. De kleding verschilde naar streek, soms zelfs naar dorp en op Zuid-Beveland naar religieuze gezindte.		Kleding, die door de gehele plattelandsbevolking van Zeeland werd gedragen en ook door ambachtslieden in de verschillende dorpen. De kleding verschilde naar streek, soms zelfs naar dorp en op Zuid-Beveland naar religieuze gezindte.
	[[Bestand:streekdracht_46858.jpg\|thumb\|right\|~~350px~~\|Vrouwen dragen streekdracht bij de presentatie van het boek : ''Het Zeeuwse kostuum door de eeuwen heen'', van Tiny Polderman. Zuid-Bevelandse streekdracht, midden: Katholiek, andere: Protestants, Veere 10 december 1993, collectie Jan Bruijns, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 46858]]		[[Bestand:streekdracht_46858.jpg\|thumb\|right\|300px\|Vrouwen dragen streekdracht bij de presentatie van het boek : ''Het Zeeuwse kostuum door de eeuwen heen'', van Tiny Polderman. Zuid-Bevelandse streekdracht, midden: Katholiek, andere: Protestants, Veere 10 december 1993, collectie Jan Bruijns, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 46858]]
	== Kostuum rond 1800 ==		== Kostuum rond 1800 ==
	Aan het eind van de 18<sup>de</sup> eeuw droegen mannen en vrouwen op het Zeeuwse platteland een zelfde soort kostuum. Dit kostuum was verwant met de informele kleding van de stedelijke burgerij. Vrouwen gingen gekleed in een jak, beuk (borst- en ruglap) en doek. Wie extra mooi gekleed wilde gaan, droeg geen beuk en doek, maar een stiklief (keurslijf). Vrouwen droegen meerdere rokken over elkaar. Over de bovenste rok ging een schort. Op het hoofd droegen vrouwen altijd een witte onder- en bovenmuts. De eenvoudige bovenmuts sloot nauw om het hoofd. Buiten droegen vrouwen op hun muts een hoed. Mannen gingen gekleed in een kniebroek en een hemdrok, soms met een vest daaroverheen. Om de hals knoopten zij een halsdoek. Buiten droegen ze een jas en op het hoofd een hoed.		Aan het eind van de 18<sup>de</sup> eeuw droegen mannen en vrouwen op het Zeeuwse platteland een zelfde soort kostuum. Dit kostuum was verwant met de informele kleding van de stedelijke burgerij. Vrouwen gingen gekleed in een jak, beuk (borst- en ruglap) en doek. Wie extra mooi gekleed wilde gaan, droeg geen beuk en doek, maar een stiklief (keurslijf). Vrouwen droegen meerdere rokken over elkaar. Over de bovenste rok ging een schort. Op het hoofd droegen vrouwen altijd een witte onder- en bovenmuts. De eenvoudige bovenmuts sloot nauw om het hoofd. Buiten droegen vrouwen op hun muts een hoed. Mannen gingen gekleed in een kniebroek en een hemdrok, soms met een vest daaroverheen. Om de hals knoopten zij een halsdoek. Buiten droegen ze een jas en op het hoofd een hoed.

	== Regionale variatie ==		== Regionale variatie ==
	[[Bestand:streekdracht_60965.jpg\|thumb\|right\|~~250px~~\|Vrouw met de typerende puntige dracht in de schouderstukken van het Land van Axel, foto: J. van Rhijn, 1935, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 60965]]		[[Bestand:streekdracht_60965.jpg\|thumb\|right\|150px\|Vrouw met de typerende puntige dracht in de schouderstukken van het Land van Axel, foto: J. van Rhijn, 1935, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 60965]]
	In het begin van de 19de eeuw ontstonden regionale verschillen in de kleding. Rond 1850 was in elke regio een eigen kostuum tot ontwikkeling gekomen. De kleding van de boeren ging zich steeds meer onderscheiden van de stadse kleding en kreeg een eigen stijl. De ontwikkeling van de Zeeuwse streekdrachten werd bepaald door de rijkdom en het welvaartspeil van de plattelandsbevolking, de handel en nijverheid, de sociale structuur van de dorpsgemeenschap en de esthetische codes in de dorpen. Vaak zette de elite de toon. Sloot de plattelandselite zich af van invloeden van buiten, dan kregen ontwikkelingen in de streekdrachten een introvert karakter. Een elite die zich openstelde voor de buitenwereld nam gemakkelijk elementen uit de burgermode over. De streekdrachten ontwikkelden zich in deze gebieden anders. De volgende streekdrachten zijn te onderscheiden: Walcheren, Nieuw- en Sint-Joosland, Arnemuiden, Zuid-Beveland, Land van Axel, Land van Hulst, Land van Cadzand en de drachten van de noordelijke eilanden (Noord-Beveland, Tholen, Schouwen-Duiveland). Daarnaast bestonden er variaties. Voorbeeld daarvan is de Arnemuidse dracht, waarvan de oorspronkelijke vissersdracht veel leek op de algemeen Walcherse. Later ontstond er naast de vissersdracht een Arnemuidse burgerdracht, die veel elementen uit de Nieuwlandse dracht had overgenomen. Andere varianten waren de dracht van het Middelburgs Ambacht, de drachten van de katholieken en protestanten op Zuid-Beveland (ontstaan rond 1875) en de dracht van de Axelse burgervrouwen, die zich hoofdzakelijk met hun muts onderscheidden van de Axelse boerendracht. Op de noordelijke eilanden ontstond in het tweede kwart van de 19de eeuw een onderscheid in de kleding van boerenvrouwen en burgervrouwen. Op Schouwen-Duiveland en Tholen was de boerendracht weelderiger dan de burgerdracht. Op Noord-Beveland was dat precies andersom.		In het begin van de 19de eeuw ontstonden regionale verschillen in de kleding. Rond 1850 was in elke regio een eigen kostuum tot ontwikkeling gekomen. De kleding van de boeren ging zich steeds meer onderscheiden van de stadse kleding en kreeg een eigen stijl. De ontwikkeling van de Zeeuwse streekdrachten werd bepaald door de rijkdom en het welvaartspeil van de plattelandsbevolking, de handel en nijverheid, de sociale structuur van de dorpsgemeenschap en de esthetische codes in de dorpen. Vaak zette de elite de toon. Sloot de plattelandselite zich af van invloeden van buiten, dan kregen ontwikkelingen in de streekdrachten een introvert karakter. Een elite die zich openstelde voor de buitenwereld nam gemakkelijk elementen uit de burgermode over. De streekdrachten ontwikkelden zich in deze gebieden anders. De volgende streekdrachten zijn te onderscheiden: Walcheren, Nieuw- en Sint-Joosland, Arnemuiden, Zuid-Beveland, Land van Axel, Land van Hulst, Land van Cadzand en de drachten van de noordelijke eilanden (Noord-Beveland, Tholen, Schouwen-Duiveland). Daarnaast bestonden er variaties. Voorbeeld daarvan is de Arnemuidse dracht, waarvan de oorspronkelijke vissersdracht veel leek op de algemeen Walcherse. Later ontstond er naast de vissersdracht een Arnemuidse burgerdracht, die veel elementen uit de Nieuwlandse dracht had overgenomen. Andere varianten waren de dracht van het Middelburgs Ambacht, de drachten van de katholieken en protestanten op Zuid-Beveland (ontstaan rond 1875) en de dracht van de Axelse burgervrouwen, die zich hoofdzakelijk met hun muts onderscheidden van de Axelse boerendracht. Op de noordelijke eilanden ontstond in het tweede kwart van de 19de eeuw een onderscheid in de kleding van boerenvrouwen en burgervrouwen. Op Schouwen-Duiveland en Tholen was de boerendracht weelderiger dan de burgerdracht. Op Noord-Beveland was dat precies andersom.

Johan Francke: /* Achteruitgang en verdwijnen */

2015-01-02T10:24:31Z

Achteruitgang en verdwijnen

← Oudere versie		Versie van 2 jan 2015 10:24
Regel 22:		Regel 22:

	== Achteruitgang en verdwijnen ==		== Achteruitgang en verdwijnen ==
	[[Bestand:streekdracht_16204.jpg\|thumb\|left\|~~250px~~\|Laatste man in Walcherse dracht: Piet Verhage (21 augustus 1910, Meliskerke - 14 oktober 2003, Middelburg) van de Noordweg 184 in Middelburg, foto: Wim Helm, februari 2000, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 16204]]		[[Bestand:streekdracht_16204.jpg\|thumb\|left\|200px\|Laatste man in Walcherse dracht: Piet Verhage (21 augustus 1910, Meliskerke - 14 oktober 2003, Middelburg) van de Noordweg 184 in Middelburg, foto: Wim Helm, februari 2000, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 16204]]
	Alleen in Arnemuiden en Westkapelle op Walcheren en in een aantal dorpen op Zuid-Beveland zijn nu nog oudere vrouwen in streekdracht. Streekdrachten verdwenen als gevolg van de maatschappelijke veranderingen op het platteland. Maatschappelijke ontwikkelingen doorbraken het gesloten karakter van de dorpsgemeenschappen. Daardoor verdween het sociaal-ethische patroon dat in de dorpen heerste. Wat goed is, wat mooi is en wat nu eenmaal zo hoort, was niet langer vanzelfsprekend. In de crisisjaren dertig en tijdens de Tweede Wereldoorlog waren streekdrachten bovendien te duur. In die tijd was het zeker voor gezinnen van kleine boeren of arbeiders een grote financiële opgave om alle dochters in te spannen voor de dracht. In gebieden waar de streekdrachten zich altijd dicht tegen de burgermode hadden ontwikkeld, verdween de streekdracht het eerst. Het ritme was overal hetzelfde: eerst de mannen, dan de kinderen en als laatste de vrouwen. Mannen op Schouwen-Duiveland, Tholen, Noord-Beveland, in het westen en in het oosten van Zeeuws-Vlaanderen legden de streekdracht als eerste af. Zij droegen in de tweede helft van de 19de eeuw al burgerkostuums. Begin jaren dertig van de 20ste eeuw was de Hulster dracht helemaal verdwenen. In de jaren 1960 volgen de vrouwendrachten op Noord-Beveland, Tholen en Sint Philipsland. Rond 1975 verdwenen de Cadzandse dracht en de streekdracht op Schouwen-Duiveland. Het aantal mannen en vrouwen die in de overige regio's nog streekdracht droegen, verminderde snel. In de jaren 1980 verdween op Zuid-Beveland de mannendracht en in 2003 overleed op Walcheren Pieter Verhage, de laatste mannelijke streekdrachtdrager in heel Zeeland.		Alleen in Arnemuiden en Westkapelle op Walcheren en in een aantal dorpen op Zuid-Beveland zijn nu nog oudere vrouwen in streekdracht. Streekdrachten verdwenen als gevolg van de maatschappelijke veranderingen op het platteland. Maatschappelijke ontwikkelingen doorbraken het gesloten karakter van de dorpsgemeenschappen. Daardoor verdween het sociaal-ethische patroon dat in de dorpen heerste. Wat goed is, wat mooi is en wat nu eenmaal zo hoort, was niet langer vanzelfsprekend. In de crisisjaren dertig en tijdens de Tweede Wereldoorlog waren streekdrachten bovendien te duur. In die tijd was het zeker voor gezinnen van kleine boeren of arbeiders een grote financiële opgave om alle dochters in te spannen voor de dracht. In gebieden waar de streekdrachten zich altijd dicht tegen de burgermode hadden ontwikkeld, verdween de streekdracht het eerst. Het ritme was overal hetzelfde: eerst de mannen, dan de kinderen en als laatste de vrouwen. Mannen op Schouwen-Duiveland, Tholen, Noord-Beveland, in het westen en in het oosten van Zeeuws-Vlaanderen legden de streekdracht als eerste af. Zij droegen in de tweede helft van de 19de eeuw al burgerkostuums. Begin jaren dertig van de 20ste eeuw was de Hulster dracht helemaal verdwenen. In de jaren 1960 volgen de vrouwendrachten op Noord-Beveland, Tholen en Sint Philipsland. Rond 1975 verdwenen de Cadzandse dracht en de streekdracht op Schouwen-Duiveland. Het aantal mannen en vrouwen die in de overige regio's nog streekdracht droegen, verminderde snel. In de jaren 1980 verdween op Zuid-Beveland de mannendracht en in 2003 overleed op Walcheren Pieter Verhage, de laatste mannelijke streekdrachtdrager in heel Zeeland.

	== Erfgoed ==		== Erfgoed ==

Johan Francke: /* Mode */

2015-01-02T10:23:47Z

Mode

← Oudere versie		Versie van 2 jan 2015 10:23
Regel 12:		Regel 12:

	== Mode ==		== Mode ==
	[[Bestand:~~113816~~.jpg\|thumb\|right\|250px\|Walcherse klederdracht van rond 1920 (links) en uit de vroege 19de eeuw (rechts), foto: Jaap Wolterbeek, 15 augustus 2006, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 113816]]		[[Bestand:streekdracht_113816.jpg\|thumb\|right\|250px\|Walcherse klederdracht van rond 1920 (links) en uit de vroege 19de eeuw (rechts), foto: Jaap Wolterbeek, 15 augustus 2006, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 113816]]
	De streekdrachten kenden hun eigen mode; ze verstarden niet. Elke generatie bracht veranderingen aan, vaak geïnspireerd door de burgermode. In navolging van de burgermode legden de vrouwen in het Land van Cadzand de traditionele dracht van jak, doek en beuk af en gingen zij een rok en een mantel met lange schoot dragen. Ook vervingen zij de oude hulmuts door een witte kornetmuts. Op de noordelijke eilanden werd de traditionele combinatie van jak, doek en beuk vóór het midden van de 19de eeuw vervangen door japonnen uit de burgermode. De vrouwen hier handhaafden de muts met oorijzer, maar met afwijkingen die kenmerkend bleven voor elk van de eilanden. Waarschijnlijk met uitzondering van Hulst zijn alle Zeeuwse streekdrachten aanvankelijk oorijzerdrachten geweest. Oorspronkelijk was het oorijzer een zilveren beugeltje, waarmee de burgervrouwen in de 17de eeuw hun muts al op het hoofd hielden. Bij die categorie ontwikkelde het oorijzer zich nog tot een beugel met twee ongeveer rechthoekige gouden plaatjes, de 'stukken'.		De streekdrachten kenden hun eigen mode; ze verstarden niet. Elke generatie bracht veranderingen aan, vaak geïnspireerd door de burgermode. In navolging van de burgermode legden de vrouwen in het Land van Cadzand de traditionele dracht van jak, doek en beuk af en gingen zij een rok en een mantel met lange schoot dragen. Ook vervingen zij de oude hulmuts door een witte kornetmuts. Op de noordelijke eilanden werd de traditionele combinatie van jak, doek en beuk vóór het midden van de 19de eeuw vervangen door japonnen uit de burgermode. De vrouwen hier handhaafden de muts met oorijzer, maar met afwijkingen die kenmerkend bleven voor elk van de eilanden. Waarschijnlijk met uitzondering van Hulst zijn alle Zeeuwse streekdrachten aanvankelijk oorijzerdrachten geweest. Oorspronkelijk was het oorijzer een zilveren beugeltje, waarmee de burgervrouwen in de 17de eeuw hun muts al op het hoofd hielden. Bij die categorie ontwikkelde het oorijzer zich nog tot een beugel met twee ongeveer rechthoekige gouden plaatjes, de 'stukken'.
	[[Bestand:streekdracht_104977.jpg\|thumb\|left\|250px\|Meisjes in de Middelburgse dracht, foto: Jaap Wolterbeek, 2001, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 104977]]		[[Bestand:streekdracht_104977.jpg\|thumb\|left\|250px\|Meisjes in de Middelburgse dracht, foto: Jaap Wolterbeek, 2001, Zeeuwse Bibliotheek, Beeldbank Zeeland, recordnr. 104977]]