Zeeuwse knop - Bewerkingsoverzicht

W. van Gorsel op 18 jun 2025 om 09:45

2025-06-18T09:45:16Z

← Oudere versie		Versie van 18 jun 2025 09:45
Regel 35:		Regel 35:
	[[Category: Kunst & cultuur]]		[[Category: Kunst & cultuur]]
	[[Category: Volkskunde]]		[[Category: Volkskunde]]
			[[Category: Geschiedenis]]

W. van Gorsel op 18 jun 2025 om 09:43

2025-06-18T09:43:42Z

← Oudere versie		Versie van 18 jun 2025 09:43
Regel 1:		Regel 1:
	~~{{Infobox~~
	~~\| above = Zeeuwse knop~~
	}}
	[[Bestand:PB013279.jpg\|right\|thumb\|200px\|De Zeeuwse knop in de vorm van twee mutsenspelden, Prentbriefkaart De Koperen Tuin, ca. 1985, ZB Beeldbank Zeeland, recordnr. 13279.]]		[[Bestand:PB013279.jpg\|right\|thumb\|200px\|De Zeeuwse knop in de vorm van twee mutsenspelden, Prentbriefkaart De Koperen Tuin, ca. 1985, ZB Beeldbank Zeeland, recordnr. 13279.]]

W. van Gorsel op 28 nov 2024 om 10:23

2024-11-28T10:23:29Z

← Oudere versie		Versie van 28 nov 2024 10:23
Regel 37:		Regel 37:

	[[Category: Kunst & cultuur]]		[[Category: Kunst & cultuur]]
	[[Category: ~~Diversen~~]]		[[Category: Volkskunde]]

Wim van Gorsel: /* Zeeuwse geschiedenis van de knop */

2024-11-05T08:49:05Z

Zeeuwse geschiedenis van de knop

← Oudere versie		Versie van 5 nov 2024 08:49
Regel 11:		Regel 11:

	== Zeeuwse geschiedenis van de knop ==		== Zeeuwse geschiedenis van de knop ==
	[[Bestand:knopmetspin.jpg\|~~right~~\|thumb\|400px\|Oudst bekende Zeeuwse knop met spin, ca. 1700., bron: [https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=408632771&Index=Indexppn Minderhoud, Van de goudsmid, 103.]]]		[[Bestand:knopmetspin.jpg\|left\|thumb\|400px\|Oudst bekende Zeeuwse knop met spin, ca. 1700., bron: [https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=408632771&Index=Indexppn Minderhoud, Van de goudsmid, 103.]]]
	Goudsmid Piet Minderhoud meldt over het oudste gebruik van de knoop in Zeeland:		Goudsmid Piet Minderhoud meldt over het oudste gebruik van de knoop in Zeeland:
	''Het gebruik om een paar knopen als hemdsluiting te dragen stamt al uit de 17de-eeuwse burgermode. Dit was alleen een gebruik bij de mannen'' (…) ''Het oudst bekende gedateerde paar knopen'' (…) ''is gemaakt omstreeks 1690 door Jan Bravert te Amsterdam. Deze zilveren knopen zijn hol en opgebouwd uit twee iets bol gezette ronde delen. In het midden is een klein plat rozetje aangebracht met een randversiering eromheen.''<ref>[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=408632771&Index=Indexppn Minderhoud, Van de goudsmid, 101.]</ref> De knopen zijn aan de achterzijde verbonden door een ring of oog. Dit waren nog geen open filigrainknopen met spinnetjes. Die deden vanaf 1700 hun intrede. Halverwege de 18de eeuw bestond een spinnetje al uit meer draadjes, zodat het geheel niet meer op een spin leek, maar deze benaming bleef in gebruik. Deze knopen leken een beetje op een braam, vandaar dat ze ook wel braamknopen (of brummels) werden genoemd. Dit model werd steeds verder aangepast, verfijnd en geperfectioneerd. Goudsmeden in onder meer Schoonhoven, Dordrecht, Amsterdam en mogelijk ook in Middelburg maakten de knopen veelal op bestelling. Keelknopen, jasknopen, en hemdsknopen werden en worden vooral gedragen op Walcheren en Zuid-Beveland en in Axel, in Staphorst, Urk, Marken en Volendam. Elke plaats heeft knopen met eigen accenten. Omdat de meeste knopen in Zeeland werden (en nog steeds worden) gedragen, kregen die rond 1915 de naam Zeeuwse kno(o)p.		''Het gebruik om een paar knopen als hemdsluiting te dragen stamt al uit de 17de-eeuwse burgermode. Dit was alleen een gebruik bij de mannen'' (…) ''Het oudst bekende gedateerde paar knopen'' (…) ''is gemaakt omstreeks 1690 door Jan Bravert te Amsterdam. Deze zilveren knopen zijn hol en opgebouwd uit twee iets bol gezette ronde delen. In het midden is een klein plat rozetje aangebracht met een randversiering eromheen.''<ref>[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=408632771&Index=Indexppn Minderhoud, Van de goudsmid, 101.]</ref> De knopen zijn aan de achterzijde verbonden door een ring of oog. Dit waren nog geen open filigrainknopen met spinnetjes. Die deden vanaf 1700 hun intrede. Halverwege de 18de eeuw bestond een spinnetje al uit meer draadjes, zodat het geheel niet meer op een spin leek, maar deze benaming bleef in gebruik. Deze knopen leken een beetje op een braam, vandaar dat ze ook wel braamknopen (of brummels) werden genoemd. Dit model werd steeds verder aangepast, verfijnd en geperfectioneerd. Goudsmeden in onder meer Schoonhoven, Dordrecht, Amsterdam en mogelijk ook in Middelburg maakten de knopen veelal op bestelling. Keelknopen, jasknopen, en hemdsknopen werden en worden vooral gedragen op Walcheren en Zuid-Beveland en in Axel, in Staphorst, Urk, Marken en Volendam. Elke plaats heeft knopen met eigen accenten. Omdat de meeste knopen in Zeeland werden (en nog steeds worden) gedragen, kregen die rond 1915 de naam Zeeuwse kno(o)p.

Johan Francke: /* Oorsprong knop */

2021-12-21T09:24:38Z

Oorsprong knop

← Oudere versie		Versie van 21 dec 2021 09:24
Regel 8:		Regel 8:

	== Oorsprong knop ==		== Oorsprong knop ==
	De knop kent een vermoedelijke oorsprong bij de Spaans/Portugese Sefardische Joden. Dezen hebben het tijdens hun migratie tussen ca. 1400-1700 meegebracht naar de Nederlanden. Omdat zij het ambacht van edelsmid niet mochten uitoefenen zullen zij in opdracht deze sieraden hebben laten vervaardigen.		De knop kent een vermoedelijke oorsprong bij de Spaans/Portugese Sefardische Joden. Dezen hebben het tijdens hun migratie tussen ca. 1400-1700 meegebracht naar de Nederlanden. Omdat zij het ambacht van edelsmid niet mochten uitoefenen zullen zij in opdracht deze sieraden hebben laten vervaardigen.<ref>[https://weblog.dezb.nl/over-de-geschiedenis-van-de-zeeuwse-knoop-of-hoe-een-knoopje-kan-rollen-deel-7-voorlopig-slot/ Trude de Reij, Weblog Geschiedenis van de Zeeuwse knoop of hoe een knoopje kan rollen, deel 7]</ref>

	== Zeeuwse geschiedenis van de knop ==		== Zeeuwse geschiedenis van de knop ==

Johan Francke: /* Auteur */

2021-12-21T09:03:02Z

Auteur

← Oudere versie		Versie van 21 dec 2021 09:03
Regel 24:		Regel 24:

	== Auteur ==		== Auteur ==
	-J. Francke ~~(bewerking van de weblog van Trude de Reij uit 2013-2014)~~		-J. Francke, 2021

	== Bronnen ==		== Bronnen ==

Johan Francke: /* Noten */

2021-12-21T09:02:10Z

Noten

← Oudere versie		Versie van 21 dec 2021 09:02
Regel 34:		Regel 34:

	==Noten==		==Noten==
	</~~references~~>		<references/>

	[[Category: Kunst & cultuur]]		[[Category: Kunst & cultuur]]
	[[Category: Diversen]]		[[Category: Diversen]]

Johan Francke op 21 dec 2021 om 09:01

2021-12-21T09:01:43Z

← Oudere versie		Versie van 21 dec 2021 09:01
Regel 2:		Regel 2:
	\| above = Zeeuwse knop		\| above = Zeeuwse knop
	}}		}}
	[[Bestand:PB013279.jpg\|right\|thumb\|~~400px~~\| De Zeeuwse knop in de vorm van twee mutsenspelden, Prentbriefkaart De Koperen Tuin, ca. 1985, ZB Beeldbank Zeeland, recordnr. 13279.]]		[[Bestand:PB013279.jpg\|right\|thumb\|200px\|De Zeeuwse knop in de vorm van twee mutsenspelden, Prentbriefkaart De Koperen Tuin, ca. 1985, ZB Beeldbank Zeeland, recordnr. 13279.]]

	== Algemeen ==		== Algemeen ==
Regel 14:		Regel 14:
	Goudsmid Piet Minderhoud meldt over het oudste gebruik van de knoop in Zeeland:		Goudsmid Piet Minderhoud meldt over het oudste gebruik van de knoop in Zeeland:
	''Het gebruik om een paar knopen als hemdsluiting te dragen stamt al uit de 17de-eeuwse burgermode. Dit was alleen een gebruik bij de mannen'' (…) ''Het oudst bekende gedateerde paar knopen'' (…) ''is gemaakt omstreeks 1690 door Jan Bravert te Amsterdam. Deze zilveren knopen zijn hol en opgebouwd uit twee iets bol gezette ronde delen. In het midden is een klein plat rozetje aangebracht met een randversiering eromheen.''<ref>[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=408632771&Index=Indexppn Minderhoud, Van de goudsmid, 101.]</ref> De knopen zijn aan de achterzijde verbonden door een ring of oog. Dit waren nog geen open filigrainknopen met spinnetjes. Die deden vanaf 1700 hun intrede. Halverwege de 18de eeuw bestond een spinnetje al uit meer draadjes, zodat het geheel niet meer op een spin leek, maar deze benaming bleef in gebruik. Deze knopen leken een beetje op een braam, vandaar dat ze ook wel braamknopen (of brummels) werden genoemd. Dit model werd steeds verder aangepast, verfijnd en geperfectioneerd. Goudsmeden in onder meer Schoonhoven, Dordrecht, Amsterdam en mogelijk ook in Middelburg maakten de knopen veelal op bestelling. Keelknopen, jasknopen, en hemdsknopen werden en worden vooral gedragen op Walcheren en Zuid-Beveland en in Axel, in Staphorst, Urk, Marken en Volendam. Elke plaats heeft knopen met eigen accenten. Omdat de meeste knopen in Zeeland werden (en nog steeds worden) gedragen, kregen die rond 1915 de naam Zeeuwse kno(o)p.		''Het gebruik om een paar knopen als hemdsluiting te dragen stamt al uit de 17de-eeuwse burgermode. Dit was alleen een gebruik bij de mannen'' (…) ''Het oudst bekende gedateerde paar knopen'' (…) ''is gemaakt omstreeks 1690 door Jan Bravert te Amsterdam. Deze zilveren knopen zijn hol en opgebouwd uit twee iets bol gezette ronde delen. In het midden is een klein plat rozetje aangebracht met een randversiering eromheen.''<ref>[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=408632771&Index=Indexppn Minderhoud, Van de goudsmid, 101.]</ref> De knopen zijn aan de achterzijde verbonden door een ring of oog. Dit waren nog geen open filigrainknopen met spinnetjes. Die deden vanaf 1700 hun intrede. Halverwege de 18de eeuw bestond een spinnetje al uit meer draadjes, zodat het geheel niet meer op een spin leek, maar deze benaming bleef in gebruik. Deze knopen leken een beetje op een braam, vandaar dat ze ook wel braamknopen (of brummels) werden genoemd. Dit model werd steeds verder aangepast, verfijnd en geperfectioneerd. Goudsmeden in onder meer Schoonhoven, Dordrecht, Amsterdam en mogelijk ook in Middelburg maakten de knopen veelal op bestelling. Keelknopen, jasknopen, en hemdsknopen werden en worden vooral gedragen op Walcheren en Zuid-Beveland en in Axel, in Staphorst, Urk, Marken en Volendam. Elke plaats heeft knopen met eigen accenten. Omdat de meeste knopen in Zeeland werden (en nog steeds worden) gedragen, kregen die rond 1915 de naam Zeeuwse kno(o)p.
	[[Bestand:FO055820.jpg\|right\|thumb\|~~400px~~\| J. Rooze met twee keelknopen, foto: Cornelis Henning, ca. 1910, ZB Beeldbank Zeeland, recordnr. 55820.]]		[[Bestand:FO055820.jpg\|right\|thumb\|200px\|J. Rooze met twee keelknopen, foto: Cornelis Henning, ca. 1910, ZB Beeldbank Zeeland, recordnr. 55820.]]
	Vanaf die tijd werden (door de mannen gecombineerd met de keelknopen) ook gouden filigrain of plaatgouden, met spinnetjes versierde broches gedragen. Er waren tientallen soorten op de markt, de diameter en de uitvoering bepaalden vaak de welstand van de drager.		Vanaf die tijd werden (door de mannen gecombineerd met de keelknopen) ook gouden filigrain of plaatgouden, met spinnetjes versierde broches gedragen. Er waren tientallen soorten op de markt, de diameter en de uitvoering bepaalden vaak de welstand van de drager.

Johan Francke: /* Sites */

2021-12-21T09:00:22Z

Sites

← Oudere versie		Versie van 21 dec 2021 09:00
Regel 31:		Regel 31:
	*[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=852874863&Index=Indexppn L.W. de Bree, Kostuum en sieraad in Zeeland 2de dr. (Arnhem, 1985).]		*[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=852874863&Index=Indexppn L.W. de Bree, Kostuum en sieraad in Zeeland 2de dr. (Arnhem, 1985).]
	=== Sites===		=== Sites===
	*[ https://weblog.dezb.nl/category/erfgoed/zeeuws/zeeuwse-knoop/ Weblog over de Zeeuwse knoop van Trude de Reij]		*[https://weblog.dezb.nl/category/erfgoed/zeeuws/zeeuwse-knoop/ Weblog over de Zeeuwse knoop van Trude de Reij]

	==Noten==		==Noten==

Johan Francke: Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Infobox | above = Zeeuwse knop }} Bestand:PB013279.jpg|right|thumb|400px| De Zeeuwse knop in de vorm van twee mutsenspelden, Prentbriefkaart De Koperen Tu...'

2021-12-21T08:59:52Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Infobox | above = Zeeuwse knop }} Bestand:PB013279.jpg|right|thumb|400px| De Zeeuwse knop in de vorm van twee mutsenspelden, Prentbriefkaart De Koperen Tu...'

Nieuwe pagina

{{Infobox
| above = Zeeuwse knop
}}
[[Bestand:PB013279.jpg|right|thumb|400px| De Zeeuwse knop in de vorm van twee mutsenspelden, Prentbriefkaart De Koperen Tuin, ca. 1985, ZB Beeldbank Zeeland, recordnr. 13279.]]

== Algemeen ==
In weerwil van de streekdracht, worden de streeksieraden nog steeds gedragen. De filigraintechniek (draadwerk van zilver of goud) waarmee de Zeeuwse knopen worden opgebouwd, met de typerende ‘spinnetjes’, bestaat op verschillende plaatsen in de wereld. Een ‘spinnetje’ is een spiraalkransje met in het midden een bolletje gesoldeerd. Dit leek aanvankelijk op het lijfje van een spin, de acht draadjes waaruit het kransje bestond vormden de pootjes. De bakermat van de filigraintechniek en van de granulatietechniek (korrels) ligt waarschijnlijk in Syrië. Het waren de Etrusken (de inwoners van Etrurië, het huidige Toscane), Umbrië en Latina in Italië, die een kleine 3000 jaar geleden de filigrain- en granulatietechnieken importeerden naar Europa en tot perfectie brachten. De Etrusken versierden hun sieraden soms ook met spinnetjes.

== Oorsprong knop ==
De knop kent een vermoedelijke oorsprong bij de Spaans/Portugese Sefardische Joden. Dezen hebben het tijdens hun migratie tussen ca. 1400-1700 meegebracht naar de Nederlanden. Omdat zij het ambacht van edelsmid niet mochten uitoefenen zullen zij in opdracht deze sieraden hebben laten vervaardigen.

== Zeeuwse geschiedenis van de knop ==
[[Bestand:knopmetspin.jpg|right|thumb|400px|Oudst bekende Zeeuwse knop met spin, ca. 1700., bron: [https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=408632771&Index=Indexppn Minderhoud, Van de goudsmid, 103.]]]
Goudsmid Piet Minderhoud meldt over het oudste gebruik van de knoop in Zeeland:
''Het gebruik om een paar knopen als hemdsluiting te dragen stamt al uit de 17de-eeuwse burgermode. Dit was alleen een gebruik bij de mannen'' (…) ''Het oudst bekende gedateerde paar knopen'' (…) ''is gemaakt omstreeks 1690 door Jan Bravert te Amsterdam. Deze zilveren knopen zijn hol en opgebouwd uit twee iets bol gezette ronde delen. In het midden is een klein plat rozetje aangebracht met een randversiering eromheen.''<ref>[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=408632771&Index=Indexppn Minderhoud, Van de goudsmid, 101.]</ref> De knopen zijn aan de achterzijde verbonden door een ring of oog. Dit waren nog geen open filigrainknopen met spinnetjes. Die deden vanaf 1700 hun intrede. Halverwege de 18de eeuw bestond een spinnetje al uit meer draadjes, zodat het geheel niet meer op een spin leek, maar deze benaming bleef in gebruik. Deze knopen leken een beetje op een braam, vandaar dat ze ook wel braamknopen (of brummels) werden genoemd. Dit model werd steeds verder aangepast, verfijnd en geperfectioneerd. Goudsmeden in onder meer Schoonhoven, Dordrecht, Amsterdam en mogelijk ook in Middelburg maakten de knopen veelal op bestelling. Keelknopen, jasknopen, en hemdsknopen werden en worden vooral gedragen op Walcheren en Zuid-Beveland en in Axel, in Staphorst, Urk, Marken en Volendam. Elke plaats heeft knopen met eigen accenten. Omdat de meeste knopen in Zeeland werden (en nog steeds worden) gedragen, kregen die rond 1915 de naam Zeeuwse kno(o)p.
[[Bestand:FO055820.jpg|right|thumb|400px| J. Rooze met twee keelknopen, foto: Cornelis Henning, ca. 1910, ZB Beeldbank Zeeland, recordnr. 55820.]]
Vanaf die tijd werden (door de mannen gecombineerd met de keelknopen) ook gouden filigrain of plaatgouden, met spinnetjes versierde broches gedragen. Er waren tientallen soorten op de markt, de diameter en de uitvoering bepaalden vaak de welstand van de drager.

== Gebruik van de knop elders ==
De knop wordt ook elders nog gedragen, zoals op het Noord-Friese Waddeneiland Föhr, waar de knop onderdeel uitmaakt van een snoer van tien of twaalf grote knopen, waarvan de oorsprong bij 18de-eeuwse Amsterdamse zilversmeden ligt. De sieraden worden ook in de omgeving van Hamburg en in Bohemen gedragen.

== Trivia ==
Het plantje Astrantia, wordt in Nederland sinds ca. 1915 ‘Zeeuws knoopje’ genoemd. Waarom is duidelijk als naar de bloem wordt gekeken. De plant evenwel is in Nederland noch België inheems. Dat is deze wel in Midden- en Oost-Europa. De plant groeit daar vooral op bergweiden.

== Auteur ==
-J. Francke (bewerking van de weblog van Trude de Reij uit 2013-2014)

== Bronnen ==
=== Literatuur ===
*[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=408632771&Index=Indexppn Piet Minderhoud, Van de goudsmid. De historie en de ontwikkeling van Zeeuwse en andere streeksieraden (Westkapelle, 2009).]
*[https://iguana.zebi.nl/iguana/www.main.cls?surl=catalogus#recordid=852874863&Index=Indexppn L.W. de Bree, Kostuum en sieraad in Zeeland 2de dr. (Arnhem, 1985).]
=== Sites===
*[ https://weblog.dezb.nl/category/erfgoed/zeeuws/zeeuwse-knoop/ Weblog over de Zeeuwse knoop van Trude de Reij]

==Noten==
</references>

[[Category: Kunst & cultuur]]
[[Category: Diversen]]