Suikerbiet - Bewerkingsoverzicht

W. van Gorsel op 26 jul 2025 om 09:30

2025-07-26T09:30:43Z

← Oudere versie		Versie van 26 jul 2025 09:30
Regel 49:		Regel 49:
	-M.A. Geuze		-M.A. Geuze

	[[category:Landbouw en visserij]]		[[category:Landbouw & visserij]]
	[[category:Landbouw]]		[[category:Landbouw]]

W. van Gorsel: /* Bouw van verwerkingsindustrie */

2025-05-13T08:49:35Z

Bouw van verwerkingsindustrie

← Oudere versie		Versie van 13 mei 2025 08:49
Regel 7:		Regel 7:
	[[Bestand:FO001579.jpg\|left\|thumb\|300px\|Een dragline haalt suikerbieten in een net van paard en wagen en lost ze in het ruim van een schip op de Loskade van Middelburg, foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1579]]		[[Bestand:FO001579.jpg\|left\|thumb\|300px\|Een dragline haalt suikerbieten in een net van paard en wagen en lost ze in het ruim van een schip op de Loskade van Middelburg, foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1579]]

	In Zevenbergen (Noord-Brabant) werd de eerste van een reeks suikerfabrieken gebouwd. Deze fabrieken waren zozeer op zoet water aangewezen dat in Zeeland alleen een fabriek te Sas van Gent tot stand kwam. De bieten van de Zeeuwse eilanden moesten verwerkt worden in West-Brabant, waar in 1872 al 20 fabriekjes in bedrijf waren en nog vier in aanbouw. In dat jaar werd ook de fabriek te Sas van Gent opgericht, eigendom van de N. V. Beetwortel suikerfabriek Sas van Gent, in 1899 opgevolgd door de ‘Coöperatief’ (zie ook [K.J.A.G. Collot d'Escury]]). Dit was de eerste suikerfabriek in Nederland die op coöperatieve leest geschoeid was. De suikerbietenteelt kreeg een grote stimulans toen in 1870 de meekrapteelt in moeilijkheden kwam te verkeren. Had deze teelt een hoofdrol gespeeld in de zuidwestelijke akkerbouw, nu kwam het zwaartepunt te liggen bij de nieuwe arbeidsintensieve bietenteelt, echter niet dan na grote strijd. Het gebruik van kunstmest was nog niet in zwang en de meeste Zeeuwse boeren kenden de bezwaren die aan bietenteelt verbonden waren, door hun ervaring met de teelt van mangelwortelen. Het gewas vroeg veel van de bodem, putte deze uit en vroeg veel transport onder soms ongunstige herfstomstandigheden en over toen nog slechte wegen. In sommige pachtcontracten kwam dan ook een verbod op bietenteelt voor over de twee laatste pachtjaren. Fabrikanten moesten aanvankelijk, om zich voor hun fabrieken van voldoende bieten te voorzien, land kopen. Wittouck, Bergen op Zoom, kocht in de Oud-Noord-Bevelandpolder enige hofsteden om bieten te telen en verder kocht hij land onder St.-Annaland, Oudelande en Wolphaartsdijk. Op Tholen huurde hij land. Soms ging het vervoer van Tholen rechtstreeks van het land naar Bergen op Zoom, met gebruikmaking van zware Belgische karren, getrokken door ossen. Daar huren van land op korte afstand, gelet op het transport, het voordeligst was, ontstond er strijd vanuit West-Brabant om het zaaiklaar huren van grond. De fabrikanten zorgden voor het zaad en het zaaien, de boeren leverden de paarden en de arbeid. Alle overige kosten kwamen ten laste van de fabrikant, die in Zeeland f150-f180 per gemet huur betaalde, met een voorschot van 25 à 30%. De discussie over de voor- en nadelen van de bietenteelt heeft tientallen jaren gewoed, evenals die over de verhouding fabrikant/bietenteler, wat de leve ringsvoorwaarden betreft (zie [[Vlekke]] en [[K.J.A.G. Collot d'Escury]]). Uiteindelijk leidde deze strijd tot een meerderheid voor coöperatieve bietenverwerking. De doorbraak van de bietenteelt van nog slechts 1649 ha in de jaren 1866-1870, was na het verval van de meekrapteelt na 1870 en de crisisjaren na 1880 revolutionair. De verbouw steeg van 4078 ha in de decade 1871-1880 tot 6000 ha in de volgende decade en bleef daarna sprongsgewijze stijgen met 8698 ha in 1890, 10882 ha in 1894, 15825 ha in 1905 tot 19450 ha in 1911. In dit laatste jaar bedroeg het percentage bouwland dat bezet was met suikerbieten in:		In Zevenbergen (Noord-Brabant) werd de eerste van een reeks suikerfabrieken gebouwd. Deze fabrieken waren zozeer op zoet water aangewezen dat in Zeeland alleen een fabriek te Sas van Gent tot stand kwam. De bieten van de Zeeuwse eilanden moesten verwerkt worden in West-Brabant, waar in 1872 al 20 fabriekjes in bedrijf waren en nog vier in aanbouw. In dat jaar werd ook de fabriek te Sas van Gent opgericht, eigendom van de N. V. Beetwortel suikerfabriek Sas van Gent, in 1899 opgevolgd door de ‘Coöperatief’ (zie ook [K.J.A.G. Collot d'Escury]]). Dit was de eerste suikerfabriek in Nederland die op coöperatieve leest geschoeid was. De suikerbietenteelt kreeg een grote stimulans toen in 1870 de meekrapteelt in moeilijkheden kwam te verkeren. Had deze teelt een hoofdrol gespeeld in de zuidwestelijke akkerbouw, nu kwam het zwaartepunt te liggen bij de nieuwe arbeidsintensieve bietenteelt, echter niet dan na grote strijd. Het gebruik van kunstmest was nog niet in zwang en de meeste Zeeuwse boeren kenden de bezwaren die aan bietenteelt verbonden waren, door hun ervaring met de teelt van mangelwortelen. Het gewas vroeg veel van de bodem, putte deze uit en vroeg veel transport onder soms ongunstige herfstomstandigheden en over toen nog slechte wegen. In sommige pachtcontracten kwam dan ook een verbod op bietenteelt voor over de twee laatste pachtjaren. Fabrikanten moesten aanvankelijk, om zich voor hun fabrieken van voldoende bieten te voorzien, land kopen. Wittouck, Bergen op Zoom, kocht in de Oud-Noord-Bevelandpolder enige hofsteden om bieten te telen en verder kocht hij land onder St.-Annaland, Oudelande en Wolphaartsdijk. Op Tholen huurde hij land. Soms ging het vervoer van Tholen rechtstreeks van het land naar Bergen op Zoom, met gebruikmaking van zware Belgische karren, getrokken door ossen. Daar huren van land op korte afstand, gelet op het transport, het voordeligst was, ontstond er strijd vanuit West-Brabant om het zaaiklaar huren van grond. De fabrikanten zorgden voor het zaad en het zaaien, de boeren leverden de paarden en de arbeid. Alle overige kosten kwamen ten laste van de fabrikant, die in Zeeland f150-f180 per gemet huur betaalde, met een voorschot van 25 à 30%. De discussie over de voor- en nadelen van de bietenteelt heeft tientallen jaren gewoed, evenals die over de verhouding fabrikant/bietenteler, wat de leve ringsvoorwaarden betreft (zie [[Jan Frederik Vlekke]] en [[K.J.A.G. Collot d'Escury]]). Uiteindelijk leidde deze strijd tot een meerderheid voor coöperatieve bietenverwerking. De doorbraak van de bietenteelt van nog slechts 1649 ha in de jaren 1866-1870, was na het verval van de meekrapteelt na 1870 en de crisisjaren na 1880 revolutionair. De verbouw steeg van 4078 ha in de decade 1871-1880 tot 6000 ha in de volgende decade en bleef daarna sprongsgewijze stijgen met 8698 ha in 1890, 10882 ha in 1894, 15825 ha in 1905 tot 19450 ha in 1911. In dit laatste jaar bedroeg het percentage bouwland dat bezet was met suikerbieten in:

	{\| style="border-spacing:0;"		{\| style="border-spacing:0;"

W. van Gorsel: /* Bouw van verwerkingsindustrie */

2025-05-13T08:48:57Z

Bouw van verwerkingsindustrie

← Oudere versie		Versie van 13 mei 2025 08:48
Regel 7:		Regel 7:
	[[Bestand:FO001579.jpg\|left\|thumb\|300px\|Een dragline haalt suikerbieten in een net van paard en wagen en lost ze in het ruim van een schip op de Loskade van Middelburg, foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1579]]		[[Bestand:FO001579.jpg\|left\|thumb\|300px\|Een dragline haalt suikerbieten in een net van paard en wagen en lost ze in het ruim van een schip op de Loskade van Middelburg, foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1579]]

	In Zevenbergen (Noord-Brabant) werd de eerste van een reeks suikerfabrieken gebouwd. Deze fabrieken waren zozeer op zoet water aangewezen dat in Zeeland alleen een fabriek te Sas van Gent tot stand kwam. De bieten van de Zeeuwse eilanden moesten verwerkt worden in West-Brabant, waar in 1872 al 20 fabriekjes in bedrijf waren en nog vier in aanbouw. In dat jaar werd ook de fabriek te Sas van Gent opgericht, eigendom van de N. V. Beetwortel suikerfabriek Sas van Gent, in 1899 opgevolgd door de ‘Coöperatief’ (zie ook [[K.J.A.G. ~~baron~~ Collot d'Escury]]). Dit was de eerste suikerfabriek in Nederland die op coöperatieve leest geschoeid was. De suikerbietenteelt kreeg een grote stimulans toen in 1870 de meekrapteelt in moeilijkheden kwam te verkeren. Had deze teelt een hoofdrol gespeeld in de zuidwestelijke akkerbouw, nu kwam het zwaartepunt te liggen bij de nieuwe arbeidsintensieve bietenteelt, echter niet dan na grote strijd. Het gebruik van kunstmest was nog niet in zwang en de meeste Zeeuwse boeren kenden de bezwaren die aan bietenteelt verbonden waren, door hun ervaring met de teelt van mangelwortelen. Het gewas vroeg veel van de bodem, putte deze uit en vroeg veel transport onder soms ongunstige herfstomstandigheden en over toen nog slechte wegen. In sommige pachtcontracten kwam dan ook een verbod op bietenteelt voor over de twee laatste pachtjaren. Fabrikanten moesten aanvankelijk, om zich voor hun fabrieken van voldoende bieten te voorzien, land kopen. Wittouck, Bergen op Zoom, kocht in de Oud-Noord-Bevelandpolder enige hofsteden om bieten te telen en verder kocht hij land onder St.-Annaland, Oudelande en Wolphaartsdijk. Op Tholen huurde hij land. Soms ging het vervoer van Tholen rechtstreeks van het land naar Bergen op Zoom, met gebruikmaking van zware Belgische karren, getrokken door ossen. Daar huren van land op korte afstand, gelet op het transport, het voordeligst was, ontstond er strijd vanuit West-Brabant om het zaaiklaar huren van grond. De fabrikanten zorgden voor het zaad en het zaaien, de boeren leverden de paarden en de arbeid. Alle overige kosten kwamen ten laste van de fabrikant, die in Zeeland f150-f180 per gemet huur betaalde, met een voorschot van 25 à 30%. De discussie over de voor- en nadelen van de bietenteelt heeft tientallen jaren gewoed, evenals die over de verhouding fabrikant/bietenteler, wat de leve ringsvoorwaarden betreft (zie [[Vlekke]] en [[K.J.A.G. Collot d'Escury]]). Uiteindelijk leidde deze strijd tot een meerderheid voor coöperatieve bietenverwerking. De doorbraak van de bietenteelt van nog slechts 1649 ha in de jaren 1866-1870, was na het verval van de meekrapteelt na 1870 en de crisisjaren na 1880 revolutionair. De verbouw steeg van 4078 ha in de decade 1871-1880 tot 6000 ha in de volgende decade en bleef daarna sprongsgewijze stijgen met 8698 ha in 1890, 10882 ha in 1894, 15825 ha in 1905 tot 19450 ha in 1911. In dit laatste jaar bedroeg het percentage bouwland dat bezet was met suikerbieten in:		In Zevenbergen (Noord-Brabant) werd de eerste van een reeks suikerfabrieken gebouwd. Deze fabrieken waren zozeer op zoet water aangewezen dat in Zeeland alleen een fabriek te Sas van Gent tot stand kwam. De bieten van de Zeeuwse eilanden moesten verwerkt worden in West-Brabant, waar in 1872 al 20 fabriekjes in bedrijf waren en nog vier in aanbouw. In dat jaar werd ook de fabriek te Sas van Gent opgericht, eigendom van de N. V. Beetwortel suikerfabriek Sas van Gent, in 1899 opgevolgd door de ‘Coöperatief’ (zie ook [K.J.A.G. Collot d'Escury]]). Dit was de eerste suikerfabriek in Nederland die op coöperatieve leest geschoeid was. De suikerbietenteelt kreeg een grote stimulans toen in 1870 de meekrapteelt in moeilijkheden kwam te verkeren. Had deze teelt een hoofdrol gespeeld in de zuidwestelijke akkerbouw, nu kwam het zwaartepunt te liggen bij de nieuwe arbeidsintensieve bietenteelt, echter niet dan na grote strijd. Het gebruik van kunstmest was nog niet in zwang en de meeste Zeeuwse boeren kenden de bezwaren die aan bietenteelt verbonden waren, door hun ervaring met de teelt van mangelwortelen. Het gewas vroeg veel van de bodem, putte deze uit en vroeg veel transport onder soms ongunstige herfstomstandigheden en over toen nog slechte wegen. In sommige pachtcontracten kwam dan ook een verbod op bietenteelt voor over de twee laatste pachtjaren. Fabrikanten moesten aanvankelijk, om zich voor hun fabrieken van voldoende bieten te voorzien, land kopen. Wittouck, Bergen op Zoom, kocht in de Oud-Noord-Bevelandpolder enige hofsteden om bieten te telen en verder kocht hij land onder St.-Annaland, Oudelande en Wolphaartsdijk. Op Tholen huurde hij land. Soms ging het vervoer van Tholen rechtstreeks van het land naar Bergen op Zoom, met gebruikmaking van zware Belgische karren, getrokken door ossen. Daar huren van land op korte afstand, gelet op het transport, het voordeligst was, ontstond er strijd vanuit West-Brabant om het zaaiklaar huren van grond. De fabrikanten zorgden voor het zaad en het zaaien, de boeren leverden de paarden en de arbeid. Alle overige kosten kwamen ten laste van de fabrikant, die in Zeeland f150-f180 per gemet huur betaalde, met een voorschot van 25 à 30%. De discussie over de voor- en nadelen van de bietenteelt heeft tientallen jaren gewoed, evenals die over de verhouding fabrikant/bietenteler, wat de leve ringsvoorwaarden betreft (zie [[Vlekke]] en [[K.J.A.G. Collot d'Escury]]). Uiteindelijk leidde deze strijd tot een meerderheid voor coöperatieve bietenverwerking. De doorbraak van de bietenteelt van nog slechts 1649 ha in de jaren 1866-1870, was na het verval van de meekrapteelt na 1870 en de crisisjaren na 1880 revolutionair. De verbouw steeg van 4078 ha in de decade 1871-1880 tot 6000 ha in de volgende decade en bleef daarna sprongsgewijze stijgen met 8698 ha in 1890, 10882 ha in 1894, 15825 ha in 1905 tot 19450 ha in 1911. In dit laatste jaar bedroeg het percentage bouwland dat bezet was met suikerbieten in:

	{\| style="border-spacing:0;"		{\| style="border-spacing:0;"

W. van Gorsel op 13 mei 2025 om 08:48

2025-05-13T08:48:18Z

← Oudere versie		Versie van 13 mei 2025 08:48
Regel 7:		Regel 7:
	[[Bestand:FO001579.jpg\|left\|thumb\|300px\|Een dragline haalt suikerbieten in een net van paard en wagen en lost ze in het ruim van een schip op de Loskade van Middelburg, foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1579]]		[[Bestand:FO001579.jpg\|left\|thumb\|300px\|Een dragline haalt suikerbieten in een net van paard en wagen en lost ze in het ruim van een schip op de Loskade van Middelburg, foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1579]]

	In Zevenbergen (Noord-Brabant) werd de eerste van een reeks suikerfabrieken gebouwd. Deze fabrieken waren zozeer op zoet water aangewezen dat in Zeeland alleen een fabriek te Sas van Gent tot stand kwam. De bieten van de Zeeuwse eilanden moesten verwerkt worden in West-Brabant, waar in 1872 al 20 fabriekjes in bedrijf waren en nog vier in aanbouw. In dat jaar werd ook de fabriek te Sas van Gent opgericht, eigendom van de N. V. Beetwortel suikerfabriek Sas van Gent, in 1899 opgevolgd door de ‘Coöperatief’ (zie ook [[K.J.A.G. baron Collot d'Escury]]). Dit was de eerste suikerfabriek in Nederland die op coöperatieve leest geschoeid was. De suikerbietenteelt kreeg een grote stimulans toen in 1870 de meekrapteelt in moeilijkheden kwam te verkeren. Had deze teelt een hoofdrol gespeeld in de zuidwestelijke akkerbouw, nu kwam het zwaartepunt te liggen bij de nieuwe arbeidsintensieve bietenteelt, echter niet dan na grote strijd. Het gebruik van kunstmest was nog niet in zwang en de meeste Zeeuwse boeren kenden de bezwaren die aan bietenteelt verbonden waren, door hun ervaring met de teelt van mangelwortelen. Het gewas vroeg veel van de bodem, putte deze uit en vroeg veel transport onder soms ongunstige herfstomstandigheden en over toen nog slechte wegen. In sommige pachtcontracten kwam dan ook een verbod op bietenteelt voor over de twee laatste pachtjaren. Fabrikanten moesten aanvankelijk, om zich voor hun fabrieken van voldoende bieten te voorzien, land kopen. Wittouck, Bergen op Zoom, kocht in de Oud-Noord-Bevelandpolder enige hofsteden om bieten te telen en verder kocht hij land onder St.-Annaland, Oudelande en Wolphaartsdijk. Op Tholen huurde hij land. Soms ging het vervoer van Tholen rechtstreeks van het land naar Bergen op Zoom, met gebruikmaking van zware Belgische karren, getrokken door ossen. Daar huren van land op korte afstand, gelet op het transport, het voordeligst was, ontstond er strijd vanuit West-Brabant om het zaaiklaar huren van grond. De fabrikanten zorgden voor het zaad en het zaaien, de boeren leverden de paarden en de arbeid. Alle overige kosten kwamen ten laste van de fabrikant, die in Zeeland f150-f180 per gemet huur betaalde, met een voorschot van 25 à 30%. De discussie over de voor- en nadelen van de bietenteelt heeft tientallen jaren gewoed, evenals die over de verhouding fabrikant/bietenteler, wat de leve ringsvoorwaarden betreft (zie [[Vlekke]] en Collot d'Escury). Uiteindelijk leidde deze strijd tot een meerderheid voor coöperatieve bietenverwerking. De doorbraak van de bietenteelt van nog slechts 1649 ha in de jaren 1866-1870, was na het verval van de meekrapteelt na 1870 en de crisisjaren na 1880 revolutionair. De verbouw steeg van 4078 ha in de decade 1871-1880 tot 6000 ha in de volgende decade en bleef daarna sprongsgewijze stijgen met 8698 ha in 1890, 10882 ha in 1894, 15825 ha in 1905 tot 19450 ha in 1911. In dit laatste jaar bedroeg het percentage bouwland dat bezet was met suikerbieten in:		In Zevenbergen (Noord-Brabant) werd de eerste van een reeks suikerfabrieken gebouwd. Deze fabrieken waren zozeer op zoet water aangewezen dat in Zeeland alleen een fabriek te Sas van Gent tot stand kwam. De bieten van de Zeeuwse eilanden moesten verwerkt worden in West-Brabant, waar in 1872 al 20 fabriekjes in bedrijf waren en nog vier in aanbouw. In dat jaar werd ook de fabriek te Sas van Gent opgericht, eigendom van de N. V. Beetwortel suikerfabriek Sas van Gent, in 1899 opgevolgd door de ‘Coöperatief’ (zie ook [[K.J.A.G. baron Collot d'Escury]]). Dit was de eerste suikerfabriek in Nederland die op coöperatieve leest geschoeid was. De suikerbietenteelt kreeg een grote stimulans toen in 1870 de meekrapteelt in moeilijkheden kwam te verkeren. Had deze teelt een hoofdrol gespeeld in de zuidwestelijke akkerbouw, nu kwam het zwaartepunt te liggen bij de nieuwe arbeidsintensieve bietenteelt, echter niet dan na grote strijd. Het gebruik van kunstmest was nog niet in zwang en de meeste Zeeuwse boeren kenden de bezwaren die aan bietenteelt verbonden waren, door hun ervaring met de teelt van mangelwortelen. Het gewas vroeg veel van de bodem, putte deze uit en vroeg veel transport onder soms ongunstige herfstomstandigheden en over toen nog slechte wegen. In sommige pachtcontracten kwam dan ook een verbod op bietenteelt voor over de twee laatste pachtjaren. Fabrikanten moesten aanvankelijk, om zich voor hun fabrieken van voldoende bieten te voorzien, land kopen. Wittouck, Bergen op Zoom, kocht in de Oud-Noord-Bevelandpolder enige hofsteden om bieten te telen en verder kocht hij land onder St.-Annaland, Oudelande en Wolphaartsdijk. Op Tholen huurde hij land. Soms ging het vervoer van Tholen rechtstreeks van het land naar Bergen op Zoom, met gebruikmaking van zware Belgische karren, getrokken door ossen. Daar huren van land op korte afstand, gelet op het transport, het voordeligst was, ontstond er strijd vanuit West-Brabant om het zaaiklaar huren van grond. De fabrikanten zorgden voor het zaad en het zaaien, de boeren leverden de paarden en de arbeid. Alle overige kosten kwamen ten laste van de fabrikant, die in Zeeland f150-f180 per gemet huur betaalde, met een voorschot van 25 à 30%. De discussie over de voor- en nadelen van de bietenteelt heeft tientallen jaren gewoed, evenals die over de verhouding fabrikant/bietenteler, wat de leve ringsvoorwaarden betreft (zie [[Vlekke]] en [[K.J.A.G. Collot d'Escury]]). Uiteindelijk leidde deze strijd tot een meerderheid voor coöperatieve bietenverwerking. De doorbraak van de bietenteelt van nog slechts 1649 ha in de jaren 1866-1870, was na het verval van de meekrapteelt na 1870 en de crisisjaren na 1880 revolutionair. De verbouw steeg van 4078 ha in de decade 1871-1880 tot 6000 ha in de volgende decade en bleef daarna sprongsgewijze stijgen met 8698 ha in 1890, 10882 ha in 1894, 15825 ha in 1905 tot 19450 ha in 1911. In dit laatste jaar bedroeg het percentage bouwland dat bezet was met suikerbieten in:

	{\| style="border-spacing:0;"		{\| style="border-spacing:0;"

W. van Gorsel: /* Zeeland als bietenteelt gebied */

2025-05-13T08:45:15Z

Zeeland als bietenteelt gebied

← Oudere versie		Versie van 13 mei 2025 08:45
Regel 39:		Regel 39:

	== Zeeland als bietenteelt gebied ==		== Zeeland als bietenteelt gebied ==
	[[Bestand:~~FO001579~~.jpg\|left\|thumb\|300px\|~~Een dragline haalt suikerbieten in een net van paard en wagen en lost ze in het ruim van een schip op de Loskade van Middelburg~~, foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. ~~1579~~]]		[[Bestand:Suikerbiet3.jpg\|left\|thumb\|300px\|Suikerbieten uitdoen, ca. 1930. foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 47586]]

	Hoezeer de provincie hij de bietenteelt betrokken was, kon ook blijken uit de oprichting van de 'Coöperatieve Suikerfabriek Zeeland' te Bergen op Zoom in 1907. De 'Zeeland' ging echter te gronde in de crisis van 1929. Tussen de twee wereldoorlogen kreeg de 'dure' suikerbietenteelt het reeds spoedig moeilijk en er volgde inkrimping: 1921-1925, 24741 ha; 1926, 21714 ha; 1933, 15152 ha; 1938, 14257 ha. Er was zware concurrentie van goedkope rietsuiker en onvoldoende bescherming. De crisisvergadering over de bedreigde suiker bietenteelt op 16 januari 1934 te Goes kon het gevaar van een overeenkomst met Indië, waarbij de regering garandeerde dat hier te lande niet meer zou worden verbouwd dan met de binnenlandse behoefte aan tafelsuiker overeen kwam, niet afwenden en men moest teeltbeperking (toewijzing via zogenaamde garantiebewijzen) accepteren. Bij deze garantiebewijzen werd gehandeld van teler tot teler. Na de tweede wereldoorlog heeft de suikerbieten teelt zich aanvankelijk t.g.v. oorlogsschade en gebrek aan materiaal en arbeidskrachten slechts moeizaam hersteld, waarbij de ramp van 1953 juist ook in Zeeland weer een klap aan het areaal toebracht. Ondertussen echter kwamen nieuwe teeltgebieden op in de Zuiderzeepolders en in Limburg. De veredelingstechniek (polyploidie) zorgde voor hogere suikeropbrengsten. Er kwam éénkluwig zaad, dat op afstand gezaaid kon worden met precisie-zaaimachines, er kwamen ideale dunmachines, bespuiting tegen onkruid werd mogelijk, de bestrijding van ziekten en plagen verbeterde sterk en via allerlei proef- en tussenstadia (één- en tweerijige rooiers) werd het rooivraagstuk door mechanisatie opgelost, zodat thans 90% van het areaal of meer met zesrijige machines, vaak in zg. rooicombinaties, wordt gerooid. Het bietenvervoer, vroeger door de boeren zelf verzorgd (paardentractie of tractors) naar nabij gelegen haventjes, wordt thans uitgevoerd door vervoersbedrijven (vrachtauto's). Deze halen de bieten van de stortplaatsen bij de akkers en brengen ze naar centrale stortplaatsen of rechtstreeks naar de fabriek. Ook zorgen de fabrieken zelf voor vervoer. De vroeger gebruikte bietennetten zijn hierbij niet meer nodig. De bieten worden door de boeren veelal op verharde plateaux gestort, waar zij met kraantjes of laadschoppen worden overgeslagen. Bij het ontstaan van de E.E.G. is een regeling tot stand gekomen, die onze nationale suikerpolitiek een A, B en C quotum toekende, respectievelijk vette, halfvette en magere suiker genaamd, wat op de te maken prijzen slaat. Deze ingewikkelde regeling had tot strekking de suikerbietenteelt aan banden te leggen, door een automatische prijsafremming in te bouwen. In 1978 werd overgegaan op een overgangsregeling naar contractteelt, zoals in de meeste andere E.E.G.-landen. Zeeland verbouwde in 1975: 22.550 ha suikerbieten, in 1976: 22.543 ha, in 1977: 20.682 ha, in 1979: 20.336 ha hetgeen nog altijd meer dan 15% van de Nederlandse teelt vertegenwoordigt. Het opbrengstniveau in kg biet ligt hij de 50 ton/ha, in (gewonnen) suiker op 7000 kg/ha. De Zuiderzeepolders zijn echter in deze sector tot een vergelijkbaar belang gegroeid en hebben door hun jonge en natuurlijke vruchtbaarheid een voorsprong in opbrengst/ha weten te verkrijgen.		Hoezeer de provincie hij de bietenteelt betrokken was, kon ook blijken uit de oprichting van de 'Coöperatieve Suikerfabriek Zeeland' te Bergen op Zoom in 1907. De 'Zeeland' ging echter te gronde in de crisis van 1929. Tussen de twee wereldoorlogen kreeg de 'dure' suikerbietenteelt het reeds spoedig moeilijk en er volgde inkrimping: 1921-1925, 24741 ha; 1926, 21714 ha; 1933, 15152 ha; 1938, 14257 ha. Er was zware concurrentie van goedkope rietsuiker en onvoldoende bescherming. De crisisvergadering over de bedreigde suiker bietenteelt op 16 januari 1934 te Goes kon het gevaar van een overeenkomst met Indië, waarbij de regering garandeerde dat hier te lande niet meer zou worden verbouwd dan met de binnenlandse behoefte aan tafelsuiker overeen kwam, niet afwenden en men moest teeltbeperking (toewijzing via zogenaamde garantiebewijzen) accepteren. Bij deze garantiebewijzen werd gehandeld van teler tot teler. Na de tweede wereldoorlog heeft de suikerbieten teelt zich aanvankelijk t.g.v. oorlogsschade en gebrek aan materiaal en arbeidskrachten slechts moeizaam hersteld, waarbij de ramp van 1953 juist ook in Zeeland weer een klap aan het areaal toebracht. Ondertussen echter kwamen nieuwe teeltgebieden op in de Zuiderzeepolders en in Limburg. De veredelingstechniek (polyploidie) zorgde voor hogere suikeropbrengsten. Er kwam éénkluwig zaad, dat op afstand gezaaid kon worden met precisie-zaaimachines, er kwamen ideale dunmachines, bespuiting tegen onkruid werd mogelijk, de bestrijding van ziekten en plagen verbeterde sterk en via allerlei proef- en tussenstadia (één- en tweerijige rooiers) werd het rooivraagstuk door mechanisatie opgelost, zodat thans 90% van het areaal of meer met zesrijige machines, vaak in zg. rooicombinaties, wordt gerooid. Het bietenvervoer, vroeger door de boeren zelf verzorgd (paardentractie of tractors) naar nabij gelegen haventjes, wordt thans uitgevoerd door vervoersbedrijven (vrachtauto's). Deze halen de bieten van de stortplaatsen bij de akkers en brengen ze naar centrale stortplaatsen of rechtstreeks naar de fabriek. Ook zorgen de fabrieken zelf voor vervoer. De vroeger gebruikte bietennetten zijn hierbij niet meer nodig. De bieten worden door de boeren veelal op verharde plateaux gestort, waar zij met kraantjes of laadschoppen worden overgeslagen. Bij het ontstaan van de E.E.G. is een regeling tot stand gekomen, die onze nationale suikerpolitiek een A, B en C quotum toekende, respectievelijk vette, halfvette en magere suiker genaamd, wat op de te maken prijzen slaat. Deze ingewikkelde regeling had tot strekking de suikerbietenteelt aan banden te leggen, door een automatische prijsafremming in te bouwen. In 1978 werd overgegaan op een overgangsregeling naar contractteelt, zoals in de meeste andere E.E.G.-landen. Zeeland verbouwde in 1975: 22.550 ha suikerbieten, in 1976: 22.543 ha, in 1977: 20.682 ha, in 1979: 20.336 ha hetgeen nog altijd meer dan 15% van de Nederlandse teelt vertegenwoordigt. Het opbrengstniveau in kg biet ligt hij de 50 ton/ha, in (gewonnen) suiker op 7000 kg/ha. De Zuiderzeepolders zijn echter in deze sector tot een vergelijkbaar belang gegroeid en hebben door hun jonge en natuurlijke vruchtbaarheid een voorsprong in opbrengst/ha weten te verkrijgen.

W. van Gorsel: /* Zeeland als bietenteelt gebied */

2025-05-13T08:43:22Z

Zeeland als bietenteelt gebied

← Oudere versie		Versie van 13 mei 2025 08:43
Regel 39:		Regel 39:

	== Zeeland als bietenteelt gebied ==		== Zeeland als bietenteelt gebied ==
			[[Bestand:FO001579.jpg\|left\|thumb\|300px\|Een dragline haalt suikerbieten in een net van paard en wagen en lost ze in het ruim van een schip op de Loskade van Middelburg, foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1579]]

	Hoezeer de provincie hij de bietenteelt betrokken was, kon ook blijken uit de oprichting van de 'Coöperatieve Suikerfabriek Zeeland' te Bergen op Zoom in 1907. De 'Zeeland' ging echter te gronde in de crisis van 1929. Tussen de twee wereldoorlogen kreeg de 'dure' suikerbietenteelt het reeds spoedig moeilijk en er volgde inkrimping: 1921-1925, 24741 ha; 1926, 21714 ha; 1933, 15152 ha; 1938, 14257 ha. Er was zware concurrentie van goedkope rietsuiker en onvoldoende bescherming. De crisisvergadering over de bedreigde suiker bietenteelt op 16 januari 1934 te Goes kon het gevaar van een overeenkomst met Indië, waarbij de regering garandeerde dat hier te lande niet meer zou worden verbouwd dan met de binnenlandse behoefte aan tafelsuiker overeen kwam, niet afwenden en men moest teeltbeperking (toewijzing via zogenaamde garantiebewijzen) accepteren. Bij deze garantiebewijzen werd gehandeld van teler tot teler. Na de tweede wereldoorlog heeft de suikerbieten teelt zich aanvankelijk t.g.v. oorlogsschade en gebrek aan materiaal en arbeidskrachten slechts moeizaam hersteld, waarbij de ramp van 1953 juist ook in Zeeland weer een klap aan het areaal toebracht. Ondertussen echter kwamen nieuwe teeltgebieden op in de Zuiderzeepolders en in Limburg. De veredelingstechniek (polyploidie) zorgde voor hogere suikeropbrengsten. Er kwam éénkluwig zaad, dat op afstand gezaaid kon worden met precisie-zaaimachines, er kwamen ideale dunmachines, bespuiting tegen onkruid werd mogelijk, de bestrijding van ziekten en plagen verbeterde sterk en via allerlei proef- en tussenstadia (één- en tweerijige rooiers) werd het rooivraagstuk door mechanisatie opgelost, zodat thans 90% van het areaal of meer met zesrijige machines, vaak in zg. rooicombinaties, wordt gerooid. Het bietenvervoer, vroeger door de boeren zelf verzorgd (paardentractie of tractors) naar nabij gelegen haventjes, wordt thans uitgevoerd door vervoersbedrijven (vrachtauto's). Deze halen de bieten van de stortplaatsen bij de akkers en brengen ze naar centrale stortplaatsen of rechtstreeks naar de fabriek. Ook zorgen de fabrieken zelf voor vervoer. De vroeger gebruikte bietennetten zijn hierbij niet meer nodig. De bieten worden door de boeren veelal op verharde plateaux gestort, waar zij met kraantjes of laadschoppen worden overgeslagen. Bij het ontstaan van de E.E.G. is een regeling tot stand gekomen, die onze nationale suikerpolitiek een A, B en C quotum toekende, respectievelijk vette, halfvette en magere suiker genaamd, wat op de te maken prijzen slaat. Deze ingewikkelde regeling had tot strekking de suikerbietenteelt aan banden te leggen, door een automatische prijsafremming in te bouwen. In 1978 werd overgegaan op een overgangsregeling naar contractteelt, zoals in de meeste andere E.E.G.-landen. Zeeland verbouwde in 1975: 22.550 ha suikerbieten, in 1976: 22.543 ha, in 1977: 20.682 ha, in 1979: 20.336 ha hetgeen nog altijd meer dan 15% van de Nederlandse teelt vertegenwoordigt. Het opbrengstniveau in kg biet ligt hij de 50 ton/ha, in (gewonnen) suiker op 7000 kg/ha. De Zuiderzeepolders zijn echter in deze sector tot een vergelijkbaar belang gegroeid en hebben door hun jonge en natuurlijke vruchtbaarheid een voorsprong in opbrengst/ha weten te verkrijgen.		Hoezeer de provincie hij de bietenteelt betrokken was, kon ook blijken uit de oprichting van de 'Coöperatieve Suikerfabriek Zeeland' te Bergen op Zoom in 1907. De 'Zeeland' ging echter te gronde in de crisis van 1929. Tussen de twee wereldoorlogen kreeg de 'dure' suikerbietenteelt het reeds spoedig moeilijk en er volgde inkrimping: 1921-1925, 24741 ha; 1926, 21714 ha; 1933, 15152 ha; 1938, 14257 ha. Er was zware concurrentie van goedkope rietsuiker en onvoldoende bescherming. De crisisvergadering over de bedreigde suiker bietenteelt op 16 januari 1934 te Goes kon het gevaar van een overeenkomst met Indië, waarbij de regering garandeerde dat hier te lande niet meer zou worden verbouwd dan met de binnenlandse behoefte aan tafelsuiker overeen kwam, niet afwenden en men moest teeltbeperking (toewijzing via zogenaamde garantiebewijzen) accepteren. Bij deze garantiebewijzen werd gehandeld van teler tot teler. Na de tweede wereldoorlog heeft de suikerbieten teelt zich aanvankelijk t.g.v. oorlogsschade en gebrek aan materiaal en arbeidskrachten slechts moeizaam hersteld, waarbij de ramp van 1953 juist ook in Zeeland weer een klap aan het areaal toebracht. Ondertussen echter kwamen nieuwe teeltgebieden op in de Zuiderzeepolders en in Limburg. De veredelingstechniek (polyploidie) zorgde voor hogere suikeropbrengsten. Er kwam éénkluwig zaad, dat op afstand gezaaid kon worden met precisie-zaaimachines, er kwamen ideale dunmachines, bespuiting tegen onkruid werd mogelijk, de bestrijding van ziekten en plagen verbeterde sterk en via allerlei proef- en tussenstadia (één- en tweerijige rooiers) werd het rooivraagstuk door mechanisatie opgelost, zodat thans 90% van het areaal of meer met zesrijige machines, vaak in zg. rooicombinaties, wordt gerooid. Het bietenvervoer, vroeger door de boeren zelf verzorgd (paardentractie of tractors) naar nabij gelegen haventjes, wordt thans uitgevoerd door vervoersbedrijven (vrachtauto's). Deze halen de bieten van de stortplaatsen bij de akkers en brengen ze naar centrale stortplaatsen of rechtstreeks naar de fabriek. Ook zorgen de fabrieken zelf voor vervoer. De vroeger gebruikte bietennetten zijn hierbij niet meer nodig. De bieten worden door de boeren veelal op verharde plateaux gestort, waar zij met kraantjes of laadschoppen worden overgeslagen. Bij het ontstaan van de E.E.G. is een regeling tot stand gekomen, die onze nationale suikerpolitiek een A, B en C quotum toekende, respectievelijk vette, halfvette en magere suiker genaamd, wat op de te maken prijzen slaat. Deze ingewikkelde regeling had tot strekking de suikerbietenteelt aan banden te leggen, door een automatische prijsafremming in te bouwen. In 1978 werd overgegaan op een overgangsregeling naar contractteelt, zoals in de meeste andere E.E.G.-landen. Zeeland verbouwde in 1975: 22.550 ha suikerbieten, in 1976: 22.543 ha, in 1977: 20.682 ha, in 1979: 20.336 ha hetgeen nog altijd meer dan 15% van de Nederlandse teelt vertegenwoordigt. Het opbrengstniveau in kg biet ligt hij de 50 ton/ha, in (gewonnen) suiker op 7000 kg/ha. De Zuiderzeepolders zijn echter in deze sector tot een vergelijkbaar belang gegroeid en hebben door hun jonge en natuurlijke vruchtbaarheid een voorsprong in opbrengst/ha weten te verkrijgen.

W. van Gorsel op 13 mei 2025 om 08:37

2025-05-13T08:37:44Z

← Oudere versie		Versie van 13 mei 2025 08:37
Regel 5:		Regel 5:

	== Bouw van verwerkingsindustrie ==		== Bouw van verwerkingsindustrie ==
	[[Bestand:FO001579.jpg\|~~right~~\|thumb\|300px\|Een dragline haalt suikerbieten in een net van paard en wagen en lost ze in het ruim van een schip op de Loskade van Middelburg, foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1579]]		[[Bestand:FO001579.jpg\|left\|thumb\|300px\|Een dragline haalt suikerbieten in een net van paard en wagen en lost ze in het ruim van een schip op de Loskade van Middelburg, foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1579]]

	In Zevenbergen (Noord-Brabant) werd de eerste van een reeks suikerfabrieken gebouwd. Deze fabrieken waren zozeer op zoet water aangewezen dat in Zeeland alleen een fabriek te Sas van Gent tot stand kwam. De bieten van de Zeeuwse eilanden moesten verwerkt worden in West-Brabant, waar in 1872 al 20 fabriekjes in bedrijf waren en nog vier in aanbouw. In dat jaar werd ook de fabriek te Sas van Gent opgericht, eigendom van de N. V. Beetwortel suikerfabriek Sas van Gent, in 1899 opgevolgd door de ‘Coöperatief’ (zie ook [[K.J.A.G. baron Collot d'Escury]]). Dit was de eerste suikerfabriek in Nederland die op coöperatieve leest geschoeid was. De suikerbietenteelt kreeg een grote stimulans toen in 1870 de meekrapteelt in moeilijkheden kwam te verkeren. Had deze teelt een hoofdrol gespeeld in de zuidwestelijke akkerbouw, nu kwam het zwaartepunt te liggen bij de nieuwe arbeidsintensieve bietenteelt, echter niet dan na grote strijd. Het gebruik van kunstmest was nog niet in zwang en de meeste Zeeuwse boeren kenden de bezwaren die aan bietenteelt verbonden waren, door hun ervaring met de teelt van mangelwortelen. Het gewas vroeg veel van de bodem, putte deze uit en vroeg veel transport onder soms ongunstige herfstomstandigheden en over toen nog slechte wegen. In sommige pachtcontracten kwam dan ook een verbod op bietenteelt voor over de twee laatste pachtjaren. Fabrikanten moesten aanvankelijk, om zich voor hun fabrieken van voldoende bieten te voorzien, land kopen. Wittouck, Bergen op Zoom, kocht in de Oud-Noord-Bevelandpolder enige hofsteden om bieten te telen en verder kocht hij land onder St.-Annaland, Oudelande en Wolphaartsdijk. Op Tholen huurde hij land. Soms ging het vervoer van Tholen rechtstreeks van het land naar Bergen op Zoom, met gebruikmaking van zware Belgische karren, getrokken door ossen. Daar huren van land op korte afstand, gelet op het transport, het voordeligst was, ontstond er strijd vanuit West-Brabant om het zaaiklaar huren van grond. De fabrikanten zorgden voor het zaad en het zaaien, de boeren leverden de paarden en de arbeid. Alle overige kosten kwamen ten laste van de fabrikant, die in Zeeland f150-f180 per gemet huur betaalde, met een voorschot van 25 à 30%. De discussie over de voor- en nadelen van de bietenteelt heeft tientallen jaren gewoed, evenals die over de verhouding fabrikant/bietenteler, wat de leve ringsvoorwaarden betreft (zie [[Vlekke]] en Collot d'Escury). Uiteindelijk leidde deze strijd tot een meerderheid voor coöperatieve bietenverwerking. De doorbraak van de bietenteelt van nog slechts 1649 ha in de jaren 1866-1870, was na het verval van de meekrapteelt na 1870 en de crisisjaren na 1880 revolutionair. De verbouw steeg van 4078 ha in de decade 1871-1880 tot 6000 ha in de volgende decade en bleef daarna sprongsgewijze stijgen met 8698 ha in 1890, 10882 ha in 1894, 15825 ha in 1905 tot 19450 ha in 1911. In dit laatste jaar bedroeg het percentage bouwland dat bezet was met suikerbieten in:		In Zevenbergen (Noord-Brabant) werd de eerste van een reeks suikerfabrieken gebouwd. Deze fabrieken waren zozeer op zoet water aangewezen dat in Zeeland alleen een fabriek te Sas van Gent tot stand kwam. De bieten van de Zeeuwse eilanden moesten verwerkt worden in West-Brabant, waar in 1872 al 20 fabriekjes in bedrijf waren en nog vier in aanbouw. In dat jaar werd ook de fabriek te Sas van Gent opgericht, eigendom van de N. V. Beetwortel suikerfabriek Sas van Gent, in 1899 opgevolgd door de ‘Coöperatief’ (zie ook [[K.J.A.G. baron Collot d'Escury]]). Dit was de eerste suikerfabriek in Nederland die op coöperatieve leest geschoeid was. De suikerbietenteelt kreeg een grote stimulans toen in 1870 de meekrapteelt in moeilijkheden kwam te verkeren. Had deze teelt een hoofdrol gespeeld in de zuidwestelijke akkerbouw, nu kwam het zwaartepunt te liggen bij de nieuwe arbeidsintensieve bietenteelt, echter niet dan na grote strijd. Het gebruik van kunstmest was nog niet in zwang en de meeste Zeeuwse boeren kenden de bezwaren die aan bietenteelt verbonden waren, door hun ervaring met de teelt van mangelwortelen. Het gewas vroeg veel van de bodem, putte deze uit en vroeg veel transport onder soms ongunstige herfstomstandigheden en over toen nog slechte wegen. In sommige pachtcontracten kwam dan ook een verbod op bietenteelt voor over de twee laatste pachtjaren. Fabrikanten moesten aanvankelijk, om zich voor hun fabrieken van voldoende bieten te voorzien, land kopen. Wittouck, Bergen op Zoom, kocht in de Oud-Noord-Bevelandpolder enige hofsteden om bieten te telen en verder kocht hij land onder St.-Annaland, Oudelande en Wolphaartsdijk. Op Tholen huurde hij land. Soms ging het vervoer van Tholen rechtstreeks van het land naar Bergen op Zoom, met gebruikmaking van zware Belgische karren, getrokken door ossen. Daar huren van land op korte afstand, gelet op het transport, het voordeligst was, ontstond er strijd vanuit West-Brabant om het zaaiklaar huren van grond. De fabrikanten zorgden voor het zaad en het zaaien, de boeren leverden de paarden en de arbeid. Alle overige kosten kwamen ten laste van de fabrikant, die in Zeeland f150-f180 per gemet huur betaalde, met een voorschot van 25 à 30%. De discussie over de voor- en nadelen van de bietenteelt heeft tientallen jaren gewoed, evenals die over de verhouding fabrikant/bietenteler, wat de leve ringsvoorwaarden betreft (zie [[Vlekke]] en Collot d'Escury). Uiteindelijk leidde deze strijd tot een meerderheid voor coöperatieve bietenverwerking. De doorbraak van de bietenteelt van nog slechts 1649 ha in de jaren 1866-1870, was na het verval van de meekrapteelt na 1870 en de crisisjaren na 1880 revolutionair. De verbouw steeg van 4078 ha in de decade 1871-1880 tot 6000 ha in de volgende decade en bleef daarna sprongsgewijze stijgen met 8698 ha in 1890, 10882 ha in 1894, 15825 ha in 1905 tot 19450 ha in 1911. In dit laatste jaar bedroeg het percentage bouwland dat bezet was met suikerbieten in:

W. van Gorsel op 13 mei 2025 om 08:37

2025-05-13T08:37:34Z

← Oudere versie		Versie van 13 mei 2025 08:37
Regel 5:		Regel 5:

	== Bouw van verwerkingsindustrie ==		== Bouw van verwerkingsindustrie ==
	[[Bestand:FO001579.jpg\|right\|thumb\|~~400px~~\|Een dragline haalt suikerbieten in een net van paard en wagen en lost ze in het ruim van een schip op de Loskade van Middelburg, foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1579]]		[[Bestand:FO001579.jpg\|right\|thumb\|300px\|Een dragline haalt suikerbieten in een net van paard en wagen en lost ze in het ruim van een schip op de Loskade van Middelburg, foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1579]]

	In Zevenbergen (Noord-Brabant) werd de eerste van een reeks suikerfabrieken gebouwd. Deze fabrieken waren zozeer op zoet water aangewezen dat in Zeeland alleen een fabriek te Sas van Gent tot stand kwam. De bieten van de Zeeuwse eilanden moesten verwerkt worden in West-Brabant, waar in 1872 al 20 fabriekjes in bedrijf waren en nog vier in aanbouw. In dat jaar werd ook de fabriek te Sas van Gent opgericht, eigendom van de N. V. Beetwortel suikerfabriek Sas van Gent, in 1899 opgevolgd door de ‘Coöperatief’ (zie ook [[K.J.A.G. baron Collot d'Escury]]). Dit was de eerste suikerfabriek in Nederland die op coöperatieve leest geschoeid was. De suikerbietenteelt kreeg een grote stimulans toen in 1870 de meekrapteelt in moeilijkheden kwam te verkeren. Had deze teelt een hoofdrol gespeeld in de zuidwestelijke akkerbouw, nu kwam het zwaartepunt te liggen bij de nieuwe arbeidsintensieve bietenteelt, echter niet dan na grote strijd. Het gebruik van kunstmest was nog niet in zwang en de meeste Zeeuwse boeren kenden de bezwaren die aan bietenteelt verbonden waren, door hun ervaring met de teelt van mangelwortelen. Het gewas vroeg veel van de bodem, putte deze uit en vroeg veel transport onder soms ongunstige herfstomstandigheden en over toen nog slechte wegen. In sommige pachtcontracten kwam dan ook een verbod op bietenteelt voor over de twee laatste pachtjaren. Fabrikanten moesten aanvankelijk, om zich voor hun fabrieken van voldoende bieten te voorzien, land kopen. Wittouck, Bergen op Zoom, kocht in de Oud-Noord-Bevelandpolder enige hofsteden om bieten te telen en verder kocht hij land onder St.-Annaland, Oudelande en Wolphaartsdijk. Op Tholen huurde hij land. Soms ging het vervoer van Tholen rechtstreeks van het land naar Bergen op Zoom, met gebruikmaking van zware Belgische karren, getrokken door ossen. Daar huren van land op korte afstand, gelet op het transport, het voordeligst was, ontstond er strijd vanuit West-Brabant om het zaaiklaar huren van grond. De fabrikanten zorgden voor het zaad en het zaaien, de boeren leverden de paarden en de arbeid. Alle overige kosten kwamen ten laste van de fabrikant, die in Zeeland f150-f180 per gemet huur betaalde, met een voorschot van 25 à 30%. De discussie over de voor- en nadelen van de bietenteelt heeft tientallen jaren gewoed, evenals die over de verhouding fabrikant/bietenteler, wat de leve ringsvoorwaarden betreft (zie [[Vlekke]] en Collot d'Escury). Uiteindelijk leidde deze strijd tot een meerderheid voor coöperatieve bietenverwerking. De doorbraak van de bietenteelt van nog slechts 1649 ha in de jaren 1866-1870, was na het verval van de meekrapteelt na 1870 en de crisisjaren na 1880 revolutionair. De verbouw steeg van 4078 ha in de decade 1871-1880 tot 6000 ha in de volgende decade en bleef daarna sprongsgewijze stijgen met 8698 ha in 1890, 10882 ha in 1894, 15825 ha in 1905 tot 19450 ha in 1911. In dit laatste jaar bedroeg het percentage bouwland dat bezet was met suikerbieten in:		In Zevenbergen (Noord-Brabant) werd de eerste van een reeks suikerfabrieken gebouwd. Deze fabrieken waren zozeer op zoet water aangewezen dat in Zeeland alleen een fabriek te Sas van Gent tot stand kwam. De bieten van de Zeeuwse eilanden moesten verwerkt worden in West-Brabant, waar in 1872 al 20 fabriekjes in bedrijf waren en nog vier in aanbouw. In dat jaar werd ook de fabriek te Sas van Gent opgericht, eigendom van de N. V. Beetwortel suikerfabriek Sas van Gent, in 1899 opgevolgd door de ‘Coöperatief’ (zie ook [[K.J.A.G. baron Collot d'Escury]]). Dit was de eerste suikerfabriek in Nederland die op coöperatieve leest geschoeid was. De suikerbietenteelt kreeg een grote stimulans toen in 1870 de meekrapteelt in moeilijkheden kwam te verkeren. Had deze teelt een hoofdrol gespeeld in de zuidwestelijke akkerbouw, nu kwam het zwaartepunt te liggen bij de nieuwe arbeidsintensieve bietenteelt, echter niet dan na grote strijd. Het gebruik van kunstmest was nog niet in zwang en de meeste Zeeuwse boeren kenden de bezwaren die aan bietenteelt verbonden waren, door hun ervaring met de teelt van mangelwortelen. Het gewas vroeg veel van de bodem, putte deze uit en vroeg veel transport onder soms ongunstige herfstomstandigheden en over toen nog slechte wegen. In sommige pachtcontracten kwam dan ook een verbod op bietenteelt voor over de twee laatste pachtjaren. Fabrikanten moesten aanvankelijk, om zich voor hun fabrieken van voldoende bieten te voorzien, land kopen. Wittouck, Bergen op Zoom, kocht in de Oud-Noord-Bevelandpolder enige hofsteden om bieten te telen en verder kocht hij land onder St.-Annaland, Oudelande en Wolphaartsdijk. Op Tholen huurde hij land. Soms ging het vervoer van Tholen rechtstreeks van het land naar Bergen op Zoom, met gebruikmaking van zware Belgische karren, getrokken door ossen. Daar huren van land op korte afstand, gelet op het transport, het voordeligst was, ontstond er strijd vanuit West-Brabant om het zaaiklaar huren van grond. De fabrikanten zorgden voor het zaad en het zaaien, de boeren leverden de paarden en de arbeid. Alle overige kosten kwamen ten laste van de fabrikant, die in Zeeland f150-f180 per gemet huur betaalde, met een voorschot van 25 à 30%. De discussie over de voor- en nadelen van de bietenteelt heeft tientallen jaren gewoed, evenals die over de verhouding fabrikant/bietenteler, wat de leve ringsvoorwaarden betreft (zie [[Vlekke]] en Collot d'Escury). Uiteindelijk leidde deze strijd tot een meerderheid voor coöperatieve bietenverwerking. De doorbraak van de bietenteelt van nog slechts 1649 ha in de jaren 1866-1870, was na het verval van de meekrapteelt na 1870 en de crisisjaren na 1880 revolutionair. De verbouw steeg van 4078 ha in de decade 1871-1880 tot 6000 ha in de volgende decade en bleef daarna sprongsgewijze stijgen met 8698 ha in 1890, 10882 ha in 1894, 15825 ha in 1905 tot 19450 ha in 1911. In dit laatste jaar bedroeg het percentage bouwland dat bezet was met suikerbieten in:

W. van Gorsel op 13 mei 2025 om 08:37

2025-05-13T08:37:22Z

← Oudere versie		Versie van 13 mei 2025 08:37
Regel 1:		Regel 1:
	[[Bestand:~~FO001579~~.jpg\|right\|thumb\|400px\|Een ~~dragline haalt suikerbieten~~ in ~~een net~~ van ~~paard en wagen en lost ze~~ in het ~~ruim~~ van ~~een schip~~ op de ~~Loskade~~ van ~~Middelburg,~~ foto: W. ~~de Bruine, 22 oktober 1958~~, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. ~~1579~~]]		[[Bestand:Suikerbiet1.jpg\|right\|thumb\|400px\|Een suikerbietenberg bij de camping, zorgboerderij en kunstruimte Catharina Maria Hof aan de Jacobadijk nr. 10 in Kamperland. Van 20 januari t/m 6 april 2024 exposeerde de Zeeuwse fotografe Janne van Gilst (Colijnsplaat, 1991) nieuw werk in het Zeelandpaviljoen op de eerste verdieping van ZB \| Bibliotheek van Zeeland. Met de expositie ‘Een Suikerbietensage’ reflecteerde zij op de beeldcollectie van het Zeeuws Landbouwcentrum uit de Beeldbank Zeeland van ZB \| Bibliotheek van Zeeland. Ook experimenteert zij met de suikerbiet als grondstof voor haar kunstpraktijk. foto: J. van Gilst, 2022. Bron: ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 188630]]

	== Stamvorm ==		== Stamvorm ==

W. van Gorsel op 13 mei 2025 om 08:35

2025-05-13T08:35:05Z

← Oudere versie		Versie van 13 mei 2025 08:35
Regel 1:		Regel 1:
			[[Bestand:FO001579.jpg\|right\|thumb\|400px\|Een dragline haalt suikerbieten in een net van paard en wagen en lost ze in het ruim van een schip op de Loskade van Middelburg, foto: W. de Bruine, 22 oktober 1958, ZB, Beeldbank Zeeland, recordnr. 1579]]

	== Stamvorm ==		== Stamvorm ==
	Suikerbiet (béta Vulgáris). Als stamvorm voor verschillende geteelde bietensoorten geldt de zeebiet (B. marítima). Hiervan zijn de keuken-, de voeder- en de suikerbiet afkomstig. In het Middellandsezeegebied werden al zeer vroeg de bladeren en de wortels als groente gewaardeerd. De Phoeniciërs verspreidden de keukenbiet verder, evenals de Romeinen dat later deden. Sinds de Karolingische tijd (Capitulare de Villis, 812) wordt de biet in West-Europa vermeld, doch het bleef een gewas voor de moestuin, tot in de 18e eeuw de voederbiet hier en daar in gebruik kwam. Linnaeus onderscheidde vier soorten, waarvan B. vulgáris en B. cicla de voornaamste waren. In 1747 bewees de Berlijnse apotheker Marggraf op wetenschappelijke wijze dat in de toen bekende biet 1.3% suiker aanwezig was, gelijk aan het in suikerriet voorkomende percentage. Zijn leerling Achard maakte van deze kennis gebruik en stichtte in 1801 in Silezië een eerste suikerfabriekje. nadat hij door selectie suikerrijke bieten in de omgeving van Maagdenburg had gekweekt. Hij kreeg van zijn Silezische bieten tenslotte zelfs 5% rendement (thans is 14 à 15% normaal). Napoleon heeft met zijn Continentaal stelsel (1806), ter verdediging tegen de Engelse handelsblokkade, getracht suikerbietenteelt en suikerfabricage in Europa af te dwingen. In 1811 vaardigde hij een decreet uit, dat in zijn rijk 32000 ha met suikerbieten moest worden beplant. Aan het departement Monden van de Schelde werd 1000 ha opgelegd. Veel kwam er niet van terecht (zie ook [[Pieter Pous]]). Wel werd er een dertiental suikerfabriekjes opgericht, waaronder twee in Zeeland, maar deze werkten slechts korte tijd. Het waren de suikerfabriek van Beilandus jr. Co. te Zierikzee en die van Emmery te Middelburg. Beide kwamen in 1812 in bedrijf, maar Beilandus raakte al gauw failliet en Emmery kwam spoedig te overlijden. Na de val van Napoleon konden de bietsuikerfabriekjes de concurrentie met de koloniale rietsuikerfabrieken niet meer volhouden en het zou tot rond 1890 duren eer de fabricage van bietsuiker weer kon worden voortgezet.		Suikerbiet (béta Vulgáris). Als stamvorm voor verschillende geteelde bietensoorten geldt de zeebiet (B. marítima). Hiervan zijn de keuken-, de voeder- en de suikerbiet afkomstig. In het Middellandsezeegebied werden al zeer vroeg de bladeren en de wortels als groente gewaardeerd. De Phoeniciërs verspreidden de keukenbiet verder, evenals de Romeinen dat later deden. Sinds de Karolingische tijd (Capitulare de Villis, 812) wordt de biet in West-Europa vermeld, doch het bleef een gewas voor de moestuin, tot in de 18e eeuw de voederbiet hier en daar in gebruik kwam. Linnaeus onderscheidde vier soorten, waarvan B. vulgáris en B. cicla de voornaamste waren. In 1747 bewees de Berlijnse apotheker Marggraf op wetenschappelijke wijze dat in de toen bekende biet 1.3% suiker aanwezig was, gelijk aan het in suikerriet voorkomende percentage. Zijn leerling Achard maakte van deze kennis gebruik en stichtte in 1801 in Silezië een eerste suikerfabriekje. nadat hij door selectie suikerrijke bieten in de omgeving van Maagdenburg had gekweekt. Hij kreeg van zijn Silezische bieten tenslotte zelfs 5% rendement (thans is 14 à 15% normaal). Napoleon heeft met zijn Continentaal stelsel (1806), ter verdediging tegen de Engelse handelsblokkade, getracht suikerbietenteelt en suikerfabricage in Europa af te dwingen. In 1811 vaardigde hij een decreet uit, dat in zijn rijk 32000 ha met suikerbieten moest worden beplant. Aan het departement Monden van de Schelde werd 1000 ha opgelegd. Veel kwam er niet van terecht (zie ook [[Pieter Pous]]). Wel werd er een dertiental suikerfabriekjes opgericht, waaronder twee in Zeeland, maar deze werkten slechts korte tijd. Het waren de suikerfabriek van Beilandus jr. Co. te Zierikzee en die van Emmery te Middelburg. Beide kwamen in 1812 in bedrijf, maar Beilandus raakte al gauw failliet en Emmery kwam spoedig te overlijden. Na de val van Napoleon konden de bietsuikerfabriekjes de concurrentie met de koloniale rietsuikerfabrieken niet meer volhouden en het zou tot rond 1890 duren eer de fabricage van bietsuiker weer kon worden voortgezet.